Dit is Iris the Youngste

We zien een zwart-witfoto van een vrouw die buiten staat op een bestrate tuin- of erfstrook naast een houten hek. Ze draagt een getailleerde jas met bijpassende rok, een kleine hoed en lage hakken. In haar linkerhand houdt ze handschoenen en een tasje vast. Op de achtergrond staan struiken, bomen en een woonhuis met pannendak en ramen. De opname is frontaal en toont de figuur staand, volledig in beeld.

Op basis van kleding, silhouet, kapsel en fotografische stijl komen we tot een waarschijnlijke datering van 1947–1955.

Op de achterkant staan drie elementen:

Naam: Janny Zwaan
Stempel: 1 101 (waarschijnlijk een laboratoriumnummer van een fotowinkel of ontwikkelcentrale)
Handgeschreven tekst, overdwars: “Dit is Iris the Youngste.”

De tekst is een mengvorm van Nederlands en Engels. Dat kan wijzen op iemand die tweetalig is geworden, bijvoorbeeld door emigratie, of die al langere tijd in een Engelstalige omgeving leeft. In taalkundige termen spreekt men van code-switching: het wisselen tussen twee talen binnen één zin of context. In dit geval kan het erop wijzen dat iemand uit Nederland in de jaren 1950–1960 is geëmigreerd en foto’s labelde voor familieleden, maar dat blijft speculatief.

De meest logische hypothese op basis van de tekst is dat de vrouw op de foto “Iris the Youngste” is en dat Janny Zwaan degene is die de foto heeft gelabeld. Bij dit soort foto’s hoop je natuurlijk dat ooit iemand het gezicht of de naam herkent.

Onbekende ruimte

We zien een interieurfoto van een woonkamer, waarschijnlijk uit de periode 1930–1950. Het interieur doet Centraal- of Oost-Europees aan, al is deze opstelling niet exclusief voor die regio. Het meubilair en de decoratie wijzen op een burgerlijk huishouden met oog voor esthetiek. Het lijkt te gaan om een persoonlijke documentatiefoto van een geliefde of representatieve kamer.

De detailuitsneden hieronder zijn eigenlijk te onscherp om er veel uit af te leiden, maar worden voor de volledigheid toch opgenomen.

Foto-Schröder, Burgstädt

We zien een zwart-witfoto van een groep vrouwen en meisjes opgesteld rond een versierde constructie op een open binnenplaats. In het midden staat een verhoogd platform of praalwagen, rechthoekig van vorm, met aan de voorzijde een symmetrisch patroon van grote bloemvormige decoraties. Op het platform bevinden zich drie vrouwen in lange, lichte jurken.

Aan weerszijden van het platform staan acht meisjes in totaal, vier links en vier rechts, in uniforme kleding bestaande uit lichte blouses met korte mouwen, korte rokken of broekjes (dat is niet goed te zien), baretten, sokken en schoenen. De groep staat opgesteld op een geplaveide binnenplaats, omgeven door een gebouw met gepleisterde muren en rechthoekige ramen. De foto is frontaal genomen en toont de volledige groep in een symmetrische formatie: zelfs over de plaatsing van de baretten op de hoofden lijkt te zijn nagedacht.

Op de achterkant vinden we een stempel met de gegevens:
Foto-Schröder

Burgstädt

F III/27/22

De kleding en stijl – korte rokjes of broekjes, blouses, baretten, sportieve of dansachtige outfits en witte gymschoenen – lijken duidelijk te wijzen op de jaren 1930.

Burgstädt is een kleine stad in Saksen (Duitsland), vlak bij Chemnitz. In de jaren 1920–1950 had het meerdere kleine fotoateliers. Foto‑Schröder is online vooralsnog niet direct te vinden en was dus waarschijnlijk geen groot of landelijk bekend atelier. We hebben hier vermoedelijk te maken met een lokale dorps- of stadsfotograaf uit circa 1920–1940.

Voor sommige kijkers zal dit niet direct een beeld zijn dat ze met Duitsland in het interbellum associëren. Daarbij moeten we bedenken dat we hier slechts een beperkte uitsnede van de bevolking zien.

Personal von Bramberg

We zien een foto van een groep mensen in de open lucht. Op de voorgrond zit een gehurkte, net geklede man, daarachter vrouwen in schorten (typisch voor huishoudelijk of boerderijpersoneel), een hond en een tuin- of parkachtige omgeving. De kledingstijl lijkt te wijzen op een tijdvak van circa 1900–1920.

Op de achterzijde zien we een standaard ansichtkaartopdruk en de Duitse tekst “Personal von Bramberg”. Mogelijke interpretaties zijn een landgoed of huis genaamd Bramberg, zoals bijvoorbeeld Schloss Bramberg in Beieren, een hof of boerderij in Bramberg am Wildkogel (Oostenrijk) of Pension Schloss Bramberg in Luzern.

In Zuid-Duitsland en Oostenrijk komen boerderijen en Gutshöfe met eigen namen veel voor (bijv. ‘Gut Bramberg’ of ‘Bramberger Hof’). In zo’n context is “Personal von Bramberg” een heel natuurlijke formulering: personeel van dat Gut.

Als Bramberg een familienaam zou zijn (bijvoorbeeld van een fabrikant, pensionhouder of landeigenaar), kan “Personal von Bramberg” ook betekenen: personeel in dienst van de familie Bramberg. In dat geval is de aanduiding minder geografisch en meer sociaal van aard.

Al met al zijn de mogelijkheden te uitgebreid om stuk voor stuk na te lopen. Voor je het weet beland je in een rabbit hole en ben je uren verder. Voor deze post is het daarom voldoende dat het beeld in elk geval in het publieke domein terecht is gekomen.

Gehergroepeerd

Groepsfoto met blanco achterzijde van negen vermoedelijk Belgische militairen uit de Eerste Wereldoorlog. De mannen dragen een combinatie van militaire uniformstukken en werkkleding, wat wijst op een situatie buiten de directe frontlinie, bijvoorbeeld in een achtergebied of tijdelijk kamp.

De combinatie van kleding en locatie zou kunnen wijzen op een Belgisch legerkamp in Noord-Frankrijk, mogelijk in de regio Calais–Duinkerke–Saint-Omer, in de periode 1914 of begin 1915.

Wanneer we de man linksachter nader bekijken, lijkt op zijn kraag een verticale rangschikking van een ‘X’ en een ‘5’ zichtbaar. De Belgische artillerie gebruikte gekruiste kanonnen (een X‑vorm) als symbool, vaak in combinatie met een regimentsnummer. Op basis hiervan zou deze man mogelijk tot het 5e Regiment Artillerie hebben behoord, al is dit op grond van de foto niet met zekerheid vast te stellen.

Na de val van Antwerpen (10 oktober 1914) trok het Belgische leger zich terug via onder meer Sint-Niklaas, Eeklo en Zelzate richting Frankrijk. Daar werden de troepen opgevangen en ondergebracht in verschillende kampen in Noord-Frankrijk. In de omgeving van onder meer Wormhout, Kassel en Steenvoorde verbleven Belgische eenheden in houten barakken, geïmproviseerde kampen en oefenterreinen voor hergroepering en hertraining.

De foto lijkt goed te passen binnen deze periode (laat 1914 – begin 1915). Belgische militairen droegen toen nog vaak de donkerblauwe uniformen model 1913, kepi’s en kraagspiegels met eenheidssymbolen en regimentsnummers. Deze elementen sluiten aan bij wat op de foto zichtbaar is, al blijft een exacte datering en lokalisering onzeker.

Communieportret

We zien een sepia(kleurig) studioportret van een jong meisje in een lange witte communiejurk met fijne borduursels en een sluier die over haar schouders valt. Ze staat naast een sierlijk houten tafeltje waarop een mandje bloemen en een paar handschoenen liggen. De achtergrond is eenvoudig en zacht belicht. Onder aan de kaart staat de naam van de fotograaf en het adres van de studio:

Hergel Phot. 22, Rue Neuve, Bruxelles

Deze fotograaf heeft geen eigen lemma in FOMU, maar de naam wordt wel genoemd bij informatie over collega Auguste Depret, omdat hij op hetzelfde adres in Brussel gevestigd is geweest. Er is ook enige tijd een Atelier Cornelisse‑Hergel geweest, maar daar houdt de beschikbare informatie wel op. Dit lijkt typisch zo’n fotograaf die vooral bekend is via bewaard gebleven foto’s, en niet via officiële registers.

H.B.S. (A), Arnhem 1950-1951

We zien twee foto’s van groepen mensen in de open lucht. Foto 1 is een geposeerd groeps­portret voor de gevel van een gebouw. Foto 2 is een opname van een groep mensen in een parkomgeving. Gezien het onderwerp en het handschrift op de achterkant lijken de beide foto’s bij elkaar te horen. Foto 1 meet 11 × 17 cm, foto 2 is 8 × 13 cm.

De tekst op de achterkant van foto 1 is:

Klas 3A H.B.S. (A) Arnhem, Willemsplein, 1950‑1951
x Joke van Dam
Hanneke Zoetbrood
Hilly Tuitjes

(waarbij x waarschijnlijk verwijst naar het kruisje boven het hoofd van de zesde staande persoon van links op de foto)

De tekst op de achterkant van foto 2 is:

24 April 1951
Sonsbeek (concert)
met H.B.S. A

Arnhem heeft twee verschillende scholen gehad die in hun tijd allebei bekendstonden als de ‘Gemeentelijke HBS’, maar als we van het bijschrift uitgaan, is de school in kwestie hoogst­waarschijnlijk de Gemeentelijke Hogere Burgerschool (HBS) aan het Willemsplein, die in 1866 haar deuren opende (later het Thorbeckelyceum (1959‑2000) en nog later de Thorbecke Scholen­gemeenschap).

Een leuk weetje is dat Johnny van Doorn, alias Johnny the Selfkicker, een oud-leerling van deze school was. Het gebouw is gesloopt in 1959.

De namen op de achterkant van foto 1 laten we verder voor wat ze zijn, maar voor geïnteresseerden zijn dit natuurlijk leuke zoekplaatjes. 

Photographie Pelgrom, Gorinchem

“Het verleden wijkt terug in nevels en is alleen te interpreteren vanuit een heden dat ik evenmin in zijn ware gedaante kan zien.”

Sleuteloog, Hella S. Haasse 

We hebben hier een formeel, ingetogen portret van een jong persoon, zoals dat rond 1870–1890 gebruikelijk was. De figuur is centraal geplaatst, tegen een rustige, neutrale achtergrond die geleidelijk vervaagt. De onderste helft van het lichaam loopt zacht over in die achtergrond, een typisch effect van lange belichtingstijden en retouche in die periode. Onder de foto staat de naam van de fotostudio: Photographie Pelgrom, Gorinchem. De achterkant van de CdV is blanco.

Meer informatie over Photographie Pelgrom is te vinden in het artikel ‘Gorinchemse fotografen’ op de site Streekgeschiedenis Alblasserwaard. Op die site lijkt men er overigens van uit te gaan dat ‘Photographie Pelgrom’ en ‘W. Pelgrom’ verwijzen naar één en dezelfde fotograaf, maar sluitende onderbouwing daarvoor heb ik online nog niet kunnen vinden.

Niklas & Koinski uit Chicago

We zien een kabinetfoto van Niklas & Koinski uit Chicago. Het beeld toont een geposeerd studioportret van een man in nette kleding, waarschijnlijk bedoeld als representatief visitekaartje voor familie of zakelijke relaties. De foto is gedrukt op een drager met de opdruk van de fotostudio, wat kenmerkend is voor een kabinetfoto. Wat opvalt, is dat de drager niet van stevig karton is maar van slap papier, wat mogelijk de schade verklaart.

De naam van deze fotostudio duikt vooral op op antiek­markten en veiling­sites waar foto’s van dezelfde studio worden aangeboden. Beide adressen zijn bekend: 589 Milwaukee Ave., Chicago, en 8727 Commercial Ave., South Chicago. De foto’s die online worden aangeboden en aan deze studio worden toegeschreven, worden meestal gedateerd rond 1880–1900.

Hoewel er online geen officiële bedrijfsregistratie te vinden is, wijzen de beschikbare aanwijzingen op een door immigranten gerunde fotostudio, waarschijnlijk geleid door fotografen van Oost-Europese of Duitse afkomst. De naam Koinski is van Poolse/Joodse herkomst; Niklas komt veel voor in Duitsland en Scandinavië.

Album 1938–1943 – Restmateriaal

Album 1938–1943 – Restmateriaal

Tijdens het onderzoek naar de personen achter ons fotoalbum is er behoorlijk wat materiaal boven water gekomen dat eigenlijk nergens goed bij past. Om dit toch een plaats te geven, en om het later eenvoudig terug te kunnen vinden, is deze blogpost bedoeld voor divers restmateriaal.

Om te beginnen heeft het enige tijd gekost om een foto van ds. Joh. de Boer te achterhalen, maar uiteindelijk is dat gelukt via gereformeerdekerken.info, in het artikel Het kleine gereformeerde kerkje van Piershil. De bron van de foto wordt daar niet vermeld, maar gezien het zichtbare raster gaat het vermoedelijk om een scan van een afbeelding die ooit in een krant of tijdschrift is gepubliceerd.

Het volgende tekstfragment is afkomstig uit de pdf OVERZICHT VAN PREDIKANTEN DIE JODEN HIELPEN, Kornelis Hamming, gevonden op nazatendevries.nl.

Voor ons eigen gezin (= gezin van ds. Johannes de Boer (1899-1984), predikant te Zuid-Beijerland: 1931-1947) zijn ds. en mevr. Hamming redders in nood geweest, toen de bezetters ons dorp gingen inunderen om ons tegen een Engelse invasie te beschermen: ”Kom maar naar Oud-Beijerland” – en zo reden op donderdag 24 februari 1944 drie boerenwagens met al ons huisraad en heel ons gezin (zeven jonge kinderen!) naar dat “Zoar” (= plaats waarheen Lot met zijn beide dochters vluchtte na de ondergang van Sodom en Gomorra, Genesis 19: 20-22) bij de familie Hamming. Een gezegend toevluchtsoord. Onvergetelijk. Daar zijn we wel zeer bijzonder huisvrienden geworden, tevens ‘oom en tante’ van de kindertjes daar: eerst twee, maar de derde werd verwacht. Toch was voor ons ook plaats. Hammings gezin in de achterkamer, wij in de voorkamer, een Duits officier in de tussenkamer. Op de studeerkamer boven zat dan nog vaak met ons dominees een heer uit Amsterdam, Joods onderduiker, die administratief voor de kerk bezig was en o.a. ook mijn maandbrief aan de verstrooide Zuid-Beijerlandse gereformeerden vermenigvuldigde”. 

Lit.: Joh. de Boer, In memoriam Ds. Ite Hamming, in: Jaarboek 1976 GKN, 522.

Dit fragment is interessant omdat hier sprake is van zeven kinderen. Op de site Stamboom De Ruig worden bij Johannes de Boer en Elisabeth de Ruig zes kinderen vermeld; van slechts twee van hen wordt bovendien de naam genoemd. Dit verschil roept vragen op over de volledigheid van de online stamboomgegevens.

Voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog verzorgde ds. Joh. de Boer geregeld bijbel­lezingen op de nationale radio, bijvoorbeeld bij de N.C.R.V. Zijn naam is dan ook veelvuldig terug te vinden in bladen als Vrije Geluiden, het ‘orgaan van den Vrijzinnig Protestantschen Radio Omroep’.

Na de oorlog en zijn verhuizing van Zuid-Beijerland naar Amsterdam werd hij actief in de redactie van de Amsterdamsche kerkbode, het officiële orgaan van de Gereformeerde Kerken in Nederland in Amsterdam. Het blad publiceerde mededelingen, kerkdiensten en artikelen voor de gereformeerde gemeenten. Het stond in de traditie van de Doleantie, de kerkelijke beweging onder leiding van Abraham Kuyper die zich afscheidde van de Nederlandse Hervormde Kerk.

We hadden al gelezen dat ds. Joh. de Boer in 1968, dus na zijn emeritaat op 1 januari 1964, promoveerde tot doctor in de godgeleerdheid aan de Theologische Akademie uitgaande van de Johannes Calvijnstichting te Kampen. Zijn proefschrift, De verzegeling met de Heilige Geest volgens de opvatting van de Nadere Reformatie, is nog antiquarisch verkrijgbaar.

Het is voor buitenstaanders wellicht verrassend te ontdekken dat deze materie ook in recentere tijd nog wordt besproken, bijvoorbeeld op refoforum.nl.

Zie ook De ouverture van de filosofie (karlbarth.nl) over ontmoetingen met Theo de Boer, zoon van ds. Joh. de Boer.

  

In dagblad Trouw van 22 december 1984 vinden we een overlijdensbericht van Johannes de Boer, met de namen van de directe familieleden. Uit dit bericht kunnen we opmaken dat dochter Elbertha Johanna, mogelijk de oorspronkelijke eigenaar van ons fotoalbum, de roepnaam Elly gebruikte.

Op dat moment is zij getrouwd met Gerhard Wilcken, een Duitse architect die niet onbekend is gebleven; over hem is onder meer informatie te vinden in diverse publicaties en online bronnen. Volgens een stamboom op MyHeritage dateert het huwelijk uit 1964, zodat mogelijk sprake is van een tweede huwelijk. 

Elly de Boer is verder nauwelijks in openbare bronnen terug te vinden. Vooralsnog heb ik besloten dit spoor niet verder te onderzoeken.

Tot slot is in het Zeeuws Archief, Beeldbank Schouwen-Duiveland, nog een foto te vinden van de echtgenote van ds. Joh. de Boer, genomen in Brouwershaven in 1929. Zittend, derde van links: mevr. De Boer. Een mooie foto die een waardige afsluiting vormt van deze gefragmenteerde verzameling vondsten.

Album 1938–1943, pagina 42

Album 1938–1943, pagina 42: Oud-Beijerland

Met vier foto’s met het bijschrift “Oud-Beijerland” zijn we bij de laatste pagina van ons fotoalbum aangekomen. Zoals het hoort, is ook hier niet precies duidelijk wie en wat we zien en waar we precies zijn. Dat is op zich niet erg. Het belangrijkste doel van een reeks als deze is het ontsluiten van het beeldmateriaal voor eventuele onderzoekers, nabestaanden of mensen die geïnteresseerd zijn in de regio. Mogelijk volgen er nog enkele korte nabeschouwingen op basis van wat we inmiddels ontdekt hebben over het beeldmateriaal. 

Album 1938–1943, pagina 41

Album 1938–1943, pagina 41

We zijn aanbeland bij de voorlaatste pagina van ons album en de foto’s zijn intrigerend. Foto 2, “Drie Rotterdamse onderduikers”, is de eerste echte verwijzing naar de oorlog in dit album.

In het bijschrift bij foto 3 lijkt te staan “Joke (handelsassistente)”. Het kader rond deze foto is eigenaardig scheef uitgesneden .

Het bijschrift bij foto 4 is na wat puzzelen te ontcijferen als “Koekkoekstraat 18”. Dat verwijst dan naar de J.H.B. Koekkoekstraat 18 in Hilversum. Dat lijkt in eerste instantie misschien wensdenken, maar op Google Streetview is goed te zien dat dit adres inderdaad klopt. Je kunt allerlei details mooi vergelijken: boogjes, baksteenpatronen, metselwerk en het aantal ramen. 

In een overlijdensbericht uit Gooische Klanken van 25‑8‑1945 is te zien dat het heel normaal was om de voorletters uit de straatnaam weg te laten en simpelweg “Koekkoekstraat” te gebruiken. Gooische Klanken was een kortstondig dagblad, opererend als een verzetskrant/ondergronds persblad in de regio Hilversum/Bussum direct na de bevrijding in 1945. (Bron)

Tot slot kwam ik tijdens het zoeken naar informatie over Koekkoekstraat 18 in Hilversum een onverwacht leuke link tegen tussen Zuid-Beijerland en Hilversum in een bericht van ondertrouw in de Nieuwe Utrechtsche Courant van 03‑03‑1939: een huwelijksbevestiging te Hilversum van P. de Ruig, predikant, en B.M.W de Ruig-Mulder, door ds. J. de Boer uit Zuid-Beijerland. Het genoemde adres is Koekkoekstraat 18 te Hilversum. Toeval? Mogelijk, maar wel een flinke dosis. 

Album 1938–1943, pagina 40

Album 1938–1943, pagina 40

Op deze pagina zijn we bij een nieuwe reeks portretten aanbeland. Boven foto 1 staat ‘O‑B’ geschreven, waarschijnlijk ‘Oud‑Beijerland’. Boven foto 5 staat ‘Hilversum’. Op foto 5 zien we wat vlekkerigheid. Dat lijkt op een oude, zeg maar uitgewaaierde vingerafdruk op de foto, niet op het negatief. Foto 6 was losgeraakt van de pagina en is voor het scannen zo goed mogelijk op zijn oorspronkelijke plek gemanoeuvreerd.

Album 1938–1943, pagina 39

Album 1938–1943, pagina 39

We zijn bij een reeksje geposeerde portretten aanbeland. De foto’s zijn zo te zien in dezelfde periode van het jaar genomen en misschien zelfs op dezelfde dag. 

Op foto 3 zien we rechts een jongeman met een donkere riem over zijn regenjas. Regenjassen in de jaren ’30–’40 hadden vaak géén ingebouwde ceintuur. Een leren riem werd dan gebruikt om de jas te tailleren of simpelweg dicht te houden bij wind of regen. Dat was dus geen improvisatie, maar een heel normale en zelfs modieuze oplossing. 

Foto 5 (dezelfde jongeman in regenjas) laat zien dat deze manier van plaatsnemen op een bankje (zitten op de rugleuning met de voeten op de zitting) ook toen al voorkwam. Tegenwoordig wordt deze houding vaak gezien als een informele, ontspannen 'tienerstijl' en zou het waarschijnlijk geassocieerd worden met hangjongeren, maar het is toch wel erg lastig de elegante jongeman op deze foto als hangjongere te zien. En dat zegt dan weer iets over de subjectiviteit van perceptie.

Album 1938–1943, pagina 38

Album 1938–1943, pagina 38

Op deze pagina zien we vier actiefoto’s van jonge mannen die in de weer zijn met een lange boomzaag, een bijl en een boomstam. Het doel lijkt duidelijk. Laten we ook niet vergeten dat er uiteindelijk ook een fotograaf ter plaatse was, dus we hebben het over vier man in totaal. Het slachtoffer is een den. 

Nu is het zo dat vers dennenhout niet direct bruikbaar is in bijvoorbeeld een open haard (dennenhout droogt sneller dan veel loofhout, maar je zit nog steeds aan minimaal één jaar bij goede ventilatie en liefst anderhalf tot twee jaar voor echt mooi droog hout), dus óf dit is langetermijnhout, óf het hout diende een ander doel. De reportage is er niet minder aardig om.

Album 1938–1943, pagina 34 en 35

Album 1938–1943, pagina 34 en 35: van Hilversum tot Oud-Beijerland

Deze twee pagina’s zijn hier samengevoegd omdat de reeks van pagina 34 doorloopt naar de volgende pagina. We zien in totaal dus zeven foto’s uit Hilversum en twee uit Oud‑Beijerland.

Ondanks het tijdsgewricht hebben met name de dames uit de eerste set (Hilversum) een uitermate zelfbewuste houding. Ze laten zich niet kennen. Dat heeft geïnspireerd tot de volgende omschrijvingen:

(1) Ons model in lichte mantel

Op de wintercatwalk van ’43 zet onze model haar beste stap in een mantel die niet alleen warm is, maar ook een subtiel signaal afgeeft: ‘kou is een mening, stijl is een feit’. De royale knopen en pluizige wanten vormen een charmante combinatie van elegantie en pure overlevingskunst. Let vooral op de nonchalante blik richting de horizon, alsof geen enkele tegenwind haar uit balans kan brengen.

(2) Ons model in donkere jas met bontaccenten

Hier komt onze tweede ster, die bewijst dat zelfs in oorlogstijd een vleugje glamour niet verboden is. De donkere jas met zachte bontdetails fluistert: ‘praktisch, maar nooit saai’. De witte sokken geven een frisse knipoog naar de toekomst, terwijl haar houding verraadt dat ze precies weet hoe fotogeniek ze is. Een look die zegt: ‘Ja, het is koud – maar ik draag warmte die je kunt zien en voelen.’

Album 1938–1943, pagina 32

Album 1938–1943, pagina 32: korfbalclub Hilversum

Met een pagina vol korfbal­gerelateerde foto’s zijn we ineens weer terug in Hilversum. Het zou hier best om dezelfde club kunnen gaan als bij de foto’s op pagina 16. Dat de eerste pagina’s van het album een redelijk voorspelbare chronologische volgorde leken te hebben, zegt natuurlijk niets over de chronologie van het laatste deel. 

Het enige wat echt opvalt is dat we hier geen witte clubshirts zien, alleen gekleurde. Op de pagina van korfbal­vereniging Altius lazen we immers: “Vanaf het begin waren de clubkleuren oranje-zwart, maar anders dan nu was het shirt verticaal gestreept, afwisselend een baan oranje en een baan zwart. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het shirt effen wit door de textielschaarste, maar in oktober 1948 keerde de club terug naar het vertrouwde oranje-zwart, zij het ditmaal met een effen oranje shirt.”

De gekleurde shirts op deze pagina zouden erop kunnen wijzen dat deze foto’s iets ouder zijn dan de foto’s op pagina 16, maar daar kunnen we natuurlijk niet zeker van zijn.