De blik, maal twee

Archivo Fotográfico Baldomero Alejos

Foto-Schröder, Burgstädt

We zien een zwart-witfoto van een groep vrouwen en meisjes opgesteld rond een versierde constructie op een open binnenplaats. In het midden staat een verhoogd platform of praalwagen, rechthoekig van vorm, met aan de voorzijde een symmetrisch patroon van grote bloemvormige decoraties. Op het platform bevinden zich drie vrouwen in lange, lichte jurken.

Aan weerszijden van het platform staan acht meisjes in totaal, vier links en vier rechts, in uniforme kleding bestaande uit lichte blouses met korte mouwen, korte rokken of broekjes (dat is niet goed te zien), baretten, sokken en schoenen. De groep staat opgesteld op een geplaveide binnenplaats, omgeven door een gebouw met gepleisterde muren en rechthoekige ramen. De foto is frontaal genomen en toont de volledige groep in een symmetrische formatie: zelfs over de plaatsing van de baretten op de hoofden lijkt te zijn nagedacht.

Op de achterkant vinden we een stempel met de gegevens:
Foto-Schröder

Burgstädt

F III/27/22

De kleding en stijl – korte rokjes of broekjes, blouses, baretten, sportieve of dansachtige outfits en witte gymschoenen – lijken duidelijk te wijzen op de jaren 1930.

Burgstädt is een kleine stad in Saksen (Duitsland), vlak bij Chemnitz. In de jaren 1920–1950 had het meerdere kleine fotoateliers. Foto‑Schröder is online vooralsnog niet direct te vinden en was dus waarschijnlijk geen groot of landelijk bekend atelier. We hebben hier vermoedelijk te maken met een lokale dorps- of stadsfotograaf uit circa 1920–1940.

Voor sommige kijkers zal dit niet direct een beeld zijn dat ze met Duitsland in het interbellum associëren. Daarbij moeten we bedenken dat we hier slechts een beperkte uitsnede van de bevolking zien.

Geen registratie maar mise-en-scène

In On Photography bespreekt Susan Sontag hoe foto’s altijd interpretaties zijn, nooit neutrale registraties. Een belangrijk onderdeel daarvan is dat fotografen bewust esthetische keuzes maken die een foto ouder, echter of documentair ‘waardiger’ laten lijken. Zo beschrijft ze hoe technieken worden ingezet om een beeld als het ware een patina van tijd te geven, waardoor het een vals gevoel van historische diepgang krijgt.

Sontag wijst er ook op dat moderne fotografen soms bewust grijpen naar:
• korrelige structuren
• sepia- of monochrome tinten
• vignettering
• ouderwetse kadrering
• analoge artefacten
…om een foto eruit te laten zien alsof hij uit een andere tijd komt.

Ze noemt dit een vorm van esthetische nostalgie: een verlangen naar de autoriteit van het verleden, dat vervolgens kunstmatig wordt opgeroepen.

Moeten we dan stoppen met dit soort praktijken? Dat moet iedereen natuurlijk zelf weten. Uiteindelijk levert het ook gewoon leuke plaatjes op. Maar het is wellicht verstandig om je ervan bewust te zijn wat je eigenlijk doet als je weer eens een retrofilter gebruikt. Een vals gevoel van historische diepgang blijft uiteindelijk precies dat: een vals gevoel van historische diepgang. 

Een gedoemd poëet in zijn tijd als rechtenstudent

Bron van de foto: Hungarian National Digital Archive > Ady’s forgotten Muse. 

Endre ADY [1877-1919] was een overbewust dionysisch dichter. Hij was sensitief tot in zijn geestelijke poëzie, nerveus en agressief. Alle ideeën werden bij hem beelden, voor de meest verborgen menselijke verschijnselen wist hij taalsymbolen. Zijn lyriek is verontwaardiging en tederheid, dorst en dronkenschap, gezang en getier. Zijn heftigheid veranderde alles van dimensie, de driftbui werd bij hem gramschap, de liefde hartstocht, de grief haat. Hij barstte uit de samenleving, hij was een gedoemd poëet. (BabelMatrix)

 

Kohtla Põlevkivikombinaadi eesrindlik remondilukksepp Murd. (1947)

Vooraanstaande onderhoudsmonteur Murd van 

het olieschalekombinaat van Kohtla (1944‑1961, zie hier). 

Via Rahvusarhiivi fotoinfosüsteem (FOTIS)

Carli, Frederik Hendrik (foto’s)

In diverse online stambomen komen we de naam tegen van Frederik Hendrik Carli (31‑12‑1889 ‑ ??), geboren te Semarang, Midden-Java, Nederlandsch-Indië. De exacte datum van overlijden is moeilijk te vinden. Naar alle waarschijnlijkheid is hij overleden op Nieuw-Guinea, wat het zoeken bemoeilijkt, en moet de datum van overlijden na augustus 1955 liggen (de eigenaar van de foto’s hierboven weet dat er op die datum nog contact is geweest met Nederland).

Op sommige stamboomsites staat als geboortedatum 1890 vermeld, maar blijkens een extract uit het stamboek bij het Departement van Oorlog (zie onderaan) is de datum wel degelijk 31 december 1889. Zijn ouders waren Adrianus Bernardus Carli en een Javaanse vrouw, die geboekstaafd staat als Paliah.

F.H. Carli is getrouwd geweest met Anna Jacoba Boyd (in sommige documenten gespeld als Boijd) en na haar overlijden met haar zuster Marie Boyd (idem). Uit beide huwelijken zijn kinderen geboren.

Het is hier niet de bedoeling een complete stamboom op te zetten, maar juist om informatie voor bestaande stambomen te bieden. Tot nu toe zijn er namelijk nergens foto’s opgedoken van Frederik Hendrik Carli. De foto’s hierboven komen uit een familiearchief van een kleindochter van F.H. Carli die in Nederland woont. Uit de tekst op de achterkant van de foto’s blijkt dat het hier gaat om:

1. Frederik Hendrik Carli, studioportret

2. Frederik Hendrik Carli en eerste echtgenote Anna Jacoba Boyd

3. Frederik Hendrik Carli en tweede echtgenote Marie Boyd

4. Paliah (bijnaam Tjang), moeder van Frederik Hendrik Carli, pasfoto

We hebben hier dus verschillende foto’s van F.H. Carli, zijn echtgenotes Anna Jacoba Boyd en Marie Boyd en, verrassend genoeg, een foto van zijn moeder Paliah, bij deze tak van de familie vooral bekend onder haar roepnaam Tjang (een naam die F.H. Carli zelf ook gebruikte, zoals blijkt uit een ansichtkaart uit Nieuw-Guinea aan Nederland).

Mensen die werken aan een stamboom waarin een of meer van deze personen voorkomen, hebben hierbij toestemming om deze foto’s te gebruiken. Mocht uw interesse verder gaan, dan zijn er nog een paar foto’s in deze verzameling. Op verzoek kunt u een link krijgen naar een online album met alle foto’s.

Even veiligstellen

Geregistreerde: Everardus Johannes Petrus van der Kroft

Geboortedatum: 31‑10‑1929

Geboorteplaats: ’s‑Gravenhage

Geregistreerde: Johannes Petrus Augustinus van der Kroft

Geboortedatum: 06‑02‑1932

Geboorteplaats: ’s‑Gravenhage

Foto 1: Everardus Johannes Petrus van der Kroft (links) en Johannes Petrus Augustinus van der Kroft

Foto 2:

J.P.A. van der Kroft (Jan) staand tweede van links; E.J.P. van der Kroft (Eef) staand vierde van links

Foto 3:

J.P.A. van der Kroft (Jan) rechts; de persoon links is onbekend.

Foto’s uit eigen collectie. Van alle foto’s is de exacte datum onbekend. Foto 3 is een kopie; de locatie van het origineel is onbekend.

Bevolkingsregister gemeente Den Haag Bevolkingsregister met Petrus Adrianus Marinus van der Kroft

Zanele Muholi – 2026 Hasselblad Award Laureate

Zanele Muholi – 2026 Hasselblad Award Laureate

South African photographer Zanele Muholi: 

‘My mother worked for a white family. I remember the pools I wasn’t allowed to swim in’ (interview)

Kapi Cam: Fuji-X

Gratis versie van de Kapi Cam-app voor de iPhone, instelling Fuji‑X.

W. Downe Ross from Robert Faulkner & Co.

We zien een kabinetfoto waarop een zittend jong meisje is afgebeeld, gekleed in een nette jurk met een kanten schort. Zij houdt een open boek of een geïllustreerd tijdschrift vast. Er is gebruikgemaakt van een studioachtergrond met zachte focus en decoratieve bladeren onderaan, typerend voor geënsceneerde portretfoto’s uit deze periode.

De foto is gemonteerd op karton met een gedrukt opschrift:

W. Downe Ross (fotograaf)
30 Acre Lane, Brixton (studioadres)

De achterzijde is voorzien van sierlijke typografie, met vermelding van Robert Faulkner & Co., fotografen aan het hof van H.R.H. the Princess of Wales. Het is mogelijk dat Downe Ross de naam Robert Faulkner & Co. gebruikte als handelsmerk, of dat hij op enigerlei wijze aan deze firma verbonden was. Robert Faulkner & Co. stond bekend om zijn portretfotografie; werk van het atelier bevindt zich onder meer in collecties van de National Portrait Gallery en het Victoria and Albert Museum (zie bijvoorbeeld hier).

De New York Public Library heeft een afzonderlijke pagina gewijd aan William Downe Ross, waarop de belangrijkste biografische gegevens zijn terug te vinden.

De handgeschreven tekst linksboven op de achterzijde is deels vervaagd en moeilijk leesbaar. Mogelijk wordt de naam Edith genoemd, maar volledige zekerheid daarover ontbreekt.

Het ‘triumviraat‘

Willem Kloos, Pet Tideman en Hein Boeken in het atelier van Witsen, 1892. De foto is automatisch ingekleurd met de gratis versie van img2go.com. Een en ander werd getriggerd door lezing van het voor mij zeer interessante artikel Wie dat schrijft, zal mij niet in de steek laten: Het leven van Willem Kloos (1859‑1938) door Frans Oerlemans en Peter Janzen. Het artikel verscheen oorspronkelijk in De Parelduiker, jaargang 8 (2003), en is nu online te lezen via DBNL. 

Ikzelf lees dat soort langere artikelen tegenwoordig trouwens graag op de e‑reader, Als je een Kobo-device hebt, kun je Instapaper gebruiken om artikelen op te slaan en naar je reader te downloaden.

Hameter, hoffotograaf

We zien een ovaal geknipt portret van een meisje met haar haar in een vlecht over één schouder. Ze draagt donkere kleding en om haar hals hangt een kettinkje met een hangertje.

In het gestempelde ateliermerk lezen we ‘Hameter Hoffotograaf’ en ‘Dordrecht’. Er zijn meerdere fotokaarten en kabinetfoto’s in omloop met het stempel ‘Hameter, Dordrecht’ en de vermelding ‘Hameter hoffotograaf’, wat deze lezing van het stempel bevestigt.

De achterkant van de foto heeft de standaard ansichtkaart­bedrukking met deelstreep. Deze bedrukking met deelstreep is vrijwel zeker van ná 1905; kaarten zonder deelstreep (met blanco achterkant) zijn doorgaans ouder.

De Dordtse fotograaf Henricus Jacobus Tollens werkte in zijn beginjaren bij Johann Georg Hameter. Hameter overleed op 1 januari 1885; Tollens zette het voormalige Hameter-atelier in 1890 voort. Daarmee was Hameter al vóór 1885 een gevestigde naam in Dordrecht, wat verklaart hoe de naam/zaak in latere decennia kon blijven voortbestaan of als handelsnaam kon worden gebruikt. Fotografisch bedrijf J.G. Hameter blijft tot in de jaren zeventig van de twintigste eeuw een begrip in Dordrecht.

Advertenties:

De Peel- en Kempenbode 27‑08‑1898

De Maasbode 14‑02‑1913

Dordrechtsche Courant 20‑04‑1943

De Maasbode 07‑07‑1945

De kleinkinderen vertellen

In Indische gezinnen lijkt het grote zwijgen eindelijk doorbroken. Fotomuseum Den Haag speelt hierop in en heeft daarmee meteen een goede formule in handen voor toekomstige tentoonstellingen. De combinatie van fotografie en ruimtelijke presentatie is formidabel. Dat betekent natuurlijk wel dat je het beste zelf kunt gaan kijken. Alle informatie vind je hier.

Generasi 3.0 - De verhalen die wij dragen

Fotomuseum Den Haag, 11 oktober 2025 - 22 maart 2026

Events, dear boy, events

Portret van een onbekend stel

Studioportret van een jong stel, vermoedelijk op hun trouwdag, genomen in een binnenstudio met gedecoreerde achtergrond. De man staat in donker kostuum met witte strik en handschoenen; de vrouw zit in een licht mantelpak met clochehoed, witte kousen en Mary Jane-schoenen. Ze houdt een royaal bruidsboeket vast, deels verpakt in decoratief papier of een ander semitransparant materiaal, zoals tule.

Wat opvalt, is dat de man een gebruind uiterlijk heeft, wat op een beroep in de buitenlucht zou kunnen wijzen. Bij nadere beschouwing lijkt het boeket enigszins te zijn gaan schuiven: enkele bloemen hangen losjes naar voren en met name het snijgroen is aan het verzakken, alsof het de fotosessie nét niet heeft gehaald. Eigenlijk geeft dit het portret een levendige, haast documentaire kwaliteit.

De foto is sepia-getint en ongesigneerd. Gezien de kledingstijl en fotografische techniek dateert het beeld vermoedelijk uit de periode 1928‑1932. De herkomst is onbekend.

Als we de toestand van de achterkant in ogenschouw nemen, kunnen we waarschijnlijk wel stellen dat deze foto enige tijd aan een muur of iets dergelijks geplakt is geweest. Na verwijdering heeft dit een welhaast abstract kunstwerk opgeleverd. Zie hieronder.