Album 1938–1943, pagina 6

Album 1938–1943, pagina 6

Een setje typisch Nederlandse winterplaatjes uit 1941, helaas niet compleet. Op deze foto’s lijkt de oorlog ver weg. Uit de beschrijving “twee oude meutjes” rechtsboven blijkt dat ook de humor nog leeft.

Album 1938–1943, pagina 5

Album 1938–1943, pagina 5: portretjes

Op deze pagina zien we een verzameling pasfoto’s van onder meer (voor zover we dat kunnen lezen) de heer Redert (hoofd van de Christelijke Lagere School te Zuid-Beijerland), tante Marie (deze foto “heeft eerst op haar persoonsbewijs gezeten”; we zien inderdaad een deel van een stempel over de foto), Willy Don, Toos (“mijn geliefde vriendin”), nogmaals Toos, Anny v/d Burgh, Toos (nu “in gala”) en Harry (dit laatste bijschrift is deels verdwenen, dus onzeker). We zien ook drie lege plekken met sporen van verdwenen foto’s op de pagina.

Over ‘mijnheer Redert’ vinden we al direct bijzondere informatie. Zijn naam wordt genoemd in het verhaal Het oorlogsgedicht voor Van de Griend. In de eerste alinea van dat fascinerende verhaal lezen we:

“H. Redert, als onderwijzer actief en woonachtig in Zuid-Beijerland. In de winter van 1944-1945 was hij geëvacueerd aan de Oud-Beijerlandse Zinkweg. Die evacuatie trof vele Hoeksche Waarders, Duitsers inundeerden grote gebieden om een invasie te bemoeilijken.”

Het lijkt erop dat dhr. Redert de oorlog goed is doorgekomen. In elk geval vinden we een advertentie uit 1953 namens een school in Zuid-Beijerland waarin zijn naam voorkomt.

Over de andere namen is vooralsnog niet veel te vinden. In het bijschrift bij foto 6, Anny v/d Burgh, staat nog iets als “Een van m’n beste vriendinnen van den Hitserd”. Na wat zoeken lijkt Den Hitsert aanvankelijk simpelweg een oude benaming voor Zuid-Beijerland te zijn, maar als je wat verder speurt blijkt de zaak iets complexer te liggen. Op deze leerzame pagina wordt een en ander uitgebreid uit de doeken gedaan.

Album 1938–1943, pagina 4

Album 1938–1943, pagina 4

Deze pagina van het fotoalbum bevat zes foto’s waarin je zomaar zou kunnen verdwalen. Foto 1 heeft als bijschrift: “Aug. 1940. In Zuid‑Beijerland bij Schelling in de wei. Ik lijk wel zo’n houten plank.”

Foto 4 uit 1941 is bijzonder omdat er zichtbaar iemand uit de foto is verdwenen. In het bijschrift staat sowieso niets dat naar deze persoon verwijst. Ik had wel eens eerder gezien dat het gezicht van iemand op een foto in een album was weggekrast (zie hier en hier), maar zo’n fraai uitgeknipt of uitgesneden silhouet was ik nog niet tegengekomen.

Foto 3 zal er voor veel oudere Nederlanders direct uitspringen. Hier zien we prinses Juliana met prinsesjes. In het bijschrift lezen we: “Deze foto is in Canada genomen en uitgegooid in Ned. door een Engels vliegtuig.” 

Op exact dezelfde dag dat ik deze pagina voor het eerst fotografeerde voor de inleidende post bij dit album, kwam ik in een kringloopwinkel onderstaand exemplaar van dezelfde foto tegen. Wat probeert het universum me te vertellen? Waarschijnlijk dat ik dat exemplaar à € 0,50 maar gewoon moest kopen. Dat heb ik dan ook gedaan.

Het bezit of verhandelen van zulke foto’s was destijds strafbaar, maar toch wijdverbreid. Het inplakken van de foto in een eigen fotoalbum kan gerust als een stille daad van verzet worden gezien.

Album 1938–1943, pagina 3

Album 1938–1943, pagina 3

Monster, zonder datum

Breda, augustus 1939

Op een schoolreisje, 1938

Monster, 1938

Bergen op Zoom, Wim en Riet Lansink, zonder datum

We bekijken foto 5 wat nader: twee kinderen in feestelijke folkloristische kleding. Als je uitgaat van ‘klassiek’ Nederlandse streekdrachten (Marken, Volendam, Walcheren, Zuid-Beveland, Staphorst, Scheveningen e.d.), dan valt meteen op wat er ontbreekt: we zien geen oorijzer, geen kanten of gesteven kap en geen specifieke mutsvorm die je aan een bekende streek zou kunnen koppelen.

Het meisje draagt een wijde hoed, een geborduurde blouse met bloemenmotief en een lange effen rok. Alles bij elkaar oogt dat eerder als een soort algemeen boerinnetjes- of volksdans­kostuum dan als een strak gedefinieerde streekdracht. De borduursels doen zelfs eerder denken aan Midden- of Oost-Europese volksmotieven dan aan Nederlandse.

De jongen gaat gekleed in een gestreept hemd, donkere broek en pet: heel generiek, zonder duidelijk regionaal kenmerk (geen Volendammer kniebroek, geen Markens vest, geen Zeeuwse knopen of iets dergelijks).

Gegeven dat alle foto’s in het album in Nederland lijken te zijn gemaakt en als locatie Bergen op Zoom wordt genoemd, zou je aan West-Brabant of Zeeland kunnen denken, maar de kleding mist precies die elementen die echte streekdracht herkenbaar maken. Dit ziet er veel meer uit als feest- of optocht­kleding, volksdans- of schoolfeest­kostuums, of ‘boerendracht’ voor een evenement (denk: Koninginnedag, boerenbruiloft, jeugdvereniging).

Kort gezegd lijkt dit geen authentieke, strikt regionale klederdracht, maar een gestileerde, waarschijnlijk zelfgemaakte of gehuurde ‘folkloristische’ outfit, gedragen bij een lokaal feest of evenement. Niet onbelangrijk: uit de lichaamstaal is wel op te maken dat de twee het hier naar hun zin hebben.

Album 1938–1943, pagina 1 en 2

Album 1938–1943, pagina 1 en 2

Op pagina 1 van Album 1938–1943 zien we prominent twee lege plekken. Uit de verweesde bijschriften blijkt dat het gaat om foto’s van 15 maart 1939, de bruiloft van Oom Piet en Tante Mine (?). Het leed wordt een beetje verzacht door de foto van dezelfde datum op pagina 2: 15 maart 1939, bij de fotograaf. Het probleem met dit soort zaken is dat huwelijken altijd werden voltrokken in één specifieke gemeente, en zonder plaats kun je niet gericht zoeken. Misschien wordt er later iets duidelijk.

Er ontbreken inderdaad wat foto’s uit het album, maar de schade is zo te zien beperkt.

Album 1938–1943, inleiding

Album 1938–1943, inleiding

Er is opnieuw een oud fotoalbum in mijn handen beland. Het meet ongeveer 20 x 30 centimeter en bevat circa 166 foto’s (snelle eenmalige telling). Een handgeschreven etiket op de voorkant lijkt erop te wijzen dat de foto’s zijn gemaakt in de periode 1938–1943. Na snel scannen lijkt het erop dat alle foto’s in Nederland zijn gemaakt.

Het lijkt op het eerste gezicht een typisch privéalbum dat ooit in bezit is geweest van één persoon. Ik heb besloten de foto’s niet los te scannen, maar hele pagina’s op de scanplaat te leggen of te fotograferen. Sommige foto’s zijn voorzien van erg uitgebreide bijschriften (zie de voorbeelden), die waarschijnlijk niet stuk voor stuk zullen worden overgenomen. Hopelijk zijn de scans voldoende voor het nageslacht c.q. eventuele geïnteresseerden. Alleen foto’s die eruit springen of anderszins de aandacht vragen, worden los besproken. Vooralsnog heb ik geen idee hoe dat vorm gaat krijgen. Zoals wel vaker bij dit soort albums (en andere artikelen op dit blog), vormen de blogartikelen een soort continu work in progress.

Kapi Cam: Fuji-X

Gratis versie van de Kapi Cam-app voor de iPhone, instelling Fuji‑X.

Hipstamatic: Idriss L + Hampline

Of had je liever een podcast?

Of had je liever een podcast? 

Verdichte werkelijkheid plus mixed media

januari 2026

Zevenaar, vrijdag 30 januari 2026 om 18:37

Aanwijsplaten (632)

Meer aanwijsplaten

Hipstamatic: Pedro V + Odakyu

Hipstamatic: Pedro V + Bells 90

Het spel van de kinderen klinkt als van achter glas.

Januari 2026.

Hipstamatic: Idriss L + Figueroa