Album 1938–1943, pagina 24

Album 1938–1943, pagina 24

In elk ouder fotoalbum vind je wel pagina’s die een beetje als los zand bij elkaar hangen. Je wilt bepaalde foto’s wel bewaren maar ze passen niet goed bij andere foto’s. Dit lijkt zo’n pagina te zijn. Helaas ook één ontbrekende foto.

In het bijschrift bij foto 1 (die een stukje ouder lijkt dan de andere foto’s) lijkt iets te staan als “Gerdien en Elly de Bruijn(e)”. In de lijst met adressen en namen die je bij pagina 12 van het album kunt vinden, komt op de Meebergstraat in Zuid-Beijerland inderdaad de naam “De Bruijne” voor (A112/A113), maar dat zegt natuurlijk lang niet alles. Als we nog verder interpreteren zouden dit zomaar de twee meisjes kunnen zijn die we op de eerste twee foto’s van pagina 21 zien en die zo sterk op elkaar lijken. Maar al met al is dat allemaal luchtfietsen. Het brein is geneigd patronen te zien, ook als die er niet zijn.

Album 1938–1943, pagina 23

Album 1938–1943, pagina 23

We zijn “op Vrederust”. Dat vraagt om wat zoekwerk. Vrederust bij Halsteren (Noord-Brabant) was in 1943 al een grote psychiatrische instelling op een landgoed. De naam bestond toen al tientallen jaren en was regionaal zeer bekend. Dit is de meest prominente Vrederust uit die tijd. 

De wijk Vrederust in Den Haag bestond in 1943 nog niet. Die werd pas na 1953 gebouwd. Maar de boerderij Vrederust, waar de wijk later naar werd vernoemd, bestond wel. Daarnaast bestonden er verspreid over het land wel meerdere boerderijen, villa’s en huizen met de naam Vrederust. Zonder extra informatie is het dus lastig de juiste locatie te bepalen.

De foto’s op de vorige pagina lijken op dezelfde locatie te zijn gemaakt.

Album 1938–1943, pagina 22

Album 1938–1943, pagina 22

Op deze pagina van ons fotoalbum zien we wat groepsfoto’s. “Erg lief, maar zeer stijf” zoals bij foto 2 wordt opgemerkt. Foto 4 (“Een liedjeszanger en z’n girls”) is hier de vreemde eend in de bijt.

Voor sommige striplezers roept deze foto sterke associaties op. Als je het plaatje van Suske en Wiske hieronder bekijkt, zul je begrijpen wat ik bedoel. Het gaat natuurlijk om de afzakkende sokjes en de schoenen. Je ziet direct hoe sterk tijd- en modegebonden de eerste varianten van de figuren van Vandersteen waren.

De foto’s op de volgende pagina lijken op dezelfde locatie te zijn gemaakt.

Album 1938–1943, pagina 21

Album 1938–1943, pagina 21: de zomer van 1943

De Duivelsberg, Lochem, Rotterdam, Nijmegen, Arnhem, Apeldoorn. Reizen leek niet echt een probleem te zijn in de zomer van 1943.

Konden mensen in 1943 vrij reizen binnen Nederland?

Ja, voor het grootste deel van de bevolking kon dat nog. Er waren wél beperkingen, maar daarbij ging het met name om Joodse Nederlanders (strenge verblijfs- en reisbeperkingen), woon­wagen­bewoners/Sinti en Roma (trekverbod vanaf 1 juli 1943), mensen die onder verdenking stonden of gezocht werden, en reizen naar het buitenland (sterk beperkt). 

Voor de rest van de bevolking gold dat reizen binnen Nederland was toegestaan, maar praktisch moeilijker. De treinen reden nog, maar minder frequent. Dat verklaart het reizen per boot en fiets waarover gesproken wordt in het lange bijschrift rechtsonder op deze pagina. In de zomer van 1943 was het weer bovendien goed – dat bleek al uit alle zomerse foto’s die we gezien hebben – en veel jongeren maakten juist toen meerdaagse fietstochten door Nederland, omdat dat nog wél kon.

Hoewel reizen mocht, waren er wel praktische hindernissen. Denk aan distributie en schaarste (eten meenemen was lastig door bonnen). Overnachten kon bovendien vaak alleen bij familie, kennissen of op boerderijen (ook dat zien we in ons bijschrift).

Daarnaast was er in 1943 geregeld sprake van luchtalarm en bombardementen, met name in Rotterdam, Amsterdam, Haarlem en Enschede (bron). 

Samengevat: mensen konden in 1943 nog vrij reizen binnen Nederland. Het was lastiger, maar niet verboden.

Album 1938–1943, pagina 20

Album 1938–1943, pagina 20

“Op het platje bij [onleesbaar] op no. 12, 1943”. Er lijkt Odenburger of Adenburger te staan. Beide achternamen bestaan, waarbij Odenburger vooral in het noorden van het land lijkt voor te komen en Adenburger in Zeeland. Beide achternamen lijken zeldzaam en alle treffers met deze namen zijn bovendien discutabel, dus mogelijk gaat het toch om iets heel anders.

Deze foto’s zijn blijkens een bijschrift gemaakt met “Wim z’n filmpje”, en inderdaad hebben deze plaatjes een heel andere uitstraling dan bijvoorbeeld de foto’s uit Bunnik (pag. 17).

Album 1938–1943, pagina 19

Album 1938–1943, pagina 19: Bergen op Zoom, 1943

Pagina 19 van ons Album 1938–1943 lijkt onvolledig, maar dat mag de pret niet drukken. We zijn ineens weer een stuk naar het zuiden gegaan: dit keer naar Bergen op Zoom. Ook op deze plaatjes lijkt er niets aan de hand in de wereld. Henk, Eduard en Wim genieten van het water en het mooie weer.

Album 1938–1943, pagina 18

Album 1938–1943, pagina 18

De foto’s op deze pagina vormen mogelijk een vervolg op die van de vorige pagina. Als dat zo is, zijn we hier ook in of rond Bunnik. In elk geval draait het hier ook om kersen en zijn dit ook stuk voor stuk alleraardigste foto’s die bovendien een mooi tijdsbeeld opleveren.

Album 1938–1943, pagina 17

Album 1938–1943, pagina 17: Bunnik

Op pagina 17 van ons album lezen we tussen foto 1 en 2 de volgende tekst: “Juni ’43. Met Ina, Dine en Han in Bunnik, om kersen te eten. Op 2 tandems. Knots leuk. De hele dag in één boomgaard geweest (2 jaar daarna weer, met Mams en Gerrit langsgeweest). Kregen elke keer (3x) 10 pond mee, en konden eten zo veel als we wilden.”

Dit bijschrift levert een bijzonder aardig inkijkje op. We kunnen hieruit ook opmaken dat de teksten bij de foto’s pas later zijn geschreven (want “2 jaar daarna weer”). Onze heldin is dus zowel tijdens als na de oorlog in Bunnik geweest om kersen te plukken.

Aangezien we op de twee eerste foto’s op deze pagina alleen drie jonge vrouwen zien, kunnen we voorzichtig afleiden dat Han de fotograaf is geweest. De foto’s zijn bovendien erg fraai door de lensvignettering. Dat wordt vaak als een ongewenst effect beschouwd, maar hier levert het mooi dromerige beelden op. 

Album 1938–1943, pagina 16

Album 1938–1943, pagina 16: Korfbalvereniging Altius

We lijken van hot naar her te gaan. Op deze bladzijde vinden we foto’s van korfbalvereniging Altius in Hilversum.

Er is gelukkig een uitgebreide pagina over de geschiedenis van Altius te vinden. Daar lezen we bijvoorbeeld: “Vanaf het begin waren de clubkleuren oranje-zwart, maar anders dan nu was het shirt verticaal gestreept, afwisselend een baan oranje en een baan zwart.Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het shirt effen wit door de textielschaarste, maar in oktober 1948 keerde de club terug naar het vertrouwde oranje-zwart, zij het ditmaal met een effen oranje shirt.”

De link tussen Hilversum en Zuid-Beijerland/Hoeksche Waard zal wellicht nog blijken, en zo niet, dan niet.

Album 1938–1943, pagina 15

Album 1938–1943, pagina 15: Zomer ’43

Het lijkt zowaar een summer of love te zijn geweest. Wie had dat kunnen denken? Let ook op de komische verzuchting ‘Onder de hrozenboom’ zoals die in het bijschrift bij foto 3 staat.

Album 1938–1943, pagina 14

Album 1938–1943, pagina 14: Hemelvaartsdag ’43

We zijn zo te zien in de bossen in Hilversum.

Volgens een oude kalender hebben we het dan over donderdag 3 juni 1943. Er is hier te lande geen grote gebeurtenis bekend die specifiek op deze datum plaatsvond. Voor Nederland lijkt 3 juni 1943 een relatief ‘stille’ dag te zijn geweest wat betreft oorlogshandelingen. Dat sluit overigens aan bij het feit dat Hemelvaartsdag een kerkelijke feestdag was – en de bezetter liet zulke dagen meestal ongemoeid, tenzij er een specifieke aanleiding was.

Album 1938–1943, pagina 13

Album 1938–1943, pagina 13

Het is april 1943 en de jonge mensen uit ons album doen hun best de structuur en houvast van ‘het gewone leven’ vast te houden. Geef ze eens ongelijk. Vanuit onze comfortabele positie van decennia later is het heel wat makkelijker hun situatie te duiden dan het voor hen was. Wie weet hoe men over honderd jaar op ons terugkijkt.

Album 1938–1943, pagina 12

Album 1938–1943, pagina 12

Op deze pagina wordt een stevig rondje geposeerd. Foto 1 (“Boven op het platje aan de Meebergstraat”) en foto 7 (“In de tuin op 117A”) kunnen interessant zijn voor mensen die de omgeving kennen.

Het is wrang om te bedenken dat deze beelden gemaakt zijn in de stilte voor de storm. Veel van deze locaties zouden korte tijd later volledig onder water staan. In februari 1944 werd een groot deel van de Hoeksche Waard, waaronder gebieden nabij Zuid-Beijerland, door de Duitse bezetter geïnundeerd om een geallieerde opmars te verhinderen. Zuidelijke polders en Tiengemeten liepen onder water, wat leidde tot grootschalige evacuaties en enorme schade aan landbouwgronden en woningen. Ongeveer 22.000 mensen moesten evacueren. Veel bewoners uit de getroffen gebieden vonden tijdelijk onderdak in omliggende, droog gebleven dorpen. Pas in de zomer van 1945 konden de bewoners terugkeren en begon het herstel van de ondergelopen gebieden.

Op de site WO2 Hoeksche Waard is veel informatie te vinden, waaronder een opgave van de oorlogsschade in Zuid-Beijerland. Na de oorlog werden er in het kader van de wederopbouw tal van vergoedingen uitgekeerd die verband hielden met de oorlog. Zo’n regeling was de zogenaamde ‘Regeling oorlogsschade aan woningen’. Op de genoemde pagina vind je overzichten die betrekking hebben op de gemeente Zuid-Beijerland, waar bijna iedereen schade had opgelopen als gevolg van de inundatie. Op de lijst hieronder vinden we ook de ‘burgerwoning’ met het adres Meebergstraat 117A.

Op deze pagina op Piershil.com wordt uitgelegd hoe de Meebergstraat in Zuid-Beijerland aan de huidige naam Nassaustraat is gekomen.

Album 1938–1943, pagina 11

Album 1938–1943, pagina 11

De tijd verstrijkt en we gaan naar school in Oud-Beijerland, hoogstwaarschijnlijk de ULO aan de Oost-Voorstraat 12, aan de rand van het oude centrum (zie de advertentie en het kaartje hieronder).  

We stappen hier trouwens bijna ongemerkt over van foto’s met kartelrand op foto’s met strak gesneden randen. De kartelrand rond oude foto’s was met name populair in de eerste helft van de 20e eeuw. Vooral in de jaren 1930 en 1940 was het kartelrandje een grote trend bij amateurs en fotolabs. Het gaf foto’s een decoratieve, artistieke en ambachtelijke uitstraling. De kartelrand is oorspronkelijk afgeleid van de onregelmatige, pluizige randen van handgemaakt papier. Later raakte de kartelrand weer uit de mode en werden strak gesneden foto’s opnieuw de standaard.

Bronnen:

De advertentie: Nieuwsblad voor de Hoeksche Waard en IJselmonde, 01‑03‑1940, via Delpher. 

De kaart: via Topotijdreis. 

Zie ook: Een luchtfoto van Oud‑Beijerland die gemaakt is omstreeks 1930.

Album 1938–1943, pagina 10

Album 1938–1943, pagina 10

Op deze pagina zien we een aantal foto's met mensen in wat meer formele kledij. In een van de bijschriften lezen we de naam ‘Jan v.d. Huijs’ (waarschijnlijk Jan van den Huijs). Al met al zijn dit allemaal erg aardige foto’s. Let vooral ook op de plusfours.