Urban Walk Deventer 2026

De eerste editie van de Urban Walk Deventer 

6 april 2026 

★★★★★

Aanwijsplaten (634)

Meer aanwijsplaten

Hipstamatic: Johnny C + T. Roosevelt 26

Koester

Vingeroefenen

‘...Maar zooals nu de meisjes haar “aan kunst doen,” dikwijls opvatten, niet als middel maar als een doel, een levensvulling, och arme! bij gebrek aan beter, is het heusch erbarmelijk! Daar zitten ze, uren en uren zich uit te sloven, met een krachtsinspanning, een volharding, een betere zaak waardig, en ze weten allemaal dat er toch nooit iets waarachtig goeds, iets boven het middelmatige uit haar worden zal. Maar toch gaan ze voort met verwoeden ijver! Het is met dat penseelen en vingeroefenen zoo ongeveer net als met het tennissen en wielrijden. Als je die dingen gebruikt om beweging in de frissche lucht te nemen en je te ontspannen na ander werk, zijn dat ook verrukkelijke uitvindingen, maar als je bij wijze van levensdoel dag in dag uit gaat staan tennissen of op een fiets zit, wordt het bepaald degoutant! Dat vind ik ten minste...’ 

Uit: Cécile de Jong van Beek en Donk, Hilda van Suylenburg. Feministische Uitgeverij Sara, Amsterdam 1984 (fotomechanische herdruk van de uitg.: Scheltema & Holkema, Amsterdam 1897). Via dbnl.

Foto-Schröder, Burgstädt

We zien een zwart-witfoto van een groep vrouwen en meisjes opgesteld rond een versierde constructie op een open binnenplaats. In het midden staat een verhoogd platform of praalwagen, rechthoekig van vorm, met aan de voorzijde een symmetrisch patroon van grote bloemvormige decoraties. Op het platform bevinden zich drie vrouwen in lange, lichte jurken.

Aan weerszijden van het platform staan acht meisjes in totaal, vier links en vier rechts, in uniforme kleding bestaande uit lichte blouses met korte mouwen, korte rokken of broekjes (dat is niet goed te zien), baretten, sokken en schoenen. De groep staat opgesteld op een geplaveide binnenplaats, omgeven door een gebouw met gepleisterde muren en rechthoekige ramen. De foto is frontaal genomen en toont de volledige groep in een symmetrische formatie: zelfs over de plaatsing van de baretten op de hoofden lijkt te zijn nagedacht.

Op de achterkant vinden we een stempel met de gegevens:
Foto-Schröder

Burgstädt

F III/27/22

De kleding en stijl – korte rokjes of broekjes, blouses, baretten, sportieve of dansachtige outfits en witte gymschoenen – lijken duidelijk te wijzen op de jaren 1930.

Burgstädt is een kleine stad in Saksen (Duitsland), vlak bij Chemnitz. In de jaren 1920–1950 had het meerdere kleine fotoateliers. Foto‑Schröder is online vooralsnog niet direct te vinden en was dus waarschijnlijk geen groot of landelijk bekend atelier. We hebben hier vermoedelijk te maken met een lokale dorps- of stadsfotograaf uit circa 1920–1940.

Voor sommige kijkers zal dit niet direct een beeld zijn dat ze met Duitsland in het interbellum associëren. Daarbij moeten we bedenken dat we hier slechts een beperkte uitsnede van de bevolking zien.

Geen registratie maar mise-en-scène

In On Photography bespreekt Susan Sontag hoe foto’s altijd interpretaties zijn, nooit neutrale registraties. Een belangrijk onderdeel daarvan is dat fotografen bewust esthetische keuzes maken die een foto ouder, echter of documentair ‘waardiger’ laten lijken. Zo beschrijft ze hoe technieken worden ingezet om een beeld als het ware een patina van tijd te geven, waardoor het een vals gevoel van historische diepgang krijgt.

Sontag wijst er ook op dat moderne fotografen soms bewust grijpen naar:
• korrelige structuren
• sepia- of monochrome tinten
• vignettering
• ouderwetse kadrering
• analoge artefacten
…om een foto eruit te laten zien alsof hij uit een andere tijd komt.

Ze noemt dit een vorm van esthetische nostalgie: een verlangen naar de autoriteit van het verleden, dat vervolgens kunstmatig wordt opgeroepen.

Moeten we dan stoppen met dit soort praktijken? Dat moet iedereen natuurlijk zelf weten. Uiteindelijk levert het ook gewoon leuke plaatjes op. Maar het is wellicht verstandig om je ervan bewust te zijn wat je eigenlijk doet als je weer eens een retrofilter gebruikt. Een vals gevoel van historische diepgang blijft uiteindelijk precies dat: een vals gevoel van historische diepgang. 

Een gedoemd poëet in zijn tijd als rechtenstudent

Bron van de foto: Hungarian National Digital Archive > Ady’s forgotten Muse. 

Endre ADY [1877-1919] was een overbewust dionysisch dichter. Hij was sensitief tot in zijn geestelijke poëzie, nerveus en agressief. Alle ideeën werden bij hem beelden, voor de meest verborgen menselijke verschijnselen wist hij taalsymbolen. Zijn lyriek is verontwaardiging en tederheid, dorst en dronkenschap, gezang en getier. Zijn heftigheid veranderde alles van dimensie, de driftbui werd bij hem gramschap, de liefde hartstocht, de grief haat. Hij barstte uit de samenleving, hij was een gedoemd poëet. (BabelMatrix)

 

De Mathaüs van Naarden

Hipstamatic: Alexander 35 + Third Ward

We zijn aan de barbaren overgeleverd

Spotprent met dr. William Crowther op St David’s Cemetery

Als vervolg op de vorige post: een mooie spotprent over een lelijk indicent.

Door een onbekende kunstenaar.

Voorheen toegeschreven aan Thomas Midwood.

Niet gesigneerd en ongedateerd.

Verwijderd uit het Crowther-album, deel 1, 1817–1885, Political C.12555.

Op de verso-zijde in het handschrift van Sir William Crowther: ‘Schets door T. Midwood. Tafereel St. David’s Churchyard? Mr. John Davies? Dr. W.L. Crowther? Een satire op de King Billy-episode’.

Bron: libraries.tas.gov.au

Hopelijk ver genoeg van de boom

W.E.L.H. Crowther, bibliophile, door Florence Rodway. 

De afgebeelde man is William Crowther (Tasmanië, 1887–1981), zoon van Edward Crowther (1843–1931) en kleinzoon van de in Haarlem geboren William Lodewyk Crowther (1817–1885). Deze voorvader werd uiteindelijk premier van Tasmanië, maar is vooral bekend vanwege de vermeende verminking van de stoffelijke resten van William Lanne. Van Lanne werd destijds (1869) abusievelijk gedacht dat hij de laatste mannelijke Tasmaanse Aboriginal was. Crowther zou diens schedel hebben verwijderd en naar het Royal College of Surgeons in Londen hebben gestuurd.

Op 9 januari 1889 werd in Franklin Square in Hobart een bronzen standbeeld van grootvader Crowther opgericht, gefinancierd door publieke bijdragen. Op 15 augustus 2022 stemde de gemeenteraad van Hobart met 7 tegen 4 vóór het verwijderen van dit standbeeld uit de openbare ruimte in Franklin Square, als gebaar van verzoening.

Standbeeld William Lodewyk Crowther, Franklin Square, Hobart. Foto: Shkuru Afshar.

De bibliograaf en verzamelaar William Crowther, met wiens verstilde portret we deze post begonnen, was vanaf 1955 actief als ere-adviseur voor Australische bibliografie bij de State Library of Tasmania. Hij verzamelde veel informatie over de geschiedenis van de geneeskunde en de natuurhistorie in Tasmanië. In 1963 schonk hij de verzameling skelet­resten van Aboriginals die zich in familiebezit bevond aan het Tasmanian Museum. Vanaf 1964 werd zijn collectie van meer dan 15.000 boeken, manuscripten en historisch materiaal geleidelijk overgedragen aan dezelfde State Library.

William Crowther (1788–1839)

   │

   └── huwelijk met Sarah Pearson (1795–1863)

         │

         └── William Lodewijk (Lodewyk) Crowther (1817–1885)

               Arts, naturalist, premier van Tasmanië

               │

               └── huwelijk met Sarah Victoria Marie Louise Guillod

                     │

                     └── Edward Lodewyk Crowther (1843–1931)

                           Arts, politicus in Tasmanië

                           │

                           └── huwelijk met Emily Augusta Lillie

                                 │

                                 └── William Edward Lodewyk Crowther (1887–1981)

                                       Bibliograaf, verzamelaar, adviseur State Library

Personal von Bramberg

We zien een foto van een groep mensen in de open lucht. Op de voorgrond zit een gehurkte, net geklede man, daarachter vrouwen in schorten (typisch voor huishoudelijk of boerderijpersoneel), een hond en een tuin- of parkachtige omgeving. De kledingstijl lijkt te wijzen op een tijdvak van circa 1900–1920.

Op de achterzijde zien we een standaard ansichtkaartopdruk en de Duitse tekst “Personal von Bramberg”. Mogelijke interpretaties zijn een landgoed of huis genaamd Bramberg, zoals bijvoorbeeld Schloss Bramberg in Beieren, een hof of boerderij in Bramberg am Wildkogel (Oostenrijk) of Pension Schloss Bramberg in Luzern.

In Zuid-Duitsland en Oostenrijk komen boerderijen en Gutshöfe met eigen namen veel voor (bijv. ‘Gut Bramberg’ of ‘Bramberger Hof’). In zo’n context is “Personal von Bramberg” een heel natuurlijke formulering: personeel van dat Gut.

Als Bramberg een familienaam zou zijn (bijvoorbeeld van een fabrikant, pensionhouder of landeigenaar), kan “Personal von Bramberg” ook betekenen: personeel in dienst van de familie Bramberg. In dat geval is de aanduiding minder geografisch en meer sociaal van aard.

Al met al zijn de mogelijkheden te uitgebreid om stuk voor stuk na te lopen. Voor je het weet beland je in een rabbit hole en ben je uren verder. Voor deze post is het daarom voldoende dat het beeld in elk geval in het publieke domein terecht is gekomen.

Illustraties van Kick Hofer

Twee van de iets minder heftige illustraties uit Vrouwenkamp op Java, 

door J.H. Hooykaas-van Leeuwen Boomkamp, met tekeningen van Kick Hofer. 

Uitgegeven door N.V. G. Kolff & Co. 

Amsterdam-Batavia 1946.

Zie ook Bijzondere map met spotprenten.