Door de Brusselsche patriotarden vervolgd

De groote Belgische schrijver Georges EEKHOUD, om zijn onafhankelijke pacifistische ideeën door de Brusselsche patriotarden vervolgd 

Uit: De Kroniek - geïllustreerd maandblad voor Noord- en Zuidnederland, jrg 6, 1920, no 5 01‑05‑1920 (schatting)

Album AL, de receptie

Na de H. Mis wordt er nog even geposeerd voor de parochiekerk, worden de laatste voorbereidingen getroffen en vindt er een officiële receptie plaats. Uit een artikel in het Overijsselsch Dagblad blijkt dat deze plaatsvond in hotel De Haarlerberg. Tijdens de receptie krijgt de neomist van de parochie een boekenkast (dit wordt ook in het krantenartikel gemeld) en worden er heel wat handen geschud.

„En maar handjes geven en knikken” en „De zaal was vol van 12 tot 1.30 uur”, staat er tussen de lange reeks foto’s van handenschuddende mensen.

Grote stoet trok door Haarle 

Vreugdevolle intocht van Neomist Langkamp 

HAARLE – Zaterdagavond om 7 uur werd de neomist Langkamp aan de grens van de parochie verwelkomd door het feestcomité. De voorzitter, de heer C. P. Groot, heette hem, namens de parochianen, van harte welkom in de parochie Haarle. Na het korte welkomswoord ging men in optocht naar de parochiekerk onder muzikale begeleiding van het Heetense fanfarekorps „St. Cecilia”. 

De J.B.T.B.-ers te paard en de verschillende sportverenigingen, waaronder de voet- en handbalclub, de wandelvereniging V.D.O. en de Katholieke Meisjes Gilde allen in een keurig uniform gestoken, kwamen bij de kerk, toen de klokken luidden. De neomist werd omringd door een 50-tal bruidjes. Hierna zong het knapenkoor o.1.v. de heer G. Nije Bijvank, een priestercantate. 

 Nadat pastoor J. B. Lohuis een woord had gericht tot de neomist, gaf de neomist de zegen. De avond werd besloten met een plechtig Lof, gecelebreerd door de neomist. Zondagmorgen om 10 uur droeg de neomist in de parochiekerk van de H. Sebastianus zijn eerste plechtige H. Mis op geassisteerd door pater Bruggeman, frater Jansen en pastoor Lohuis. Het koor zong o.1.v. de heer G. Nije Bijvank de plechtige H. Mis van de 5e zondag na Pinksteren. 

Pater Bruggeman hield de feestpredicatie en feliciteerde de neomist met zijn hoge uitverkiezing en wenste hem een vruchtbare apostolaat. 

Om 12 uur was er receptie in hotel de Haarlerberg, die werd voorafgegaan door de Priestercantate „Haec es dies” van Van Schaik, gezongen door de Gemengde Zangvereniging „Laetare” van Haarle.

Daarna kreeg de heer C. P. Groot het woord die de neomist feliciteerde met zijn hoge uitverkiezing, namens de gehele parochie. Tevens bood hij namens alle parochianen een boekenkast met boeken aan. Tot slot dankte de heer Groot alle parochianen die zo goed hadden medegewerkt in ’t bijzonder de verenigingen en het feestcomité. Daarna kregen de parochianen gelegenheid de neomist te feliciteren. ’s Middags om half 4 was er plechtig sluitingslof. Onder ’t Lof dankte de neomist allen die hadden meegewerkt aan zijn opleiding tot het H. Priesterschap en het slagen van de vreugde-intocht in de parochie. 

Moge God hem een vruchtbaar priesterleven geven. Dit is de wens van iedere parochiaan van Haarle.

Overijsselsch Dagblad, 16-07-1957

Album AL, de H. Mis

Hier zien we een kleine greep uit de albumfoto's van de eerste plechtige Heilige Mis die Antoon Langkamp op 14 juli 1957 opdroeg in de H. Sebastianus in Haarle. Dit markante kerkgebouw bestaat helaas niet meer. Het werd in 1963/1964 gesloopt om plaats te maken voor een moderne, grotere kerk. 

Foto-logboekje Bezuidenhout, pagina 21

Op pagina 21 van ons fotojournaal wandelen we langs café-restaurant Boschlust in het Haagse Bezuidenhout. Ons bezoekje komt nog net op tijd: twee jaar later brandde het pand af en werd het gesloopt.

Bezuidenhoutseweg met op de voorgrond Boschlust (1930)

Via Haags Gemeentearchief

Café-restaurant ‘Boschlust’, Bezuidenhoutseweg 2, brandt geheel af 

22-09-1973

Via Haags Gemeentearchief

De Volkskrant, 24-09-1973

NRC Handelsblad, 02-01-1974

Album 1938–1943 – Restmateriaal

Album 1938–1943 – Restmateriaal

Tijdens het onderzoek naar de personen achter ons fotoalbum is er behoorlijk wat materiaal boven water gekomen dat eigenlijk nergens goed bij past. Om dit toch een plaats te geven, en om het later eenvoudig terug te kunnen vinden, is deze blogpost bedoeld voor divers restmateriaal.

Om te beginnen heeft het enige tijd gekost om een foto van ds. Joh. de Boer te achterhalen, maar uiteindelijk is dat gelukt via gereformeerdekerken.info, in het artikel Het kleine gereformeerde kerkje van Piershil. De bron van de foto wordt daar niet vermeld, maar gezien het zichtbare raster gaat het vermoedelijk om een scan van een afbeelding die ooit in een krant of tijdschrift is gepubliceerd.

Het volgende tekstfragment is afkomstig uit de pdf OVERZICHT VAN PREDIKANTEN DIE JODEN HIELPEN, Kornelis Hamming, gevonden op nazatendevries.nl.

Voor ons eigen gezin (= gezin van ds. Johannes de Boer (1899-1984), predikant te Zuid-Beijerland: 1931-1947) zijn ds. en mevr. Hamming redders in nood geweest, toen de bezetters ons dorp gingen inunderen om ons tegen een Engelse invasie te beschermen: ”Kom maar naar Oud-Beijerland” – en zo reden op donderdag 24 februari 1944 drie boerenwagens met al ons huisraad en heel ons gezin (zeven jonge kinderen!) naar dat “Zoar” (= plaats waarheen Lot met zijn beide dochters vluchtte na de ondergang van Sodom en Gomorra, Genesis 19: 20-22) bij de familie Hamming. Een gezegend toevluchtsoord. Onvergetelijk. Daar zijn we wel zeer bijzonder huisvrienden geworden, tevens ‘oom en tante’ van de kindertjes daar: eerst twee, maar de derde werd verwacht. Toch was voor ons ook plaats. Hammings gezin in de achterkamer, wij in de voorkamer, een Duits officier in de tussenkamer. Op de studeerkamer boven zat dan nog vaak met ons dominees een heer uit Amsterdam, Joods onderduiker, die administratief voor de kerk bezig was en o.a. ook mijn maandbrief aan de verstrooide Zuid-Beijerlandse gereformeerden vermenigvuldigde”. 

Lit.: Joh. de Boer, In memoriam Ds. Ite Hamming, in: Jaarboek 1976 GKN, 522.

Dit fragment is interessant omdat hier sprake is van zeven kinderen. Op de site Stamboom De Ruig worden bij Johannes de Boer en Elisabeth de Ruig zes kinderen vermeld; van slechts twee van hen wordt bovendien de naam genoemd. Dit verschil roept vragen op over de volledigheid van de online stamboomgegevens.

Voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog verzorgde ds. Joh. de Boer geregeld bijbel­lezingen op de nationale radio, bijvoorbeeld bij de N.C.R.V. Zijn naam is dan ook veelvuldig terug te vinden in bladen als Vrije Geluiden, het ‘orgaan van den Vrijzinnig Protestantschen Radio Omroep’.

Na de oorlog en zijn verhuizing van Zuid-Beijerland naar Amsterdam werd hij actief in de redactie van de Amsterdamsche kerkbode, het officiële orgaan van de Gereformeerde Kerken in Nederland in Amsterdam. Het blad publiceerde mededelingen, kerkdiensten en artikelen voor de gereformeerde gemeenten. Het stond in de traditie van de Doleantie, de kerkelijke beweging onder leiding van Abraham Kuyper die zich afscheidde van de Nederlandse Hervormde Kerk.

We hadden al gelezen dat ds. Joh. de Boer in 1968, dus na zijn emeritaat op 1 januari 1964, promoveerde tot doctor in de godgeleerdheid aan de Theologische Akademie uitgaande van de Johannes Calvijnstichting te Kampen. Zijn proefschrift, De verzegeling met de Heilige Geest volgens de opvatting van de Nadere Reformatie, is nog antiquarisch verkrijgbaar.

Het is voor buitenstaanders wellicht verrassend te ontdekken dat deze materie ook in recentere tijd nog wordt besproken, bijvoorbeeld op refoforum.nl.

Zie ook De ouverture van de filosofie (karlbarth.nl) over ontmoetingen met Theo de Boer, zoon van ds. Joh. de Boer.

  

In dagblad Trouw van 22 december 1984 vinden we een overlijdensbericht van Johannes de Boer, met de namen van de directe familieleden. Uit dit bericht kunnen we opmaken dat dochter Elbertha Johanna, mogelijk de oorspronkelijke eigenaar van ons fotoalbum, de roepnaam Elly gebruikte.

Op dat moment is zij getrouwd met Gerhard Wilcken, een Duitse architect die niet onbekend is gebleven; over hem is onder meer informatie te vinden in diverse publicaties en online bronnen. Volgens een stamboom op MyHeritage dateert het huwelijk uit 1964, zodat mogelijk sprake is van een tweede huwelijk. 

Elly de Boer is verder nauwelijks in openbare bronnen terug te vinden. Vooralsnog heb ik besloten dit spoor niet verder te onderzoeken.

Tot slot is in het Zeeuws Archief, Beeldbank Schouwen-Duiveland, nog een foto te vinden van de echtgenote van ds. Joh. de Boer, genomen in Brouwershaven in 1929. Zittend, derde van links: mevr. De Boer. Een mooie foto die een waardige afsluiting vormt van deze gefragmenteerde verzameling vondsten.

Album 1938–1943 – Predikers

Album 1938–1943 – Predikers

Een van de personen die een rol speelt bij het leggen van verbanden binnen ons fotoalbum 1938–1943 is ds. J. de Boer uit Zuid-Beijerland. Zijn naam duikt voor het eerst op in een bericht van ondertrouw in de Nieuwe Utrechtsche Courant van 3 maart 1939 (zie Album 1938–1943, pagina 41).

In een overzicht van predikanten van de Gereformeerde Kerk te Zuid-Beijerland blijkt dat hij daar op 7 juni 1931 is ingetreden. Zijn opvolger trad in 1948 aan, zodat we met grote waarschijnlijkheid de juiste persoon hebben geïdentificeerd.

In de Zeeuwsche kerkbode van 29 mei 1931 lezen we dat ds. De Boer afscheid heeft genomen van de gemeente in Brouwershaven wegens zijn vertrek naar Oud-Beijerland.

Volgens Digibron vertrok ds. De Boer in 1947 naar Amsterdam-Noord-Buiksloot. Daar lezen we verder:

“Ds. JOH. DE BOER diende na zijn vertrek de Geref. Kerk van Amsterdam-N-Buiksloot van 1947‑1954 en die te Bierum van 1954‑1964. Na zijn emeritaat dd. 1 jan. 1964 promoveerde hij in 1968 op bijkans 69‑jarige leeftijd nog tot doctor in de godgeleerdheid aan de Theologische Akademie uitgaande van de Johannes Calvijnstichting te Kampen op een proefschrift getiteld: De verzegeling met de Heilige Geest volgens de opvatting van de Nadere Reformatie (uitg. Bronder Offset, Rotterdam).”

Onze predikant was dus van 1931 tot 1947 actief in Oud-Beijerland. Wat kunnen we vinden over deze periode?

In het Leidsch Dagblad van 27 maart 1939 lezen we het volgende:

“Onder groote belangstelling, ook uit Noorden had in de Geref. Kerk te Zevenhoven de bevestiging en intrede plaats van den beroepen predikant den heer P. de Ruig, candidaat te Hilversum, Als bevestiger trad op diens zwager, ds. J. de Boer, van Zuid-Beijerland, die tot tekst had gekozen Joh. 19:14.”

 

Op basis van deze familierelatie vinden we een mogelijke echtgenote van ds. De Boer: Elizabeth de Boer, geboren De Ruig (1898‑1985; op sommige stamboomsites gespeld als Elisabeth). Via Open Archieven vinden we een huwelijk op 13 oktober 1926 te Rotterdam.

Met deze gegevens kunnen we verder zoeken naar meer specifieke informatie over Johannes de Boer. Volgens Stamboom De Ruig werd hij geboren op 31 mei 1899 in Zwartsluis en overleed hij op 20 december 1984.

Op diezelfde site vinden we ook een overzicht van het nageslacht. Dat is voor ons relevant, omdat het vermoeden bestaat dat ons fotoalbum aan deze familie gelinkt is. Van slechts twee kinderen zijn namen te achterhalen. De oudste van hen zou in 1942 vijftien jaar zijn geweest. Die leeftijd lijkt echter niet helemaal goed aan te sluiten bij wat we in het album zien. Bovendien levert nader zoeken op deze twee namen vooralsnog alleen flinterdunne zoekrichtingen op. Voor nu laten we deze onderzoekslijn even rusten. Later wellicht meer.

De standaard, 27‑08‑1927

myheritage.de

myheritage.de

Album 1938–1943, pagina 41

Album 1938–1943, pagina 41

We zijn aanbeland bij de voorlaatste pagina van ons album en de foto’s zijn intrigerend. Foto 2, “Drie Rotterdamse onderduikers”, is de eerste echte verwijzing naar de oorlog in dit album.

In het bijschrift bij foto 3 lijkt te staan “Joke (handelsassistente)”. Het kader rond deze foto is eigenaardig scheef uitgesneden .

Het bijschrift bij foto 4 is na wat puzzelen te ontcijferen als “Koekkoekstraat 18”. Dat verwijst dan naar de J.H.B. Koekkoekstraat 18 in Hilversum. Dat lijkt in eerste instantie misschien wensdenken, maar op Google Streetview is goed te zien dat dit adres inderdaad klopt. Je kunt allerlei details mooi vergelijken: boogjes, baksteenpatronen, metselwerk en het aantal ramen. 

In een overlijdensbericht uit Gooische Klanken van 25‑8‑1945 is te zien dat het heel normaal was om de voorletters uit de straatnaam weg te laten en simpelweg “Koekkoekstraat” te gebruiken. Gooische Klanken was een kortstondig dagblad, opererend als een verzetskrant/ondergronds persblad in de regio Hilversum/Bussum direct na de bevrijding in 1945. (Bron)

Tot slot kwam ik tijdens het zoeken naar informatie over Koekkoekstraat 18 in Hilversum een onverwacht leuke link tegen tussen Zuid-Beijerland en Hilversum in een bericht van ondertrouw in de Nieuwe Utrechtsche Courant van 03‑03‑1939: een huwelijksbevestiging te Hilversum van P. de Ruig, predikant, en B.M.W de Ruig-Mulder, door ds. J. de Boer uit Zuid-Beijerland. Het genoemde adres is Koekkoekstraat 18 te Hilversum. Toeval? Mogelijk, maar wel een flinke dosis. 

Album 1938–1943, pagina 11

Album 1938–1943, pagina 11

De tijd verstrijkt en we gaan naar school in Oud-Beijerland, hoogstwaarschijnlijk de ULO aan de Oost-Voorstraat 12, aan de rand van het oude centrum (zie de advertentie en het kaartje hieronder).  

We stappen hier trouwens bijna ongemerkt over van foto’s met kartelrand op foto’s met strak gesneden randen. De kartelrand rond oude foto’s was met name populair in de eerste helft van de 20e eeuw. Vooral in de jaren 1930 en 1940 was het kartelrandje een grote trend bij amateurs en fotolabs. Het gaf foto’s een decoratieve, artistieke en ambachtelijke uitstraling. De kartelrand is oorspronkelijk afgeleid van de onregelmatige, pluizige randen van handgemaakt papier. Later raakte de kartelrand weer uit de mode en werden strak gesneden foto’s opnieuw de standaard.

Bronnen:

De advertentie: Nieuwsblad voor de Hoeksche Waard en IJselmonde, 01‑03‑1940, via Delpher. 

De kaart: via Topotijdreis. 

Zie ook: Een luchtfoto van Oud‑Beijerland die gemaakt is omstreeks 1930.

Album 1938–1943, pagina 5

Album 1938–1943, pagina 5: portretjes

Op deze pagina zien we een verzameling pasfoto’s van onder meer (voor zover we dat kunnen lezen) de heer Redert (hoofd van de Christelijke Lagere School te Zuid-Beijerland), tante Marie (deze foto “heeft eerst op haar persoonsbewijs gezeten”; we zien inderdaad een deel van een stempel over de foto), Willy Don, Toos (“mijn geliefde vriendin”), nogmaals Toos, Anny v/d Burgh, Toos (nu “in gala”) en Harry (dit laatste bijschrift is deels verdwenen, dus onzeker). We zien ook drie lege plekken met sporen van verdwenen foto’s op de pagina.

Over ‘mijnheer Redert’ vinden we al direct bijzondere informatie. Zijn naam wordt genoemd in het verhaal Het oorlogsgedicht voor Van de Griend. In de eerste alinea van dat fascinerende verhaal lezen we:

“H. Redert, als onderwijzer actief en woonachtig in Zuid-Beijerland. In de winter van 1944-1945 was hij geëvacueerd aan de Oud-Beijerlandse Zinkweg. Die evacuatie trof vele Hoeksche Waarders, Duitsers inundeerden grote gebieden om een invasie te bemoeilijken.”

Het lijkt erop dat dhr. Redert de oorlog goed is doorgekomen. In elk geval vinden we een advertentie uit 1953 namens een school in Zuid-Beijerland waarin zijn naam voorkomt.

Over de andere namen is vooralsnog niet veel te vinden. In het bijschrift bij foto 6, Anny v/d Burgh, staat nog iets als “Een van m’n beste vriendinnen van den Hitserd”. Na wat zoeken lijkt Den Hitsert aanvankelijk simpelweg een oude benaming voor Zuid-Beijerland te zijn, maar als je wat verder speurt blijkt de zaak iets complexer te liggen. Op deze leerzame pagina wordt een en ander uitgebreid uit de doeken gedaan.

Album 1938–1943, pagina 1 en 2

Album 1938–1943, pagina 1 en 2

Op pagina 1 van Album 1938–1943 zien we prominent twee lege plekken. Uit de verweesde bijschriften blijkt dat het gaat om foto’s van 15 maart 1939, de bruiloft van Oom Piet en Tante Mine (?). Het leed wordt een beetje verzacht door de foto van dezelfde datum op pagina 2: 15 maart 1939, bij de fotograaf. Het probleem met dit soort zaken is dat huwelijken altijd werden voltrokken in één specifieke gemeente, en zonder plaats kun je niet gericht zoeken. Misschien wordt er later iets duidelijk.

Er ontbreken inderdaad wat foto’s uit het album, maar de schade is zo te zien beperkt.

Met behulp van wat voortschrijdend inzicht is inmiddels gebleken dat de echtelieden op deze foto zeer waarschijnlijk Pieter de Ruig en Berdina Maria Wilhelmina de Mulder zijn, zie de bekendmaking hieronder. Het huwelijks­bevestiging vond plaats in de gereformeerde Zuiderkerk in Hilversum.

Duindorp, 1946

Dinsdag zou een begin gemaakt worden met het vrijlaten van 40.000 geïnterneerden, de z.g.n. lichte gevallen. Uit het kamp Duindorp te Scheveningen werden Zondag 2300 geïnterneerden met wagens naar andere kampen overgebracht, zoodat er nog ongeveer 2700 geïnterneerden in het kamp overblijven. Hoeveel hiervan zullen vrijgelaten worden? En zal men het resteerende aantal naar andere kampen overbrengen, zoodat de Scheveningers eindelijk hun woningen weer kunnen betrekken? De foto geeft een overzicht van het kamp „Duindorp” te Scheveningen.

De Nieuwe Nederlander, 20‑08‑1946, via Delpher.

Hameter, hoffotograaf

We zien een ovaal geknipt portret van een meisje met haar haar in een vlecht over één schouder. Ze draagt donkere kleding en om haar hals hangt een kettinkje met een hangertje.

In het gestempelde ateliermerk lezen we ‘Hameter Hoffotograaf’ en ‘Dordrecht’. Er zijn meerdere fotokaarten en kabinetfoto’s in omloop met het stempel ‘Hameter, Dordrecht’ en de vermelding ‘Hameter hoffotograaf’, wat deze lezing van het stempel bevestigt.

De achterkant van de foto heeft de standaard ansichtkaart­bedrukking met deelstreep. Deze bedrukking met deelstreep is vrijwel zeker van ná 1905; kaarten zonder deelstreep (met blanco achterkant) zijn doorgaans ouder.

De Dordtse fotograaf Henricus Jacobus Tollens werkte in zijn beginjaren bij Johann Georg Hameter. Hameter overleed op 1 januari 1885; Tollens zette het voormalige Hameter-atelier in 1890 voort. Daarmee was Hameter al vóór 1885 een gevestigde naam in Dordrecht, wat verklaart hoe de naam/zaak in latere decennia kon blijven voortbestaan of als handelsnaam kon worden gebruikt. Fotografisch bedrijf J.G. Hameter blijft tot in de jaren zeventig van de twintigste eeuw een begrip in Dordrecht.

Advertenties:

De Peel- en Kempenbode 27‑08‑1898

De Maasbode 14‑02‑1913

Dordrechtsche Courant 20‑04‑1943

De Maasbode 07‑07‑1945