Hipstamatic: Hamilton + Neko Chan

Poesiealbum Padang S.W.K., pagina 25

We zijn aangekomen bij de laatste pagina van ons poesiealbum en zien een ingeplakte gedroogde bloem met daaronder de tekst:

De laatste roos uit onze tuin in Bandung

De laatste regel lijkt een adres te bevatten. De afkorting 'Dj.' staat vrijwel zeker voor Djalan (straat). Hoewel de straatnaam niet volledig leesbaar is, zou de lezing 'Westhoff 25' goed passen bij het handschrift en bij de historische straatnaam Westhoffweg in Bandung.

We pakken het eerste blogartikel over dit poesiealbum er nog eens bij en bekijken de paspoortaanvraag van Winny Baume. En inderdaad: bij ‘Huidige vaste woonplaats en adres’ staat Westhoffweg 25, Bandung ingevuld. Hetzelfde geldt voor de paspoortaanvraag van haar moeder.

Zo is de cirkel voor dit poesiealbum rond. Winny blijkt het boekje niet alleen te hebben gebruikt als memento, maar ook als adresboekje en als plek om een foto en een gedroogde bloem te bewaren.

Er zijn zeker nog vragen. Mogelijk volgt er over enkele dagen of weken nog een blogartikel met wat conclusies of een korte epiloog. Maar voor nu is het boekje gesloten en veilig opgeborgen.

Mocht u menen de rechtmatige eigenaar van dit boekje te zijn, dan kunt u contact opnemen via een reactie onder een van de berichten in deze reeks.

Poesiealbum Padang S.W.K., pagina 22, 23 en 24

In ons vorige artikeltje hadden we al gezien dat het laatste deel van ons poesiealbum wat onoverzichtelijker is dan de rest. Pagina 22 is leeg en niet gefotografeerd. De volgende bladzijde lijkt bewust uit het boekje gesneden of gescheurd om te gebruiken als adreslijstje.

Op de ene kant van het papier zien we adressen in Bandung, Surabaja en Djakarta. Op de andere kant staan adresssen in Djakarta en Solong.

Het laatste adres is interessant, want hier zien we:

J. Beijerinck

R.K. Missie (Meisjes Internaat) 

Solong

Dit werpt een ander licht op de handtekening op pagina 21. Er lijken helaas geen directe koppelingen vindbaar tussen een J. Beijerlinck en de missie in Sorong (toen vaak gespeld als Solong), dus dit spoor loopt alsnog dood.

In Sorong bestond een rooms-katholieke missiepost met een meisjes­internaat, aanvankelijk geleid door de Missionarissen van het Heilig Hart (MSC) en later door de Franciscanessen van Veghel. Het was een van de eerste katholieke onderwijs­instellingen voor Papoea-meisjes in de Vogelkop-regio.

Een van de meest informatieve bronnen over de aanwezigheid van de Missionarissen van het Heilig Hart in de Vogelkop is de pagina Zeventig jaar Franciscanen in Papua. Daarin wordt beschreven dat de MSC vanaf het begin verantwoordelijk waren voor de katholieke missie in Sorong, Manokwari en langs de noordkust van de Vogelkop.

Een andere interessante bron is Met de Papoea’s samen op weg van Jan Boelaars MSC. Dit document behandelt de vroege missieposten in de Vogelkop, waaronder die van Sorong.

Poesiealbum Padang S.W.K., losse foto

We naderen de laatste pagina’s van het poesiealbum en het geheel wordt wat minder overzichtelijk. Tussen pagina 22 en 23 is een losse foto gestoken: een groep lachende mensen poseert voor de camera. Op de achterkant van de foto vinden we de tekst:

Opgenomen te Djak 10‑11‑1952.

Kun je mij nog vinden?

‘Djak’ staat hier vrijwel zeker voor Djakarta. Het verwijst niet naar een plaats in Nieuw-Guinea of naar een andere stad op Java, en de afkorting wordt vaker gezien in fotoalbums (zoals we in dit album de afkorting ‘Bdg’ voor Bandoeng zagen). De vraag is of we Winny Baume nog kunnen vinden. Wie de foto van de paspoortaanvraag in het eerste artikel over dit poesiealbum erbij pakt, zal haar waarschijnlijk vrij snel herkennen.

In die periode was Djakarta voor veel Indo’s een stad vol kansen en onzekerheden: niet gevaarlijk in de zin van een oorlogssituatie, maar wel politiek gespannen, sociaal veranderend en juridisch complex. Een plek waar de toekomst nog alle kanten op kon.

Poesiealbum Padang S.W.K., pagina 20 en 21

Ook op deze pagina's van ons poesiealbum zien we rechtsboven alleen het woord Gereserveerd en een datum, in dit geval  Aug. ’51. Daaronder een handtekening. Deze keer is de handtekening wel iets beter leesbaar. De meest aannemelijke lezing lijkt te zijn: 

J. Beijerinck 

Dankzij voortschrijdend inzicht is inmiddels duidelijk dat Henri Baume, de vader van Winny Baume, destijds een bekende ondernemer was in Manokwari: hij was de eigenaar van Houtzagerij Baume, gevestigd bij Pasir Putih (Pasir Poetih) net buiten Manokwari. Zijn bedrijf speelde destijds een belangrijke rol bij de naoorlogse opbouw van de kolonie en het verslepen van boomstammen uit de jungle.

Op basis van de beschikbare bronnen komen vooralsnog twee personen met de achternaam Beijerinck naar voren die mogelijk met deze handtekening in verband kunnen worden gebracht:

Ir. J. (Jan) Beijerinck – Houtvester en bosbouwkundige 

Omdat Henri Baume een grote commerciële houtzagerij runde, werkte hij geregeld nauw samen met de Dienst van het Boswezen.

J.L. Beijerinck – Bestuursambtenaar

Uit de archieven van die periode (en de interneringskaarten uit de Indische periode) komt ook een J.L. Beijerinck (geboren 14 juli 1900) naar voren die de overstap maakte naar het overbestuur. In het kleine, hechte netwerk van Nederlandse expats en Indische nieuwkomers in Manokwari rond 1951 bewogen de hogere bestuursambtenaren en ondernemers zich grotendeels binnen dezelfde sociale netwerken.

In de digitale archieven van de Universiteitsbibliotheek Leiden en het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) zijn originele historische foto's van Houtzagerij Baume uit exact deze periode (vroege jaren 1950) bewaard gebleven.

In het reisverslag Manokwari anno 2009 van reisschrijver en fotograaf Dennis Kloeth (die zelf als kind in Manokwari opgroeide) wordt expliciet stilgestaan bij de erfenis van de familie Baume.

Update: De naam J. Beijerinck duikt ook op in een latere bron, waar deze persoon wordt geplaatst bij de R.K. Missie (meisjesinternaat) in Sorong, aan de noordwestkust van Nieuw-Guinea. Het is dus heel goed mogelijk dat de hele onderzoekslijn hierboven uiteindelijk onjuist is. Desalniettemin heb ik toch maar besloten deze informatie hier te laten staan, omdat de gebruikte bronnen en verwijzingen nog steeds van pas kunnen komen bij verder onderzoek.

Poesiealbum Padang S.W.K., pagina 18 en 19

Op de volgende pagina's van ons album zien we iets vergelijkbaars als op pagina 16/17: bovenaan alleen het woord Gereserveerd en daaronder een handtekening. Helaas blijkt deze handtekening niet te ontcijferen.

Poesiealbum Padang S.W.K., pagina 16 en 17

Op pagina 16 en 17 van ons album lijkt op het eerste gezicht niet veel te zien, totdat we wat beter kijken. Op pagina 17 staat bovenaan met potlood het woord Gereserveerd geschreven, met in een hoek de datum 15 Jan. 1951. Iets lager staat een handtekening.   

Wanneer we daarop inzoomen en de tijd nemen om het handschrift te bestuderen, blijkt het grootste deel van de naam te ontcijferen:

Romans van Schaik

Op de uitgebreide website weidema.net, die met name gericht is op de geschiedenis van Manokwari, vinden we een groepsfoto waarop de dame rechts wordt aangeduid als ‘juffrouw Romans van Schaik’. De naam is uiterst zeldzaam, waardoor het niet ondenkbaar is dat we hier een aanknopingspunt hebben gevonden. Uiteraard gelden de gebruikelijke voorbehouden die bij dit soort historisch onderzoek horen: honderd procent zekerheid is zelden haalbaar.

NB. Ik heb geprobeerd het e-mailadres van de beheerder van weidema.net te achterhalen om toestemming te vragen voor het gebruik van de foto, maar ik heb het adres niet kunnen vinden. Daarom heb ik de foto niet overgenomen en volsta ik met een screenshot van de betreffende webpagina, en noem ik de herkomst hier nogmaals.

In de database Gelijkstellingen, toepasselijkverklaringen en naturalisaties Nederlands-Indië en Indonesië → Naturalisaties & Gelijkstellingen vinden we tot slot nog een interessante vermelding van ‘Meta Maria Romans van Schaik’, geboren op 5 juli 1928 in Padang. De combinatie van een zeldzame achternaam, de geboorteplaats Padang en het relevante tijdvak biedt aanknopings­punten voor verdere speculatie. Maar het signaleren van deze informatie is eigenlijk al voldoende.

Poesiealbum Padang S.W.K., pagina 14 en 15

We zien een pasfoto van een meisje, geplaatst in het midden van een grote, zorgvuldig met potlood getekende achtpuntige ster. Boven de foto staat de tekst: 

Kennismaking op de Banda op weg naar M’kwari

December 1950. Hardstikke zeeziek.

Rechts onder de foto staan de namen V.H. Schnepf en R. van Ligt vermeld. Beide namen zijn lastig te lezen dus mogelijk klopt dit niet helemaal.

Het ms. Banda van de Koninklijke Paketvaart-Maatschappij (KPM) voer rond december 1950 op vaste lijndiensten naar Nederlands-Nieuw-Guinea, met Manokwari als een van de reguliere aanloophavens.

De familie Schnepf bezat destijds een bekende lokale onderneming in Manokwari: de SCHNEPF Limonadefabriek. Over de familie Schnepf in Manokwari is helaas bijzonder weinig bekend. Nieuw-Guinea vormt in veel opzichten een blinde vlek binnen de Nederlandse koloniale archieven. De burgerlijke stand werd er pas in 1950 ingevoerd en veel documenten gingen verloren of werden vernietigd tijdens de overdracht aan Indonesië in 1962.

De naam R. van Ligt komt voor in een fragment van een personeelslijst uit het archief Nederlands Bestuur Nieuw-Guinea (1949‑1962; Nationaal Archief, 2.10.25.02), maar veel verder komen we vooralsnog niet.

Manokwari, Nederlands Nieuw-Guinea omstreeks 1957 Getekend door Frans Edaven Peereland Via www.indoshop.nl

Poesiealbum Padang S.W.K., pagina 12 en 13

Op pagina 13 van het album zien we een foto van een ernstig ogende jongeman met als begeleidende tekst:

Een kleine herinnering van Eric.

[handtekening]

Bandung 2 Dec 1950.

In de handtekening lijkt de naam Eric Moojen herkenbaar. Op pagina 6/7 zijn eerder enkele personen met deze achternaam aangetroffen. Via WieWasWie is een paspoortaanvraag van ‘Eric Willem Moojen’ (geboren 05‑08‑1932 in Bandung) terug te vinden, al is daarvan om privacyredenen geen scan beschikbaar. 

Op MyHeritage is te zien dat Eric Willem een zus had die Grace heette, wat de aanwijzingen voor een familierelatie versterkt. Op basis van krantenartikelen (hier en hier) kan worden geconcludeerd dat Eric naar Australië is geëmigreerd, waar hij in 2012 is overleden.     

Poesiealbum Padang S.W.K., pagina 10 en 11

Op pagina 10 en 11 van het album vinden we een klein raadsel. We zien een foto van een Chinees of Indo-Chinees meisje met daarboven de tekst:

Klasgenote sinds September 1949 in C.L. 1B.
Later in 2B weer samen.
[onleesbaar]

Waarschijnlijk is deze toevoeging geschreven door Winny Baume zelf, net als de toevoeging op de vorige pagina. Onder de foto staat, in een ander handschrift – wellicht van de geportretteerde zelf:

Ter herinnering aan [onleesbaar].

De naam zou Toy Kwee kunnen zijn, maar volgens sommige lezers ook bijvoorbeeld Toy Kwes of Tay Swei. De romanisering van Chinese namen is notoir lastig. Anders dan de eigenaar van dit album hebben wij geen idee in welke richting we moeten zoeken. Vooralsnog beschouwen we deze pagina daarom als een doodlopend spoor. 

Poesiealbum Padang S.W.K., pagina 8 en 9

Op pagina 9 van ons poesiealbum vinden we een foto van een lachende jongeman in korte broek en, zo te zien, een verbandje met pleisters op de rechterknie. Naast de foto staat de volgende tekst.

Bdg.: 28-11-'50

Winny,

Hierbij een kleine herinnering aan de Bandoengse klasgenoot, 

Laddy Krak,

Chr. Lyceum 2B [handtekening]

Daaronder staat, in een ander handschrift:

Klasgenoot vanaf de eerste klas op het C.L.

later in 2B nog.

 

Soms kom je bij dit soort onderzoekjes triester nieuws tegen dan je zou willen. Doctorandus Laddy Krak overleed in 1968 op 30-jarige leeftijd. Hij ligt begraven op begraafplaats Westduin in Den Haag, en volgens de website van de begraafplaats is zijn weduwe ruim een halve eeuw later op dezelfde begraafplaats ter ruste gelegd.

Poesiealbum Padang S.W.K., pagina 6 en 7

Op pagina 7 van ons album vinden we een gezinsfoto. Bij het meisje rechtsboven is een kruisje geplaatst. De tekst onder de foto is als volgt.

Bdg 27/11-’50.

Ter herinnering:

aan

Hugo, Linda, Reny

Grace (x) en Mevrouw 

Moojen

Kennismaking op de fiets met Grace 

in Poerwakarta. Voortgezet in Bandung.

Met enig zoekwerk is een paspoortaanvraag van Grace te vinden, ondanks dat ze bij het CBG geregistreerd staat als Gruce Jeannette. Wat afwijkt van de meeste paspoortaanvragen is dat er twee pasfoto’s aan het formulier zijn gehecht. Op het formulier staat bovendien vermeld dat zij, als ik het goed lees, op 5 juni 1957 naar Nederland is vertrokken met het ms. Sibajak.

Volgens MyHeritage is Grace in 1961 getrouwd met Siebe Koster. Ze is overleden in 2001. Op die site is ook een piepkleine pasfoto te zien zonder verdere context.

Interessant is het bestaan van een orchidee met de prachtige naam Cattleya Grace Moojen. Die naam is terug te vinden in de Orchid Registry en in The Orchid Stud-Book. Het Orchid Stud-Book (1909) behoort tot de oudste en belangrijkste bronnen voor vroege orchideeën­hybriden. Dat betekent dat Cattleya Grace Moojen een erkende vroege hybride is, ook al komt de naam niet voor in moderne RHS-registers. De orchidee is een kruising van Cattleya mossiae en Cattleya warneri. Omdat het Orchid Stud-Book al uit 1909 dateert, kan deze orchidee uiteraard niet zijn vernoemd naar de Grace Moojen uit ons album, die pas in 1936 werd geboren. Toch blijkt het verhaal daarmee nog niet helemaal afgelopen.

In het genoemde Orchid Stud-Book komt namelijk ook een H.E. Moojen voor. Deze persoon wordt niet genoemd als kweker, maar als eigenaar of verzamelaar van orchideeën. Er zijn aanwijzingen dat deze H.E. Moojen afkomstig was uit een Nederlands-Indische tak van de familie Moojen. Op basis van genealogische gegevens lijkt hij mogelijk te identificeren als Hendrik Eduard Moojen, een lid van een familie die in Nederlands-Indië actief was in de late negentiende en vroege twintigste eeuw.

Voor zover de huidige bronnen laten zien, is er geen directe primaire bron die bevestigt dat deze H.E. Moojen inderdaad dezelfde persoon is als de Hendrik Eduard Moojen uit de genealogische gegevens. Evenmin is er een bron die deze identificatie tegenspreekt. De beschikbare aanwijzingen wijzen wel in dezelfde richting, maar van een sluitend bewijs is vooralsnog geen sprake.

Hetzelfde geldt voor de mogelijke verwantschap met Grace Moojen uit het album. Verschillende genealogische gegevens suggereren dat de betrokken personen tot dezelfde Nederlands-Indische familie Moojen behoorden: de familie Moojen in Nederlands‑Indië was klein en geografisch geconcentreerd. Daardoor lijkt het aannemelijk dat er een familieverband bestaat tussen de Grace Moojen van het album en de familie die ook in de orchideeën­literatuur opduikt. Hoe dat verband precies loopt, blijft echter onderwerp van verder onderzoek.

Met deze informatie in het achterhoofd lijkt het goed mogelijk dat zowel de orchidee Cattleya Grace Moojen als de in 1936 geboren Grace Moojen verbonden zijn met dezelfde familie. De beschikbare aanwijzingen wijzen in die richting, maar een directe bevestiging heb ik vooralsnog niet gevonden.

Poesiealbum Padang S.W.K., pagina 4 en 5

Op pagina 5 van ons album staat een foto van een meisje in spagaat, vergezeld van de tekst:

10-11-1950

Een kleine herinnering van Nancy Hayworth.

Chr. Lyc. 3A

Helaas leidt de naam ‘Nancy Hayworth’ niet naar ondubbelzinnige zoekresultaten. Ook de site ‘Archive of the Alumni Association of the Christian Lyceum in Bandung (VEDO)’ levert niets op, dus het blijft vooralsnog bij dit blogartikeltje. 

Poesiealbum Padang S.W.K., pagina 2 en 3

Op pagina 3 van ons poesiealbum zien we een pasfoto van een vriendelijk ogende jongeman en de fraai gekalligrafeerde tekst:

Winny, hierbij een kleine

Herinnering aan één van je

Klasgenoten, Nico Bachet

Chr. Lyc. 2B

8/11 1950

[handtekening]

Deze bijdrage suggereert dat poëziealbums in Nederlands-Indië ook door oudere kinderen werden gebruikt dan in Nederland gebruikelijk was. Op de HBS, MULO en Europese Lagere School was het heel gebruikelijk dat jongeren van 12–16 jaar elkaar boodschappen schreven in albums. Het was een manier om vriendschappen te markeren in een gemeenschap waar mensen vaak verhuisden, repatrieerden of werden overgeplaatst.

Bij het CBG | Centrum voor familiegeschiedenis is een paspoortaanvraag uit Nederlands-Indië aanwezig voor Nico René Bachet (geboren 6 september 1933), maar er is geen scan zichtbaar vanwege privacybeperkingen. Als dit inderdaad onze Nico is, is hij later naar de Verenigde Staten geëmigreerd, waar hij bekendstond als Nico R. Bachet. Op deze pagina staat een foto van de in 2017 overleden Nico R. Bachet. Oordeel zelf.

Het Christelijk Lyceum was gevestigd in Bandung, wat overeenkomt met de woonplaats die vermeld wordt op de paspoortaanvraag van Winny Baume (zie de vorige post). Na de onafhankelijkheid van Indonesië hield de school in de jaren vijftig op te bestaan. Zie voor meer achtergrond ook dit artikel op Moesson.

Poesiealbum Padang S.W.K., inleiding en pagina 1

Er is een oud poesiealbum uit Nederlands-Indië in mijn handen beland. Het meet ongeveer 14 x 10 centimeter (oblong dus) en telt ongeveer 25 pagina's van erg dun papier. Het boekje valt bijna uit elkaar, dus ik heb besloten er simpelweg foto’s van te maken in plaats van de pagina’s te scannen. De komende dagen zal ik alle pagina’s fotograferen.

We zien hier foto’s van de voorkant en van het boekje zoals het op de eerste pagina is opengeslagen. De tekst rechtsboven op de binnenzijde van de omslag luidt:

Winny Baume
Padang (S.W.K.)
5-11-'35

We gaan er vooralsnog van uit dat dit de naam van de eigenaar is. De afkorting S.W.K. achter de plaatsnaam Padang staat voor 'Sumatra’s Westkust', een historische geografische en bestuurlijke aanduiding uit de tijd van Nederlands-Indië.

Op pagina 1 staat boven de gekantelde tekst Bandung 6-11-'50 en onderin de naam Winny Baume, gevolgd door een handtekening. Wellicht was er ooit een foto op deze pagina geplakt. 

Winny Baume is te vinden via MyHeritage (om daar verder te zoeken is een account nodig) en WieWasWie. Het resultaat daarvan zie je hieronder.

Op de paspoortaanvraag zien we een pasfoto van de jonge Winny, de naam van vader Henri Baume uit Semarang en moeder Christine Charlotte Baume-Riekerk uit Padang. Vooralsnog lijkt deze paspoortaanvraag erop te wijzen dat (een deel van) het gezin* naar Nederland wilde vertrekken.

Over beide ouders is enige informatie beschikbaar. Zo wordt de naam van vader Henri Baume genoemd in deze genealogische bron. De naam van moeder Christine Charlotte Baume-Riekerk, later Christine Charlotte Reynaert-Riekerk** (roepnaam Dee), komt voor in een dossier van het Ministerie van Buitenlandse Zaken inzake schadeclaims in verband met Nederlands-Indië. In dit dossier wordt zij voluit vermeld als C.C. Reynaert-Riekerk. Op het dossier rust een openbaarheidsbeperking tot 1 januari 2028.  

Het feit dat er van Winny Baume aanzienlijk minder digitale sporen terug te vinden zijn dan van haar ouders, is een gegeven waar ik in een later blogartikel mogelijk nog op terugkom.

* Winny had een jongere broer, Frans Victor, geboren 6 juli 1937 in Djakarta.

** Het huwelijk tussen Christine Charlotte Riekerk en Henri Baume werd ontbonden op 13 november 1961 in Manokwari (Nieuw-Guinea). Vervolgens trad Christine Charlotte Riekerk op 12 september 1962 in het huwelijk met Godfrey Reynaert, eveneens in Manokwari. Met ingang van 1 februari 1962 stond zij ingeschreven als inwoner van de gemeente Den Haag.

 

Alle informatie hierboven is afkomstig uit openbare bronnen en kan uiteraard fouten bevatten.