Portret van een onbekend gezin
We zien een kabinetfoto van een onbekend gezin: een staande man en een zittende vrouw, een staand kind tussen de ouders in, en een zittend kind op schoot bij de moeder. Het staande kind leunt met de rechterarm op het linkerbeen van de moeder en houdt met de linkerhand de hand van de vader vast. De kleding is sober, donker en functioneel, typerend voor de Nederlandse arbeidersklasse rond 1900. Er zijn geen zichtbare sieraden, borduursels of luxe stoffen, wat wijst op bescheiden middelen. De stijl is consistent met de mode van die tijd: hoge kragen, lange mouwen en een voorkeur voor donkere tinten.
Over het bovenlijf van de man is een streep getrokken. Op de voorkant staat geen naam van een fotograaf.
Ook op de achterkant ontbreken naam- en adresgegevens van een fotograaf. Op de bovenste helft van de foto zien we de handgeschreven tekst:
M. Slotboom
Beltstraat 49
man buste
laatst Febr
Daaronder is een etiket geplakt met de tekst: Crayonteeken-inrichting Van Leeuwen & Koen, Boschlaan 24 – Rotterdam. Links van de naam zien we ook een rond bedrijfslogo in zwart met witte krulletters Van Leeuwen & Koen. Onder de gedrukte tekst staat een combinatie van voorbedrukte en handgeschreven regels die inhoudelijk grotendeels overeenkomt met de handgeschreven tekst daarboven:
Leveringstijd laatst Februari
No. 3244
Stad Enschede
Lijst ---
Aanmerking man buste
Daaroverheen, ondersteboven, staat een stempel met vermoedelijk de tekst L.W. HEST, al is vooral de laatste letter lastig te ontcijferen.
Als we de achterkant proberen te interpreteren, lijkt het te gaan om een kabinetfoto die is gebruikt als voorbeeld voor een crayontekening (busteportret) van de man op de voorkant. Dat verklaart ook de streep over zijn bovenlijf.
Over een M. Slotboom in combinatie met het adres Beltstraat 49, Enschede is vooralsnog niets te vinden. Rond 1900 lag de Beltstraat aan de rand van de bebouwde kom van het toenmalige Enschede (zie de stip op de twee kaartjes hieronder). Tien jaar eerder was het nog grotendeels onbebouwd gebied, bekend als De Belt, een hoger gelegen terrein aan de westzijde van de stad, op een stuwwal. De naam verwijst naar een natuurlijke verheffing in het landschap: een ‘belt’ of ‘bult’. Inmiddels is Enschede zo sterk gegroeid dat de Beltstraat nu midden in het centrum ligt.
De bronnen voor de twee kaarten vind je
hier en
hier.
Wat is een
crayontekening? Dit soort krijttekeningen waren in die tijd bijzonder populair. Online zijn veel landschappen te vinden, maar met wat zoeken kom je ook portretten tegen, zoals dit vrouwenportret van
G.D. Gratema (bron:
Haags Gemeentearchief).
Over de
Crayonteeken-inrichting zelf is niet veel bekend. Zoeken op basis van de namen levert weinig op; via het adres komen we evenwel terecht bij
Boekhandel J.M. van Leeuwen (1889) en
Boek- en Plaathandel J.M. van Leeuwen (1894). Rond of kort na de eeuwwisseling verdwijnt Van Leeuwen uit de adresregistraties en nemen
andere bedrijven het pand over. De rest van dit spoor lijkt dus in de mist van de tijd verdwenen.
