Album 1938–1943, pagina 42

Album 1938–1943, pagina 42: Oud-Beijerland

Met vier foto’s met het bijschrift “Oud-Beijerland” zijn we bij de laatste pagina van ons fotoalbum aangekomen. Zoals het hoort, is ook hier niet precies duidelijk wie en wat we zien en waar we precies zijn. Dat is op zich niet erg. Het belangrijkste doel van een reeks als deze is het ontsluiten van het beeldmateriaal voor eventuele onderzoekers, nabestaanden of mensen die geïnteresseerd zijn in de regio. Mogelijk volgen er nog enkele korte nabeschouwingen op basis van wat we inmiddels ontdekt hebben over het beeldmateriaal. 

Album 1938–1943, pagina 41

Album 1938–1943, pagina 41

We zijn aanbeland bij de voorlaatste pagina van ons album en de foto’s zijn intrigerend. Foto 2, “Drie Rotterdamse onderduikers”, is de eerste echte verwijzing naar de oorlog in dit album.

In het bijschrift bij foto 3 lijkt te staan “Joke (handelsassistente)”. Het kader rond deze foto is eigenaardig scheef uitgesneden .

Het bijschrift bij foto 4 is na wat puzzelen te ontcijferen als “Koekkoekstraat 18”. Dat verwijst dan naar de J.H.B. Koekkoekstraat 18 in Hilversum. Dat lijkt in eerste instantie misschien wensdenken, maar op Google Streetview is goed te zien dat dit adres inderdaad klopt. Je kunt allerlei details mooi vergelijken: boogjes, baksteenpatronen, metselwerk en het aantal ramen. 

In een overlijdensbericht uit Gooische Klanken van 25‑8‑1945 is te zien dat het heel normaal was om de voorletters uit de straatnaam weg te laten en simpelweg “Koekkoekstraat” te gebruiken. Gooische Klanken was een kortstondig dagblad, opererend als een verzetskrant/ondergronds persblad in de regio Hilversum/Bussum direct na de bevrijding in 1945. (Bron)

Tot slot kwam ik tijdens het zoeken naar informatie over Koekkoekstraat 18 in Hilversum een onverwacht leuke link tegen tussen Zuid-Beijerland en Hilversum in een bericht van ondertrouw in de Nieuwe Utrechtsche Courant van 03‑03‑1939: een huwelijksbevestiging te Hilversum van P. de Ruig, predikant, en B.M.W de Ruig-Mulder, door ds. J. de Boer uit Zuid-Beijerland. Het genoemde adres is Koekkoekstraat 18 te Hilversum. Toeval? Mogelijk, maar wel een flinke dosis. 

Album 1938–1943, pagina 40

Album 1938–1943, pagina 40

Op deze pagina zijn we bij een nieuwe reeks portretten aanbeland. Boven foto 1 staat ‘O‑B’ geschreven, waarschijnlijk ‘Oud‑Beijerland’. Boven foto 5 staat ‘Hilversum’. Op foto 5 zien we wat vlekkerigheid. Dat lijkt op een oude, zeg maar uitgewaaierde vingerafdruk op de foto, niet op het negatief. Foto 6 was losgeraakt van de pagina en is voor het scannen zo goed mogelijk op zijn oorspronkelijke plek gemanoeuvreerd.

Album 1938–1943, pagina 39

Album 1938–1943, pagina 39

We zijn bij een reeksje geposeerde portretten aanbeland. De foto’s zijn zo te zien in dezelfde periode van het jaar genomen en misschien zelfs op dezelfde dag. 

Op foto 3 zien we rechts een jongeman met een donkere riem over zijn regenjas. Regenjassen in de jaren ’30–’40 hadden vaak géén ingebouwde ceintuur. Een leren riem werd dan gebruikt om de jas te tailleren of simpelweg dicht te houden bij wind of regen. Dat was dus geen improvisatie, maar een heel normale en zelfs modieuze oplossing. 

Foto 5 (dezelfde jongeman in regenjas) laat zien dat deze manier van plaatsnemen op een bankje (zitten op de rugleuning met de voeten op de zitting) ook toen al voorkwam. Tegenwoordig wordt deze houding vaak gezien als een informele, ontspannen 'tienerstijl' en zou het waarschijnlijk geassocieerd worden met hangjongeren, maar het is toch wel erg lastig de elegante jongeman op deze foto als hangjongere te zien. En dat zegt dan weer iets over de subjectiviteit van perceptie.

Album 1938–1943, pagina 38

Album 1938–1943, pagina 38

Op deze pagina zien we vier actiefoto’s van jonge mannen die in de weer zijn met een lange boomzaag, een bijl en een boomstam. Het doel lijkt duidelijk. Laten we ook niet vergeten dat er uiteindelijk ook een fotograaf ter plaatse was, dus we hebben het over vier man in totaal. Het slachtoffer is een den. 

Nu is het zo dat vers dennenhout niet direct bruikbaar is in bijvoorbeeld een open haard (dennenhout droogt sneller dan veel loofhout, maar je zit nog steeds aan minimaal één jaar bij goede ventilatie en liefst anderhalf tot twee jaar voor echt mooi droog hout), dus óf dit is langetermijnhout, óf het hout diende een ander doel. De reportage is er niet minder aardig om.

Album 1938–1943, pagina 36 en 37

Album 1938–1943, pagina 36: Oud-Beijerland

We zien foto’s van een buitengebeuren voor een groot pand. Na wat snuffelen lijkt het hier te gaan om het sportveld van de oude HBS in Oud-Beijerland. Op piershil.com is een foto te zien met de titel ‘Vanaf het sportveld van de HBS’ (1963), en aan de hand van die foto kun je mooi het torentje, het dak en de ramen vergelijken met die van het gebouw op foto 1 van pagina 36.

De vraag is wel wat de functie van het gebouw dan eigenlijk was tijdens de oorlogsjaren. Op de site van Open Monumentendag lezen we: “Het gebouw fungeerde in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog als hoofdkwartier van het Zuidfront van de Vesting Holland en na de Bevrijding werden in het gebouw tijdelijk N.S.B.’ers opgesloten.” Hierbij wordt niet expliciet vermeld wat de status van het gebouw was tijdens de oorlogsjaren. Als we evenwel 1943 als ijkjaar nemen voor deze pagina uit ons album (de andere dateringen lijken te kloppen en per slot van rekening heet het album ‘1938–1943’), dan kunnen we misschien met wat slagen om de arm concluderen dat de school tijdens de oorlog gewoon als school heeft gefunctioneerd. Maar wacht...

De website piershil.com bleek nog een mooie, maar ook wat verwarrende verrassing in petto te hebben. Op de pagina ‘1920 – De gymzaal van de HBS’ staan onderaan twee oude zwart‑witfoto’s (‘De gymzaal in 1945’). En tot mijn verbazing staat de heldin van ons album daar pontificaal op beide foto’s. Je hoeft niet eens te zoeken: ze neemt op allebei zo ongeveer de belangrijkste plek in.

Vergelijk je de kleding op beide reeksen foto’s (album versus website, dus de foto hierboven tegenover de twee hieronder), dan lijkt het er sterk op dat onze heldin zelfs precies dezelfde outfit draagt.

 

Natuurlijk kán het dat ze op twee verschillende dagen toevallig hetzelfde aan had, maar het kan ook betekenen dat één van de twee dateringen niet klopt: óf de foto’s in het album zijn niet van 1943 maar van 1945, óf de foto’s op piershil.com zijn niet van 1945 maar van 1943. Aan de andere kant: onze dame lijkt in beide reeksen inderdaad hetzelfde gekleed (wat op een verkeerde datering zou wijzen), maar de andere personen juist niet (wat weer pleit voor twee verschillende dagen). Voorlopig zijn beide opties dus goed mogelijk. Ook hier geldt: misschien komt er ooit nog voortschrijdend inzicht.

Album 1938–1943, pagina 34 en 35

Album 1938–1943, pagina 34 en 35: van Hilversum tot Oud-Beijerland

Deze twee pagina’s zijn hier samengevoegd omdat de reeks van pagina 34 doorloopt naar de volgende pagina. We zien in totaal dus zeven foto’s uit Hilversum en twee uit Oud‑Beijerland.

Ondanks het tijdsgewricht hebben met name de dames uit de eerste set (Hilversum) een uitermate zelfbewuste houding. Ze laten zich niet kennen. Dat heeft geïnspireerd tot de volgende omschrijvingen:

(1) Ons model in lichte mantel

Op de wintercatwalk van ’43 zet onze model haar beste stap in een mantel die niet alleen warm is, maar ook een subtiel signaal afgeeft: ‘kou is een mening, stijl is een feit’. De royale knopen en pluizige wanten vormen een charmante combinatie van elegantie en pure overlevingskunst. Let vooral op de nonchalante blik richting de horizon, alsof geen enkele tegenwind haar uit balans kan brengen.

(2) Ons model in donkere jas met bontaccenten

Hier komt onze tweede ster, die bewijst dat zelfs in oorlogstijd een vleugje glamour niet verboden is. De donkere jas met zachte bontdetails fluistert: ‘praktisch, maar nooit saai’. De witte sokken geven een frisse knipoog naar de toekomst, terwijl haar houding verraadt dat ze precies weet hoe fotogeniek ze is. Een look die zegt: ‘Ja, het is koud – maar ik draag warmte die je kunt zien en voelen.’

Album 1938–1943, pagina 33

Album 1938–1943, pagina 33: Hilversum

Op deze pagina vinden we een ongedateerde reeks groepsfoto’s. Aan de lachende gezichten te zien, zit de sfeer er goed in. Heeft deze samenkomst iets met de korfbalvereniging te maken? Wat de gelegenheid is, kunnen we alleen maar raden.

Album 1938–1943, pagina 32

Album 1938–1943, pagina 32: korfbalclub Hilversum

Met een pagina vol korfbal­gerelateerde foto’s zijn we ineens weer terug in Hilversum. Het zou hier best om dezelfde club kunnen gaan als bij de foto’s op pagina 16. Dat de eerste pagina’s van het album een redelijk voorspelbare chronologische volgorde leken te hebben, zegt natuurlijk niets over de chronologie van het laatste deel. 

Het enige wat echt opvalt is dat we hier geen witte clubshirts zien, alleen gekleurde. Op de pagina van korfbal­vereniging Altius lazen we immers: “Vanaf het begin waren de clubkleuren oranje-zwart, maar anders dan nu was het shirt verticaal gestreept, afwisselend een baan oranje en een baan zwart. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het shirt effen wit door de textielschaarste, maar in oktober 1948 keerde de club terug naar het vertrouwde oranje-zwart, zij het ditmaal met een effen oranje shirt.”

De gekleurde shirts op deze pagina zouden erop kunnen wijzen dat deze foto’s iets ouder zijn dan de foto’s op pagina 16, maar daar kunnen we natuurlijk niet zeker van zijn.

Album 1938–1943, pagina 31

Album 1938–1943, pagina 31

We zien zes foto’s zonder bijschriften. Het lijkt hier om een onderwijssetting te gaan: docenten, leslokalen, leerlingen of studenten. Zonder meer informatie is het eigenlijk ondoenlijk om conclusies te trekken uit deze foto’s.

Album 1938–1943, pagina 30

Album 1938–1943, pagina 30

Pagina 30 van ons Album 1938–1943 bevat zes foto’s zonder bijschriften. Op foto 4 en 6 zien we een zwaar beladen klassieke boeren- of transportkar. De vracht lijkt te bestaan uit een stoel, mogelijk een tafelblad of kastdeel, houten onderdelen die op huisraad lijken, en meerdere grote jute zakken, wellicht gevuld met kleding, beddengoed of huisraad. De ontspannen houding van de mensen en het nette straatbeeld lijken te bevestigen dat dit geen evacuatie of oorlogssituatie is, maar een reguliere verhuizing of een boedeltransport.

Album 1938–1943, pagina 29

Album 1938–1943, pagina 29: Oud-Beijerland

We zien hier een reeks geposeerde straatfoto’s. Tegenwoordig zullen veel mensen geneigd zijn te denken dat dit in de oorlogsjaren gevaarlijk of illegaal was. Fotograferen was in 1943 verboden op strategische plekken, vooral in steden. Maar in landelijke gebieden zoals de Hoeksche Waard werd het gedoogd en vaak nauwelijks gecontroleerd. Daarom zie je daar heel gewone straatfoto’s uit die tijd.

In de grotere steden was het natuurlijk sowieso veel gevaarlijker: veel Duitse aanwezigheid, meer controles, razzia’s, noem maar op (zie bijvoorbeeld het interessante Wikipedia-artikel De Ondergedoken Camera). Met name dat beeld is blijven hangen, waardoor veel mensen denken dat het helemaal niet mocht.

Album 1938–1943, pagina 28

Album 1938–1943, pagina 28: Corry

Slechts één foto op deze pagina, maar wat voor een foto! Ik kan hier allerlei volzinnen aan wijden maar misschien is het beter gewoon eens even goed te kijken en alle details in je op te nemen.

Na het experiment van de vorige pagina nu een ander probeersel: een ingekleurde versie van de foto. Met dank aan Palette voor dit resultaat. 

Album 1938–1943, pagina 27

Album 1938–1943, pagina 27

Op deze pagina staan twee iets grotere foto’s. Foto 1 is erg gevlekt, dus het leek een aardig idee om met AI die vlekken te verwijderen en te zien hoe de oorspronkelijke foto er ongeveer zou hebben uitgezien.

Album 1938–1943, pagina 26

Album 1938–1943, pagina 26

Op pagina 26 van ons album vinden we alleen een enkele schoolfoto. Achter de blij ogende scholier zien we iets dat op een oude schoolplaat lijkt. Ondanks uitgebreid speurwerk is het niet gelukt na te gaan welke afbeelding we op de plaat zien. Wie weet, misschien volgt er ooit voortschrijdend inzicht.