Album 1938–1943, pagina 15

Album 1938–1943, pagina 15: Zomer ’43

Het lijkt zowaar een summer of love te zijn geweest. Wie had dat kunnen denken? Let ook op de komische verzuchting ‘Onder de hrozenboom’ zoals die in het bijschrift bij foto 3 staat.

Album 1938–1943, pagina 14

Album 1938–1943, pagina 14: Hemelvaartsdag ’43

We zijn zo te zien in de bossen in Hilversum.

Volgens een oude kalender hebben we het dan over donderdag 3 juni 1943. Er is hier te lande geen grote gebeurtenis bekend die specifiek op deze datum plaatsvond. Voor Nederland lijkt 3 juni 1943 een relatief ‘stille’ dag te zijn geweest wat betreft oorlogshandelingen. Dat sluit overigens aan bij het feit dat Hemelvaartsdag een kerkelijke feestdag was – en de bezetter liet zulke dagen meestal ongemoeid, tenzij er een specifieke aanleiding was.

Album 1938–1943, pagina 13

Album 1938–1943, pagina 13

Het is april 1943 en de jonge mensen uit ons album doen hun best de structuur en houvast van ‘het gewone leven’ vast te houden. Geef ze eens ongelijk. Vanuit onze comfortabele positie van decennia later is het heel wat makkelijker hun situatie te duiden dan het voor hen was. Wie weet hoe men over honderd jaar op ons terugkijkt.

Album 1938–1943, pagina 12

Album 1938–1943, pagina 12

Op deze pagina wordt een stevig rondje geposeerd. Foto 1 (“Boven op het platje aan de Meebergstraat”) en foto 7 (“In de tuin op 117A”) kunnen interessant zijn voor mensen die de omgeving kennen.

Het is wrang om te bedenken dat deze beelden gemaakt zijn in de stilte voor de storm. Veel van deze locaties zouden korte tijd later volledig onder water staan. In februari 1944 werd een groot deel van de Hoeksche Waard, waaronder gebieden nabij Zuid-Beijerland, door de Duitse bezetter geïnundeerd om een geallieerde opmars te verhinderen. Zuidelijke polders en Tiengemeten liepen onder water, wat leidde tot grootschalige evacuaties en enorme schade aan landbouwgronden en woningen. Ongeveer 22.000 mensen moesten evacueren. Veel bewoners uit de getroffen gebieden vonden tijdelijk onderdak in omliggende, droog gebleven dorpen. Pas in de zomer van 1945 konden de bewoners terugkeren en begon het herstel van de ondergelopen gebieden.

Op de site WO2 Hoeksche Waard is veel informatie te vinden, waaronder een opgave van de oorlogsschade in Zuid-Beijerland. Na de oorlog werden er in het kader van de wederopbouw tal van vergoedingen uitgekeerd die verband hielden met de oorlog. Zo’n regeling was de zogenaamde ‘Regeling oorlogsschade aan woningen’. Op de genoemde pagina vind je overzichten die betrekking hebben op de gemeente Zuid-Beijerland, waar bijna iedereen schade had opgelopen als gevolg van de inundatie. Op de lijst hieronder vinden we ook de ‘burgerwoning’ met het adres Meebergstraat 117A.

Op deze pagina op Piershil.com wordt uitgelegd hoe de Meebergstraat in Zuid-Beijerland aan de huidige naam Nassaustraat is gekomen.

Album 1938–1943, pagina 11

Album 1938–1943, pagina 11

De tijd verstrijkt en we gaan naar school in Oud-Beijerland, hoogstwaarschijnlijk de ULO aan de Oost-Voorstraat 12, aan de rand van het oude centrum (zie de advertentie en het kaartje hieronder).  

We stappen hier trouwens bijna ongemerkt over van foto’s met kartelrand op foto’s met strak gesneden randen. De kartelrand rond oude foto’s was met name populair in de eerste helft van de 20e eeuw. Vooral in de jaren 1930 en 1940 was het kartelrandje een grote trend bij amateurs en fotolabs. Het gaf foto’s een decoratieve, artistieke en ambachtelijke uitstraling. De kartelrand is oorspronkelijk afgeleid van de onregelmatige, pluizige randen van handgemaakt papier. Later raakte de kartelrand weer uit de mode en werden strak gesneden foto’s opnieuw de standaard.

Bronnen:

De advertentie: Nieuwsblad voor de Hoeksche Waard en IJselmonde, 01‑03‑1940, via Delpher. 

De kaart: via Topotijdreis. 

Zie ook: Een luchtfoto van Oud‑Beijerland die gemaakt is omstreeks 1930.

Album 1938–1943, pagina 10

Album 1938–1943, pagina 10

Op deze pagina zien we een aantal foto's met mensen in wat meer formele kledij. In een van de bijschriften lezen we de naam ‘Jan v.d. Huijs’ (waarschijnlijk Jan van den Huijs). Al met al zijn dit allemaal erg aardige foto’s. Let vooral ook op de plusfours.

Album 1938–1943, pagina 8 en 9

Album 1938–1943, pagina 8 en 9

Ook op deze twee pagina’s van Album 1938–1943 zien we uitsluitend onbezorgde plaatjes. Kamperen, een trouwfoto, een leuk groepje in Arnhem en bij Oom Kees in de tuin: de ellende van de buitenwereld is ver weg.

Het is niet gelukt te achterhalen waar de foto van het bruidspaar op pagina 8 is gemaakt. Mensen die bekend zijn met deze straat krijgen wellicht een aha‑gevoel.

Bron van de reclameafbeelding: piershil.com

Album 1938–1943, pagina 7

Album 1938–1943, pagina 7: jolijt met een subtiele symbolische lading

Kamperen, kokkerellen en een verkleedpartij. We zien inmiddels een ander jaargetijde, maar de sfeer is grotendeels nog even ongedwongen als op het vorige setje foto’s, ofschoon de pret met het uniform ook een ondertoon van ernst heeft. Het land was immers bezet door de Duitsers.

Het uniform op de foto’s is geen officieel uniform, maar een verkleed­kostuum dat sterk leunt op de iconografie van huzaren, cavalerie en muziekkorpsen. In de jaren 1930 en 1940 waren zulke kostuums populair bij schoolfeesten, niet-officiële jeugdactiviteiten en bijvoorbeeld lokale toneelstukjes. Tijdens de bezetting kregen zulke verkleedpartijen vaak een ondertoon van heimelijk patriottisme: men koos bewust voor ‘oude Nederlandse’ of ‘militaire’ stijlen die níét Duits waren.

Dit lijkt in lijn met diverse interviews en dagboekfragmenten (bijv. uit Piershil, Goudswaard en Zuid-Beijerland), waarin wordt genoemd dat jeugdactiviteiten en verkleedpartijen in 1940–1942 nog voorkwamen, soms met ‘oude uniformen’ of ‘toneelkleding’.

Album 1938–1943, pagina 6

Album 1938–1943, pagina 6

Een setje typisch Nederlandse winterplaatjes uit 1941, helaas niet compleet. Op deze foto’s lijkt de oorlog ver weg. Uit de beschrijving “twee oude meutjes” rechtsboven blijkt dat ook de humor nog leeft.

Album 1938–1943, pagina 5

Album 1938–1943, pagina 5: portretjes

Op deze pagina zien we een verzameling pasfoto’s van onder meer (voor zover we dat kunnen lezen) de heer Redert (hoofd van de Christelijke Lagere School te Zuid-Beijerland), tante Marie (deze foto “heeft eerst op haar persoonsbewijs gezeten”; we zien inderdaad een deel van een stempel over de foto), Willy Don, Toos (“mijn geliefde vriendin”), nogmaals Toos, Anny v/d Burgh, Toos (nu “in gala”) en Harry (dit laatste bijschrift is deels verdwenen, dus onzeker). We zien ook drie lege plekken met sporen van verdwenen foto’s op de pagina.

Over ‘mijnheer Redert’ vinden we al direct bijzondere informatie. Zijn naam wordt genoemd in het verhaal Het oorlogsgedicht voor Van de Griend. In de eerste alinea van dat fascinerende verhaal lezen we:

“H. Redert, als onderwijzer actief en woonachtig in Zuid-Beijerland. In de winter van 1944-1945 was hij geëvacueerd aan de Oud-Beijerlandse Zinkweg. Die evacuatie trof vele Hoeksche Waarders, Duitsers inundeerden grote gebieden om een invasie te bemoeilijken.”

Het lijkt erop dat dhr. Redert de oorlog goed is doorgekomen. In elk geval vinden we een advertentie uit 1953 namens een school in Zuid-Beijerland waarin zijn naam voorkomt.

Over de andere namen is vooralsnog niet veel te vinden. In het bijschrift bij foto 6, Anny v/d Burgh, staat nog iets als “Een van m’n beste vriendinnen van den Hitserd”. Na wat zoeken lijkt Den Hitsert aanvankelijk simpelweg een oude benaming voor Zuid-Beijerland te zijn, maar als je wat verder speurt blijkt de zaak iets complexer te liggen. Op deze leerzame pagina wordt een en ander uitgebreid uit de doeken gedaan.

Album 1938–1943, pagina 4

Album 1938–1943, pagina 4

Deze pagina van het fotoalbum bevat zes foto’s waarin je zomaar zou kunnen verdwalen. Foto 1 heeft als bijschrift: “Aug. 1940. In Zuid‑Beijerland bij Schelling in de wei. Ik lijk wel zo’n houten plank.”

Foto 4 uit 1941 is bijzonder omdat er zichtbaar iemand uit de foto is verdwenen. In het bijschrift staat sowieso niets dat naar deze persoon verwijst. Ik had wel eens eerder gezien dat het gezicht van iemand op een foto in een album was weggekrast (zie hier en hier), maar zo’n fraai uitgeknipt of uitgesneden silhouet was ik nog niet tegengekomen.

Foto 3 zal er voor veel oudere Nederlanders direct uitspringen. Hier zien we prinses Juliana met prinsesjes. In het bijschrift lezen we: “Deze foto is in Canada genomen en uitgegooid in Ned. door een Engels vliegtuig.” 

Op exact dezelfde dag dat ik deze pagina voor het eerst fotografeerde voor de inleidende post bij dit album, kwam ik in een kringloopwinkel onderstaand exemplaar van dezelfde foto tegen. Wat probeert het universum me te vertellen? Waarschijnlijk dat ik dat exemplaar à € 0,50 maar gewoon moest kopen. Dat heb ik dan ook gedaan.

Het bezit of verhandelen van zulke foto’s was destijds strafbaar, maar toch wijdverbreid. Het inplakken van de foto in een eigen fotoalbum kan gerust als een stille daad van verzet worden gezien.

Album 1938–1943, pagina 3

Album 1938–1943, pagina 3

Monster, zonder datum

Breda, augustus 1939

Op een schoolreisje, 1938

Monster, 1938

Bergen op Zoom, Wim en Riet Lansink, zonder datum

We bekijken foto 5 wat nader: twee kinderen in feestelijke folkloristische kleding. Als je uitgaat van ‘klassiek’ Nederlandse streekdrachten (Marken, Volendam, Walcheren, Zuid-Beveland, Staphorst, Scheveningen e.d.), dan valt meteen op wat er ontbreekt: we zien geen oorijzer, geen kanten of gesteven kap en geen specifieke mutsvorm die je aan een bekende streek zou kunnen koppelen.

Het meisje draagt een wijde hoed, een geborduurde blouse met bloemenmotief en een lange effen rok. Alles bij elkaar oogt dat eerder als een soort algemeen boerinnetjes- of volksdans­kostuum dan als een strak gedefinieerde streekdracht. De borduursels doen zelfs eerder denken aan Midden- of Oost-Europese volksmotieven dan aan Nederlandse.

De jongen gaat gekleed in een gestreept hemd, donkere broek en pet: heel generiek, zonder duidelijk regionaal kenmerk (geen Volendammer kniebroek, geen Markens vest, geen Zeeuwse knopen of iets dergelijks).

Gegeven dat alle foto’s in het album in Nederland lijken te zijn gemaakt en als locatie Bergen op Zoom wordt genoemd, zou je aan West-Brabant of Zeeland kunnen denken, maar de kleding mist precies die elementen die echte streekdracht herkenbaar maken. Dit ziet er veel meer uit als feest- of optocht­kleding, volksdans- of schoolfeest­kostuums, of ‘boerendracht’ voor een evenement (denk: Koninginnedag, boerenbruiloft, jeugdvereniging).

Kort gezegd lijkt dit geen authentieke, strikt regionale klederdracht, maar een gestileerde, waarschijnlijk zelfgemaakte of gehuurde ‘folkloristische’ outfit, gedragen bij een lokaal feest of evenement. Niet onbelangrijk: uit de lichaamstaal is wel op te maken dat de twee het hier naar hun zin hebben.

Album 1938–1943, pagina 1 en 2

Album 1938–1943, pagina 1 en 2

Op pagina 1 van Album 1938–1943 zien we prominent twee lege plekken. Uit de verweesde bijschriften blijkt dat het gaat om foto’s van 15 maart 1939, de bruiloft van Oom Piet en Tante Mine (?). Het leed wordt een beetje verzacht door de foto van dezelfde datum op pagina 2: 15 maart 1939, bij de fotograaf. Het probleem met dit soort zaken is dat huwelijken altijd werden voltrokken in één specifieke gemeente, en zonder plaats kun je niet gericht zoeken. Misschien wordt er later iets duidelijk.

Er ontbreken inderdaad wat foto’s uit het album, maar de schade is zo te zien beperkt.

Album 1938–1943, inleiding

Album 1938–1943, inleiding

Er is opnieuw een oud fotoalbum in mijn handen beland. Het meet ongeveer 20 x 30 centimeter en bevat circa 166 foto’s (snelle eenmalige telling). Een handgeschreven etiket op de voorkant lijkt erop te wijzen dat de foto’s zijn gemaakt in de periode 1938–1943. Na snel scannen lijkt het erop dat alle foto’s in Nederland zijn gemaakt.

Het lijkt op het eerste gezicht een typisch privéalbum dat ooit in bezit is geweest van één persoon. Ik heb besloten de foto’s niet los te scannen, maar hele pagina’s op de scanplaat te leggen of te fotograferen. Sommige foto’s zijn voorzien van erg uitgebreide bijschriften (zie de voorbeelden), die waarschijnlijk niet stuk voor stuk zullen worden overgenomen. Hopelijk zijn de scans voldoende voor het nageslacht c.q. eventuele geïnteresseerden. Alleen foto’s die eruit springen of anderszins de aandacht vragen, worden los besproken. Vooralsnog heb ik geen idee hoe dat vorm gaat krijgen. Zoals wel vaker bij dit soort albums (en andere artikelen op dit blog), vormen de blogartikelen een soort continu work in progress.

Kapi Cam: Fuji-X

Gratis versie van de Kapi Cam-app voor de iPhone, instelling Fuji‑X.