South African photographer Zanele Muholi:
‘My mother worked for a white family. I remember the pools I wasn’t allowed to swim in’ (interview)
14 maart 2026
Ontsnapt aan de struikelstenen
Als je door Zevenaar wandelt, kan het je haast niet ontgaan dat er veel struikelstenen liggen die de aandacht vragen voor leden van de familie Gans, bijvoorbeeld op de Arnhemseweg, in de Marktstraat en in de Grietsestraat. Deze stenen maken deel uit van een project van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig, bedoeld om slachtoffers van het nationaalsocialisme te herdenken op de plek waar zij voor het laatst vrijwillig woonden.
Wie de struikelstenen ziet, krijgt al snel de indruk dat de hele familie Gans in de Holocaust is omgekomen. Juist daarom was het verrassend om in het boek Een adres van Michal Citroen een fragment tegen te komen waarin Holocaust-overlevende Henry Gans zelf aan het woord komt.
Na wat zoekwerk kwam ik terecht op een site met de biografie van Dr. Henry Gans, M.D., Ph.D.:
Born in Zevenaar, the Netherlands, in 1925, he survived the Holocaust by hiding for almost three years on a remote farm where he worked with farm animals and performed the other farm chores.
Op die site vind je ook een foto van Henry Gans en kun je lezen dat hij niet alleen een geslaagde medische loopbaan heeft gehad, maar ook de tijd heeft gekregen om boeken te schrijven.
Besides two medical texts: Introduction into Hepatic Surgery, Elsevier, Amsterdam, London, Dallas and Toronto, 1955, and a monograph in the Current Problems in Surgery series, Hemostasis and the Surgical Patient, Yearbook Publisher, Chicago, 1969, and his research and clinical papers, he wrote during his retirement a book of stories: Stories My Mother Never Told Me, Trafford Publ., Victoria BC / Oxford UK, 2007, and a trilogy: The Holocaust Legacy Trilogy, Vol. I: Tangled Lives, Vol. II: Trivial Pursuit, and Vol. III: Caveat Emptor. Trafford Publishing, 2007.
In een hoofdstuk op joodsamsterdam.nl/zevenaar/ wordt eveneens aandacht besteed aan de overlevende tak van de familie Gans, onder het kopje Nieuwe Doelenstraat 2 – familie Gans:
[...] Louis en Henny werden in het laatste oorlogsjaar gescheiden van elkaar ondergebracht, maar hun zonen bleven wel bij elkaar bij Hendrik Jan en Grada Smeenk-Eelderink (beiden geboren in 1867 in Zelhem) in het naburige Angerlo op boerderij De Papenheuvel in de Kleine Veldstraat B38 (huidig nummer 2). Na de oorlog bleek de complete familie Gans de oorlog te hebben overleefd. De broers gingen beiden medicijnen studeren en in de jaren vijftig vertrok Maurits naar Canada en Henry naar de VS.
Dat er in Zevenaar relatief veel struikelstenen voor leden van één familie liggen, heeft waarschijnlijk ook te maken met het feit dat de familie Gans hier vóór de oorlog relatief groot was en meerdere gezinnen in de stad woonden. Het is goed om te ontdekken dat deze periode ook lichtpuntjes heeft gekend. Henry Gans en zijn gezinsleden wisten te ontsnappen aan het lot dat voor zoveel van hun familieleden eindigde ‘onder een struikelsteen’. De boeken van Henry Gans zijn antiquarisch nog te vinden, bijvoorbeeld via AbeBooks.
11 maart 2026
Scheveningen, april 1973
Gevonden in het familiearchief:
De Norderney, het zendschip van Radio Veronica, strandde op 2 april 1973 na een zware storm op het strand van Scheveningen. Het schip sloeg van zijn ankers en dreef stuurloos naar de kust.
10 maart 2026
H.B.S. (A), Arnhem 1950-1951
De tekst op de achterkant van foto 1 is:
Klas 3A H.B.S. (A) Arnhem, Willemsplein, 1950‑1951
x Joke van Dam
Hanneke Zoetbrood
Hilly Tuitjes
(waarbij x waarschijnlijk verwijst naar het kruisje boven het hoofd van de zesde staande persoon van links op de foto)
De tekst op de achterkant van foto 2 is:
24 April 1951
Sonsbeek (concert)
met H.B.S. A
Arnhem heeft twee verschillende scholen gehad die in hun tijd allebei bekendstonden als de ‘Gemeentelijke HBS’, maar als we van het bijschrift uitgaan, is de school in kwestie hoogstwaarschijnlijk de Gemeentelijke Hogere Burgerschool (HBS) aan het Willemsplein, die in 1866 haar deuren opende (later het Thorbeckelyceum (1959‑2000) en nog later de Thorbecke Scholengemeenschap).
Een leuk weetje is dat Johnny van Doorn, alias Johnny the Selfkicker, een oud-leerling van deze school was. Het gebouw is gesloopt in 1959.
De namen op de achterkant van foto 1 laten we verder voor wat ze zijn, maar voor geïnteresseerden zijn dit natuurlijk leuke zoekplaatjes.
09 maart 2026
08 maart 2026
Photographie Pelgrom, Gorinchem
“Het verleden wijkt terug in nevels en is alleen te interpreteren vanuit een heden dat ik evenmin in zijn ware gedaante kan zien.”Sleuteloog, Hella S. Haasse
We hebben hier een formeel, ingetogen portret van een jong persoon, zoals dat rond 1870–1890 gebruikelijk was. De figuur is centraal geplaatst, tegen een rustige, neutrale achtergrond die geleidelijk vervaagt. De onderste helft van het lichaam loopt zacht over in die achtergrond, een typisch effect van lange belichtingstijden en retouche in die periode. Onder de foto staat de naam van de fotostudio: Photographie Pelgrom, Gorinchem. De achterkant van de CdV is blanco.
Meer informatie over Photographie Pelgrom is te vinden in het artikel ‘Gorinchemse fotografen’ op de site Streekgeschiedenis Alblasserwaard. Op die site lijkt men er overigens van uit te gaan dat ‘Photographie Pelgrom’ en ‘W. Pelgrom’ verwijzen naar één en dezelfde fotograaf, maar sluitende onderbouwing daarvoor heb ik online nog niet kunnen vinden.
07 maart 2026
Tisjeboy
Jay Francis, Musiater Zevenaar, 7 maart 2026.
Toffe show, zegt iemand die ’m niet kende. Slechte foto, maar we hebben geen betere.
05 maart 2026
Kinowerk Carli: Karina’s Zelfopoffering
Verzuimt niet deze film te boeken !
Een SUCCES-FILM!
„En dat is de hoofdzaak”
Karina’s Zelfopoffering (Pengorbanan Karina; 1932) werd geregisseerd door Phillip ‘Flip’ Carli, die zijn carrière begon als documentairemaker en twee jaar eerder zijn speelfilmdebuut had gemaakt met De Stem des Bloeds. De hoofdrol werd vertolkt door zijn vrouw, Annie Krohn. De productie lag in handen van Carli’s in Bandung gevestigde bedrijf, Kinowerk Carli.
Van de film wordt aangenomen dat hij verloren is gegaan. De Amerikaanse visueel antropoloog Karl G. Heider stelt dat alle Indonesische films van vóór 1950 als verloren moeten worden beschouwd (bron). Toch vermeldt JB Kristanto in zijn Katalog Film Indonesia dat een aantal titels bewaard is gebleven in de archieven van Sinematek Indonesia.
De recensies waren niet allemaal even mals (zie het voorbeeld hieronder), maar in die bespreking wordt terloops en enigszins denigrerend opgemerkt dat het publiek hoorbaar enthousiast was. Wat dat betreft is er weinig veranderd.
Het nieuws van den dag voor Nederlandsch-Indië, 07-06-1932:
„Karina's Zelfopoffering”in het Kramat-theaterKarina's Zelfopoffering wordt aangekondigd als „het groote Inheemsche filmwerk”. Nu is grootheid een betrekkelijk begrip, en wij kunnen ons met de qualificatie vereenigen, indien zy een vergelijking bedoelt te zyn met vorige Inheemsche films.Er zyn passages in Karina's Zelfopoffering welke cinematografisch beter zijn dan hetgeen wij tot heden van de Indische filmindustrie gewend waren. Vooral eenige close ups zyn geslaagd te noemen, hoewel b.v. de horizontale verfilming van de Spaansche dans geen „vinding” is. Maar het effect is daarom niet minder aardig.Over het algemeen echter is de film te arm aan licht. Dit is te verklaren door het feit dat men, ook by de studio-opnamen, werkte met de gewone meubels en kamer-aankleedingen, terwyl de mooie effecten op de film verkregen worden door de kleurcontrasten zwart en wit.Ook laat het decor geen ruimte voor de fantasie van de toeschouwers. Zoo is het interieur van de woning van den rijken land-eigenaar en rampokker wel wat al te Inheemsch burgerlijk, hetgeen vooral in het oog loopt, wanneer de „Prins” van het verhaal er ontvangen wordt op een feestavondje.Het verhaal van de film is uiterst onwaarschijnlijk en men zou het kunnen beschouwen als „een idealisatie van de Indianisatie”. Want een Europeesche Prins, die tydens zyn bezoek aan Indië rondwandelt in een soort statiecostuum, wordt op het eerste gezicht verliefd op een Inheemsch meisje, waarmede hy ten slotte trouwt!Het spel is vaak zenuwachtig-gejaagd, terwyl geen der acteurs er in geslaagd is een actie te creëren voor zijn rol, die zijn spel als eenling boeiend maakt.Onder een zeer strenge regie zou het spel van Annie Krohn op een hooger peil te brengen zyn, terwyl ook Jean de la Motte nog menigmaal de boosheid van een filmregisseur zal moeten verduren, om eenige wat al te goedkoope gebaren in betere te herscheppen.Dankbare typen zijn de Inheemsche Wat en Half Wat, en de vervaardiger heeft van het bestaan van deze menschen dankbaar gebruik gemaakt om leven in de film te brengen.Het streven om hier in Indië een filmindustrie te scheppen, juichen wij toe. Wij hopen dat „Kinowerk Carli” by het Inheemsche publiek met Karina's Zelfopoffering succes heeft, want er wordt dan, verwachten wij, een basis gelegd voor betere films.Bij de voorstelling van gisteren-avond, was het Kramat-theater goed bezet en het publiek gaf luide uiting aan zyn stemmingen, welke gunstig ten opzichte van de film waren.En dit moet voor den heer Carli een groote voldoening geweest zyn, want hij heeft per saldo deze film voor het Inheemsche publiek gemaakt.
Hipstamatic: Søren KG + Etosha 1907
04 maart 2026
Niklas & Koinski uit Chicago
We zien een kabinetfoto van Niklas & Koinski uit Chicago. Het beeld toont een geposeerd studioportret van een man in nette kleding, waarschijnlijk bedoeld als representatief visitekaartje voor familie of zakelijke relaties. De foto is gedrukt op een drager met de opdruk van de fotostudio, wat kenmerkend is voor een kabinetfoto. Wat opvalt, is dat de drager niet van stevig karton is maar van slap papier, wat mogelijk de schade verklaart.
De naam van deze fotostudio duikt vooral op op antiekmarkten en veilingsites waar foto’s van dezelfde studio worden aangeboden. Beide adressen zijn bekend: 589 Milwaukee Ave., Chicago, en 8727 Commercial Ave., South Chicago. De foto’s die online worden aangeboden en aan deze studio worden toegeschreven, worden meestal gedateerd rond 1880–1900.
Hoewel er online geen officiële bedrijfsregistratie te vinden is, wijzen de beschikbare aanwijzingen op een door immigranten gerunde fotostudio, waarschijnlijk geleid door fotografen van Oost-Europese of Duitse afkomst. De naam Koinski is van Poolse/Joodse herkomst; Niklas komt veel voor in Duitsland en Scandinavië.
02 maart 2026
01 maart 2026
28 februari 2026
Een vondeling in Papoealand, A. Zaaier
Voortschrijdend inzicht
Abonneren op:
Reacties (Atom)