Willy Schermelé’s Sprookjes-serie “Hans en Grietje”

Kaart 1 t/m 6 uit de ansichtkaartenreeks Willy Schermelé’s Sprookjes-serie “Hans en Grietje”. Het exacte jaartal van de kaarten is onduidelijk maar Willy Schermelé heeft ook een boekje over Hans en Grietje gemaakt en dat is van rond 1940. Deze zes kaarten gaan gebruikt worden voor Postcrossing. (Oh! Ah, echt? Ja. Als Nederland dan overstroomt of er een bom valt, kan een of andere onderzoeker uit de 23e eeuw met een obscure kopie van de Postcrossing-site altijd nog de continenten doorkruisen om de verzameling weer compleet te krijgen.:))

Kaart 1: Hans en Grietje in het bosch

Kaart 2: Hans en Grietje ontdekken het koekhuisje

Kaart 3:Hans en Grietje bij het koekhuisje

Kaart 4: De Heks verschijnt

Kaart 5: Hans in het hok

Kaart 6: Hans en Grietje vluchten met hun schat

Op kaart 6 staat op de achtergrond onder de titel nog het rijmpje:

Toen de heks Hans wilde braden.

En de oven was verhit.

Gaf Griet haar ineens een duwtje.

Zoodat z’er nu zelf in zit.
 

Knabbel, knabbel, muisje, wie zit daar aan mijn huisje?

Na de kennismakig met het titelloze boekje over Hans en Grietje van Willy Schermelé ben ik nog wat verder gaan zoeken en inderdaad is er nog een boekje, uit ongeveer dezelfde periode, maar nu met de titel Hans en Grietje, met platen van Willy Schermelé. Ik kan niet achterhalen welke van deze twee uitgaven als eerste is verschenen.

Dit boekje is op dik papier gedrukt, heeft veertien bladzijden met zes paginagrote veelkleurenillustraties en twee zwart‑witillustraties, waarvan één paginagroot en één ongeveer driekwartpagina groot. Omslag met titel dus, blanco achterkant met linksonder alleen ‘G.N. ƒ 0,55’. Geen jaartal of uitgever. 

Interessant aan deze versie is dat er hier niet ‘Knabbel, knabbel, muisje, wie snoept er van mijn huisje?’ wordt gebruikt maar ‘Knabbel, knabbel, muisje, wie zit daar aan mijn huisje?’ Een nieuwe variant dus, en in elk geval geen knuisje‑versie zoals die tegenwoordig gebruikelijk is. Misschien maar eens op zoek naar een nog oudere Nederlandstalige versie van Hans en Grietje. 

Overigens zijn de tekeningen in deze versie allemaal anders dan die in de versie waarover ik eerst schreef, en ook weer anders dan de ansichtkaarten, waarmee dit hele verhaal begon. We hebben dus inmiddels drie verschillende heksen en twee verschillende ovens (er is geen ansichkaart met de scène waarin de heks door Grietje in de oven wordt gemikt, dat was misschien wat te confronterend). Ook deze post wordt vervolgd.

Knabbel, knabbel, muisje, wie snoept er van mijn huisje?

Hans en Grietje - Willy Schermelé. Ik heb dit boekje via Boekwinkeltjes.nl gekocht nadat ik toevallig een setje door Willy Schermelé getekende Hans en Grietje‑ansichtkaarten in handen had gekregen. 

Het boek bevat veertien kartonnen pagina’s met zes paginagrote veelkleurenillustraties en twee illustraties in vier kleuren van iets meer dan halve paginagrootte. Dit boek zonder titel, uitgever en jaartal komt waarschijnlijk uit 1940 of 1941. Er zijn verschillende dingen die opvallen. Ten eerste staat er op de voorkant geen titel, alleen een handtekening van Willy Schermelé onder aan de omslagafbeelding en ‘Nº 338-2’ links onderin. De achterkant is gelijk, aleen in plaats van het eerder genoemde cijfer staat daar rechts onderin ‘K.2384’. 

Verder staat in de tekst ‘Knabbel, knabbel, muisje, wie snoept er van mijn huisje?’, wat behoorlijk afwijkt van het rijmpje zoals we dit nu kennen: ‘Knibbel knabbel knuisje, wie knabbelt (er) aan mijn huisje?’ (zie Wikipedia), wat natuurlijk vooral gestandaardiseerd is na de opening van de Efteling. Het boek is zoals gezegd verschenen in de oorlog en ik kan me allerlei redenen indenken waarom de tekst van het rijmpje hier afwijkt (misschien waren er sowieso nog verschillende versies in omloop of mogelijk konden er geen bronnen geraadpleegd worden). Al met al is dit wel een interessant iets. Ik zag overigens dat er nog een andere versie van dit boek van Willy Schermelé bestaat, die ga ik ook proberen te vinden om te zien hoe het daarin zit. Wordt vervolgd.

De laatste fullcolourplaat uit het boek (de laatste afbeelding hierboven) zou tegenwoordig waarschijnlijk niet meer kunnen, nu iedereen in de uitgeverswereld woke is – of bang om niet voor woke te worden aangezien.

Knibbel, knabbel, knuisje! Wie snoept daar van mijn huisje?

Na het bekijken van de Hans en Grietje-boeken van Willy Schermelé wilde ik op zoek naar een iets ouder boek, om te zien hoe het daar met de knibbel/knabbel-constructie zit. Dit boek is volgens de verkoper uit 1937: Hans en Grietje, opnieuw verteld door L. Roggeveen, met kleurenplaten van Rie Cramer. 

’s-Gravenhage, G.B. van Goor Zonen’s Uitgeversmaatschappij Naaml. Venn. 

Het is een oblong boek met kartonnen kaft, 16 pagina’s en 8 kleurenafbeeldingen. Het verhaal is hier uitgebreider dan bij Schermelé. Er volgt namelijk nog een scène na de vlucht uit het huisje. De heks zegt hier “Knibbel, knabbel, knuisje! Wie snoept daar van mijn huisje?”, weer anders dan de twee Schermelé-versies en licht afwijkend van de hedendaagse gestandaardiseerde versie.

Wat ook aardig is aan deze versie, is dat de heks hier niet in een aangestoken oven wordt geduwd maar in een niet-brandende oven wordt opgesloten. iets kindvriendelijker misschien, of in elk geval heksvriendelijker. De tekeningen van Rie Cramer zijn trouwens echt plaatjes in de overdrachtelijke zin van het woord: je zou ze stuk voor stuk kunnen inlijsten en aan de muur kunnen hangen.

Hierna misschien nog eens verder snorren naar andere versies van de tekst. Misschien een nog ouder boek?

Knabbel, knabbel, knabbel, knuisje, wie eet buiten van mijn huis?

Hans en Grietje, Sprookjesplakboek no. 6, Versjes en plaatjes door Ko Koster. N.V. Boekdrukkerij „Helmond” (‘met 28 plaatjes om in te plakken’). Zonder jaartal maar volgens deze site uit 1941 (opvallend hoe veel oorlogsuitgaven er zijn van Hans en Grietje). Een boekje op ongeveer A4-formaat, 30 pagina’s met voorplaat in kleur en blanco achterkant. 

Anders dan bij de andere boekjes die ik tot nu toe heb bekeken (zie de hele reeks hier) is de tekst in dit boekje op rijm gezet. Het is dus niet helemaal eerlijk om de knibbel-knabbel-uitspraak hier te vergelijken met die in de andere uitgaven omdat er in deze versie natuurlijk een bepaald metrum moet worden gevolgd. Toch wel opvallend dat er geen ‘knibbel’ wordt gebruikt, alleen ‘knabbels’.

De heks gaat hier in een brandende oven en wordt niet opgesloten in een niet-brandende oven. Meer de hardcoreversie dus. De tekst zelf is niet heel erg hardcore: 

Hans hoefde nu niet te sterven, 

Je begrijpt wel, die was blij!

Een aardige aanvulling op de eerdere boekjes. Ik ga nu nog eens kijken of ik iets kan vinden dat op een allereerste Nederlandse versie lijkt. Wordt vervolgd.

Geen knibbel. Geen knabbel.

Geen knuisje. In tegenstelling tot alle oudere Hans en Grietje-uitgaven die ik tot dusver heb bekeken (zie de hele reeks hier), is het rijmpje in deze uitgave helemaal verdwenen (zie de tekst in afbeelding 3). 

Het boekje is volgens de verkopende antiquaar uit circa 1901, dus wel een stuk ouder dan de eerdere uitgaven waarover ik geschreven heb. Het is op ongeveer A4-formaat, acht pagina’s met afbeeldingen in zwart‑wit en kleur. Afbeelding op voorzijde, achterzijde blanco. Goedkope gebrocheerde uitgave, geen jaartal of uitgever. Op de voorzijde alleen een tekening en de titel Hans en Grietje en linksonder No. 7, dus onderdeel van een reeks. 

Ook hier gaat de heks trouwens in een brandende oven.

Wat je wel vaker ziet bij oude uitgaven is dat de tekening op de voorkant in geen enkel opzicht aansluit op de tekeningen op de pagina’s. Nooit goed begrepen waarom dat eigenlijk zo is.