Foto-logboekje Bezuidenhout, pagina 24, 25 en 26

Einde. Pagina 24 van ons foto-logboekje is leeg. Op pagina 25 en 26 zitten twee losse foto's in het zelfgemaakte albumpje gestoken. De laatste twee pagina’s zijn wel voorzien van stroken waarachter negatieven bewaard kunnen worden, maar de negatieven van de foto’s zijn verdwenen.

De eerste foto is een close-up van een stukje grond. De tweede is – heel kenmerkend – een close-up van een sloopkogel, met daarbij de tekst ‘bezuidenhout’. Dit beeld symboliseert eigenlijk alles wat we in dit bijzondere boekje hebben gezien: verdwenen huizen, bouwblokken en straten. Slechts sporadisch zijn er panden te vinden die de sloopkogel hebben overleefd. Gelukkig hebben we de foto's nog. Met dank aan de maker met de helaas onleesbare naam. Wie je ook bent of was: dank voor deze tijdcapsule!

Foto-logboekje Bezuidenhout, pagina 20

Op pagina 20 van ons foto-logboekje blijkt opnieuw dat onze fotograaf goed zijn weg wist in de donkere kamer. We zien een foto van 13 × 18 cm waarop twee kleinere rechthoekige foto's en een in de foto afgedrukte plattegrond zijn samengebracht. Op de plattegrond staat de kruising van de Bezuiden­houtse­weg met de Boslaan in Den Haag, met twee pijltjes die aangeven vanaf welke locatie de foto’s genomen zijn.

Als we tegenwoordig op dit punt gaan staan, bevinden we ons min of meer boven het eerste deel van de A12. Door de aanleg van de snelweg is ook de kruising boven de tunnelbak veel breder geworden, waardoor de situatie op de foto’s vrijwel geheel is verdwenen. Wat wél aardig is, is dat vanaf deze kruising tegenwoordig (anno 2026) het tijdelijke onderkomen van de Tweede Kamer der Staten-Generaal te zien is.

Foto-logboekje Bezuidenhout, pagina 12

Anders dan op de vorige foto uit ons logboekje zien we op pagina 12 juist een erg herkenbaar beeld. Ook hier bevinden we ons nabij de kruising van de Juliana van Stolberglaan en de Laan van Nieuw Oost-Indië in Den Haag, maar dit deel van het straatbeeld is in de loop der jaren weinig veranderd. Dat is vooral te danken aan de markante contouren van de Christus Triumfatorkerk, die in 1962 in gebruik werd genomen. 

Ook de HTM-tram zal veel Hagenaars bekend voorkomen, al is het niet op deze specifieke plek, waar de tramrails inmiddels zijn verdwenen. Dit type PCC‑tram grotendeels uit het straatbeeld verdwenen, maar er rijden soms bewaard gebleven exemplaren rond als werkwagen, museumtram of partytram.

Foto-logboekje Bezuidenhout, pagina 10

Net als op de vorige pagina van ons foto-logboekje zien we hier een foto van de Daendelsstraat, deze keer frontaal genomen. Midden op de foto lijkt huisnummer 28 zichtbaar te zijn. Als we de plattegrond mogen geloven, stond de fotograaf ongeveer op de kruising met de toenmalige Laurens Reaelstraat. Die wijsheid komt overigens van de oude HTM-kaart onder aan dit artikel.

Foto-logboekje Bezuidenhout, pagina 9

Op pagina 9 van ons foto-logboekje vinden we een mooi Haags beeldraadsel. Op de foto zien we links een open terrein of sloopterrein, wellicht behorend bij de ingrijpende werkzaamheden rond het nieuwe Centraal Station. Rechts staat een lange, vrijwel aaneengesloten rij herenhuizen uit circa 1880–1900. De fotograaf kijkt langs een rechte straat, waarbij de huizen zich aan de rechterkant bevinden. De auto’s (onder meer een Fiat 124 en een Volkswagen Kever) passen goed bij een datering rond 1971. 

Het plattegrondje vraagt wat zoekwerk, maar de combinatie van de sites denhaag.wiki en oldmapsonline.org heeft uitkomst geboden. De meest aanneembare lezing is dat het hier gaat om de verdwenen Daendelsstraat (de huidige straat met die naam ligt nu even verderop).

Op de site Geheugen van Bezuidenhout staan verschillende foto’s van de straat. Als je op die pagina zoekt op Daendelsstraat 20-2 richting Bzhweg ca 1968 vind je een foto waaruit blijkt dat we het hier inderdaad over exact hetzelfde stukje Den Haag hebben.

Foto-logboekje Bezuidenhout, pagina 7 en 8

We zijn aanbeland bij pagina 7 en 8 van ons foto-logboekje en zien twee foto’s naast elkaar in een soort panorama-opstelling. De foto’s zijn genomen met de rug naar het toenmalige Haagse station Staatsspoor (zie het getekende plattegrondje).

Op de beelden zien we een deel van Den Haag dat door de nieuwere bebouwing vanaf het huidige Centraal Station niet meer zichtbaar is – en dat voor een groot deel ook eenvoudigweg niet meer bestaat. We hebben het dan grofweg over de vijfhoek Schedeldoekshaven – Turfmarkt – Fluwelen Burgwal – Herengracht – Rijnstraat. Voor Haagse heemkundigen vormen deze foto's aardige zoekplaatjes.

De voormalige Olympia Bioscoop in Utrecht

Soms zie je tijdens een wandeling iets eigenaardigs, zoals een bijzonder gebouw. Bij het pand hierboven blijkt het te gaan om de voormalige Olympia Bioscoop (Amsterdamsestraatweg 350) in Utrecht. De foto is gemaakt in mei 2026.

De afbeelding hieronder is een recente schermafbeelding van Google Maps. De afbeelding helemaal onderin is afkomstig uit het Utrechts Archief en heeft de volgende beschrijving:

Beschrijving 

Gezicht op de Olympia Bioscoop (Amsterdamsestraatweg 350) te Utrecht, met rechts de 2e Daalsedijk. 

Vervaardiger 

Simons, Gebr., fotograaf 

Datering vroegst 

01-01-1945 

Datering laatst 

31-12-1950 

Opmerking 

scan van een glasplaatje ca. 9 x 14 cm (negatief) van uitgeverij Gebr. Simons (Ubach over Worms) voor het drukken van prentbriefkaarten. Simons negatief nr. 343. 

Auteursrechtlicentie 

Publiek Domein 1.0

De kennishonger is weer gestild.

De blik, maal twee

Archivo Fotográfico Baldomero Alejos

Foto-Schröder, Burgstädt

We zien een zwart-witfoto van een groep vrouwen en meisjes opgesteld rond een versierde constructie op een open binnenplaats. In het midden staat een verhoogd platform of praalwagen, rechthoekig van vorm, met aan de voorzijde een symmetrisch patroon van grote bloemvormige decoraties. Op het platform bevinden zich drie vrouwen in lange, lichte jurken.

Aan weerszijden van het platform staan acht meisjes in totaal, vier links en vier rechts, in uniforme kleding bestaande uit lichte blouses met korte mouwen, korte rokken of broekjes (dat is niet goed te zien), baretten, sokken en schoenen. De groep staat opgesteld op een geplaveide binnenplaats, omgeven door een gebouw met gepleisterde muren en rechthoekige ramen. De foto is frontaal genomen en toont de volledige groep in een symmetrische formatie: zelfs over de plaatsing van de baretten op de hoofden lijkt te zijn nagedacht.

Op de achterkant vinden we een stempel met de gegevens:
Foto-Schröder

Burgstädt

F III/27/22

De kleding en stijl – korte rokjes of broekjes, blouses, baretten, sportieve of dansachtige outfits en witte gymschoenen – lijken duidelijk te wijzen op de jaren 1930.

Burgstädt is een kleine stad in Saksen (Duitsland), vlak bij Chemnitz. In de jaren 1920–1950 had het meerdere kleine fotoateliers. Foto‑Schröder is online vooralsnog niet direct te vinden en was dus waarschijnlijk geen groot of landelijk bekend atelier. We hebben hier vermoedelijk te maken met een lokale dorps- of stadsfotograaf uit circa 1920–1940.

Voor sommige kijkers zal dit niet direct een beeld zijn dat ze met Duitsland in het interbellum associëren. Daarbij moeten we bedenken dat we hier slechts een beperkte uitsnede van de bevolking zien.

Een gedoemd poëet in zijn tijd als rechtenstudent

Bron van de foto: Hungarian National Digital Archive > Ady’s forgotten Muse. 

Endre ADY [1877-1919] was een overbewust dionysisch dichter. Hij was sensitief tot in zijn geestelijke poëzie, nerveus en agressief. Alle ideeën werden bij hem beelden, voor de meest verborgen menselijke verschijnselen wist hij taalsymbolen. Zijn lyriek is verontwaardiging en tederheid, dorst en dronkenschap, gezang en getier. Zijn heftigheid veranderde alles van dimensie, de driftbui werd bij hem gramschap, de liefde hartstocht, de grief haat. Hij barstte uit de samenleving, hij was een gedoemd poëet. (BabelMatrix)

 

Spotprent met dr. William Crowther op St David’s Cemetery

Als vervolg op de vorige post: een mooie spotprent over een lelijk indicent.

Door een onbekende kunstenaar.

Voorheen toegeschreven aan Thomas Midwood.

Niet gesigneerd en ongedateerd.

Verwijderd uit het Crowther-album, deel 1, 1817–1885, Political C.12555.

Op de verso-zijde in het handschrift van Sir William Crowther: ‘Schets door T. Midwood. Tafereel St. David’s Churchyard? Mr. John Davies? Dr. W.L. Crowther? Een satire op de King Billy-episode’.

Bron: libraries.tas.gov.au

Hopelijk ver genoeg van de boom

W.E.L.H. Crowther, bibliophile, door Florence Rodway. 

De afgebeelde man is William Crowther (Tasmanië, 1887–1981), zoon van Edward Crowther (1843–1931) en kleinzoon van de in Haarlem geboren William Lodewyk Crowther (1817–1885). Deze voorvader werd uiteindelijk premier van Tasmanië, maar is vooral bekend vanwege de vermeende verminking van de stoffelijke resten van William Lanne. Van Lanne werd destijds (1869) abusievelijk gedacht dat hij de laatste mannelijke Tasmaanse Aboriginal was. Crowther zou diens schedel hebben verwijderd en naar het Royal College of Surgeons in Londen hebben gestuurd.

Op 9 januari 1889 werd in Franklin Square in Hobart een bronzen standbeeld van grootvader Crowther opgericht, gefinancierd door publieke bijdragen. Op 15 augustus 2022 stemde de gemeenteraad van Hobart met 7 tegen 4 vóór het verwijderen van dit standbeeld uit de openbare ruimte in Franklin Square, als gebaar van verzoening.

Standbeeld William Lodewyk Crowther, Franklin Square, Hobart. Foto: Shkuru Afshar.

De bibliograaf en verzamelaar William Crowther, met wiens verstilde portret we deze post begonnen, was vanaf 1955 actief als ere-adviseur voor Australische bibliografie bij de State Library of Tasmania. Hij verzamelde veel informatie over de geschiedenis van de geneeskunde en de natuurhistorie in Tasmanië. In 1963 schonk hij de verzameling skelet­resten van Aboriginals die zich in familiebezit bevond aan het Tasmanian Museum. Vanaf 1964 werd zijn collectie van meer dan 15.000 boeken, manuscripten en historisch materiaal geleidelijk overgedragen aan dezelfde State Library.

William Crowther (1788–1839)

   │

   └── huwelijk met Sarah Pearson (1795–1863)

         │

         └── William Lodewijk (Lodewyk) Crowther (1817–1885)

               Arts, naturalist, premier van Tasmanië

               │

               └── huwelijk met Sarah Victoria Marie Louise Guillod

                     │

                     └── Edward Lodewyk Crowther (1843–1931)

                           Arts, politicus in Tasmanië

                           │

                           └── huwelijk met Emily Augusta Lillie

                                 │

                                 └── William Edward Lodewyk Crowther (1887–1981)

                                       Bibliograaf, verzamelaar, adviseur State Library

Personal von Bramberg

We zien een foto van een groep mensen in de open lucht. Op de voorgrond zit een gehurkte, net geklede man, daarachter vrouwen in schorten (typisch voor huishoudelijk of boerderijpersoneel), een hond en een tuin- of parkachtige omgeving. De kledingstijl lijkt te wijzen op een tijdvak van circa 1900–1920.

Op de achterzijde zien we een standaard ansichtkaartopdruk en de Duitse tekst “Personal von Bramberg”. Mogelijke interpretaties zijn een landgoed of huis genaamd Bramberg, zoals bijvoorbeeld Schloss Bramberg in Beieren, een hof of boerderij in Bramberg am Wildkogel (Oostenrijk) of Pension Schloss Bramberg in Luzern.

In Zuid-Duitsland en Oostenrijk komen boerderijen en Gutshöfe met eigen namen veel voor (bijv. ‘Gut Bramberg’ of ‘Bramberger Hof’). In zo’n context is “Personal von Bramberg” een heel natuurlijke formulering: personeel van dat Gut.

Als Bramberg een familienaam zou zijn (bijvoorbeeld van een fabrikant, pensionhouder of landeigenaar), kan “Personal von Bramberg” ook betekenen: personeel in dienst van de familie Bramberg. In dat geval is de aanduiding minder geografisch en meer sociaal van aard.

Al met al zijn de mogelijkheden te uitgebreid om stuk voor stuk na te lopen. Voor je het weet beland je in een rabbit hole en ben je uren verder. Voor deze post is het daarom voldoende dat het beeld in elk geval in het publieke domein terecht is gekomen.

Gehergroepeerd

Groepsfoto met blanco achterzijde van negen vermoedelijk Belgische militairen uit de Eerste Wereldoorlog. De mannen dragen een combinatie van militaire uniformstukken en werkkleding, wat wijst op een situatie buiten de directe frontlinie, bijvoorbeeld in een achtergebied of tijdelijk kamp.

De combinatie van kleding en locatie zou kunnen wijzen op een Belgisch legerkamp in Noord-Frankrijk, mogelijk in de regio Calais–Duinkerke–Saint-Omer, in de periode 1914 of begin 1915.

Wanneer we de man linksachter nader bekijken, lijkt op zijn kraag een verticale rangschikking van een ‘X’ en een ‘5’ zichtbaar. De Belgische artillerie gebruikte gekruiste kanonnen (een X‑vorm) als symbool, vaak in combinatie met een regimentsnummer. Op basis hiervan zou deze man mogelijk tot het 5e Regiment Artillerie hebben behoord, al is dit op grond van de foto niet met zekerheid vast te stellen.

Na de val van Antwerpen (10 oktober 1914) trok het Belgische leger zich terug via onder meer Sint-Niklaas, Eeklo en Zelzate richting Frankrijk. Daar werden de troepen opgevangen en ondergebracht in verschillende kampen in Noord-Frankrijk. In de omgeving van onder meer Wormhout, Kassel en Steenvoorde verbleven Belgische eenheden in houten barakken, geïmproviseerde kampen en oefenterreinen voor hergroepering en hertraining.

De foto lijkt goed te passen binnen deze periode (laat 1914 – begin 1915). Belgische militairen droegen toen nog vaak de donkerblauwe uniformen model 1913, kepi’s en kraagspiegels met eenheidssymbolen en regimentsnummers. Deze elementen sluiten aan bij wat op de foto zichtbaar is, al blijft een exacte datering en lokalisering onzeker.

Carli, Frederik Hendrik (foto’s)

In diverse online stambomen komen we de naam tegen van Frederik Hendrik Carli (31‑12‑1889 ‑ ??), geboren te Semarang, Midden-Java, Nederlandsch-Indië. De exacte datum van overlijden is moeilijk te vinden. Naar alle waarschijnlijkheid is hij overleden op Nieuw-Guinea, wat het zoeken bemoeilijkt, en moet de datum van overlijden na augustus 1955 liggen (de eigenaar van de foto’s hierboven weet dat er op die datum nog contact is geweest met Nederland).

Op sommige stamboomsites staat als geboortedatum 1890 vermeld, maar blijkens een extract uit het stamboek bij het Departement van Oorlog (zie onderaan) is de datum wel degelijk 31 december 1889. Zijn ouders waren Adrianus Bernardus Carli en een Javaanse vrouw, die geboekstaafd staat als Paliah.

F.H. Carli is getrouwd geweest met Anna Jacoba Boyd (in sommige documenten gespeld als Boijd) en na haar overlijden met haar zuster Marie Boyd (idem). Uit beide huwelijken zijn kinderen geboren.

Het is hier niet de bedoeling een complete stamboom op te zetten, maar juist om informatie voor bestaande stambomen te bieden. Tot nu toe zijn er namelijk nergens foto’s opgedoken van Frederik Hendrik Carli. De foto’s hierboven komen uit een familiearchief van een kleindochter van F.H. Carli die in Nederland woont. Uit de tekst op de achterkant van de foto’s blijkt dat het hier gaat om:

1. Frederik Hendrik Carli, studioportret

2. Frederik Hendrik Carli en eerste echtgenote Anna Jacoba Boyd

3. Frederik Hendrik Carli en tweede echtgenote Marie Boyd

4. Paliah (bijnaam Tjang), moeder van Frederik Hendrik Carli, pasfoto

We hebben hier dus verschillende foto’s van F.H. Carli, zijn echtgenotes Anna Jacoba Boyd en Marie Boyd en, verrassend genoeg, een foto van zijn moeder Paliah, bij deze tak van de familie vooral bekend onder haar roepnaam Tjang (een naam die F.H. Carli zelf ook gebruikte, zoals blijkt uit een ansichtkaart uit Nieuw-Guinea aan Nederland).

Mensen die werken aan een stamboom waarin een of meer van deze personen voorkomen, hebben hierbij toestemming om deze foto’s te gebruiken. Mocht uw interesse verder gaan, dan zijn er nog een paar foto’s in deze verzameling. Op verzoek kunt u een link krijgen naar een online album met alle foto’s.

Even veiligstellen

Geregistreerde: Everardus Johannes Petrus van der Kroft

Geboortedatum: 31‑10‑1929

Geboorteplaats: ’s‑Gravenhage

Geregistreerde: Johannes Petrus Augustinus van der Kroft

Geboortedatum: 06‑02‑1932

Geboorteplaats: ’s‑Gravenhage

Foto 1: Everardus Johannes Petrus van der Kroft (links) en Johannes Petrus Augustinus van der Kroft

Foto 2:

J.P.A. van der Kroft (Jan) staand tweede van links; E.J.P. van der Kroft (Eef) staand vierde van links

Foto 3:

J.P.A. van der Kroft (Jan) rechts; de persoon links is onbekend.

Foto’s uit eigen collectie. Van alle foto’s is de exacte datum onbekend. Foto 3 is een kopie; de locatie van het origineel is onbekend.

Bevolkingsregister gemeente Den Haag Bevolkingsregister met Petrus Adrianus Marinus van der Kroft

Ontsnapt aan de struikelstenen

Als je door Zevenaar wandelt, kan het je haast niet ontgaan dat er veel struikelstenen liggen die de aandacht vragen voor leden van de familie Gans, bijvoorbeeld op de Arnhemseweg, in de Marktstraat en in de Grietsestraat. Deze stenen maken deel uit van een project van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig, bedoeld om slachtoffers van het nationaal­socialisme te herdenken op de plek waar zij voor het laatst vrijwillig woonden.

Wie de struikelstenen ziet, krijgt al snel de indruk dat de hele familie Gans in de Holocaust is omgekomen. Juist daarom was het verrassend om in het boek Een adres van Michal Citroen een fragment tegen te komen waarin Holocaust-overlevende Henry Gans zelf aan het woord komt.

Na wat zoekwerk kwam ik terecht op een site met de biografie van Dr. Henry Gans, M.D., Ph.D.: 

Born in Zevenaar, the Netherlands, in 1925, he survived the Holocaust by hiding for almost three years on a remote farm where he worked with farm animals and performed the other farm chores.

Op die site vind je ook een foto van Henry Gans en kun je lezen dat hij niet alleen een geslaagde medische loopbaan heeft gehad, maar ook de tijd heeft gekregen om boeken te schrijven. 

Besides two medical texts: Introduction into Hepatic Surgery, Elsevier, Amsterdam, London, Dallas and Toronto, 1955, and a monograph in the Current Problems in Surgery series, Hemostasis and the Surgical Patient, Yearbook Publisher, Chicago, 1969, and his research and clinical papers, he wrote during his retirement a book of stories: Stories My Mother Never Told Me, Trafford Publ., Victoria BC / Oxford UK, 2007, and a trilogy: The Holocaust Legacy Trilogy, Vol. I: Tangled Lives, Vol. II: Trivial Pursuit, and Vol. III: Caveat Emptor. Trafford Publishing, 2007.

In een hoofdstuk op joodsamsterdam.nl/zevenaar/ wordt eveneens aandacht besteed aan de overlevende tak van de familie Gans, onder het kopje Nieuwe Doelenstraat 2 – familie Gans: 

[...] Louis en Henny werden in het laatste oorlogsjaar gescheiden van elkaar ondergebracht, maar hun zonen bleven wel bij elkaar bij Hendrik Jan en Grada Smeenk-Eelderink (beiden geboren in 1867 in Zelhem) in het naburige Angerlo op boerderij De Papenheuvel in de Kleine Veldstraat B38 (huidig nummer 2). Na de oorlog bleek de complete familie Gans de oorlog te hebben overleefd. De broers gingen beiden medicijnen studeren en in de jaren vijftig vertrok Maurits naar Canada en Henry naar de VS. 

Dat er in Zevenaar relatief veel struikelstenen voor leden van één familie liggen, heeft waarschijnlijk ook te maken met het feit dat de familie Gans hier vóór de oorlog relatief groot was en meerdere gezinnen in de stad woonden. Het is goed om te ontdekken dat deze periode ook lichtpuntjes heeft gekend. Henry Gans en zijn gezinsleden wisten te ontsnappen aan het lot dat voor zoveel van hun familieleden eindigde ‘onder een struikelsteen’. De boeken van Henry Gans zijn antiquarisch nog te vinden, bijvoorbeeld via AbeBooks.

H.B.S. (A), Arnhem 1950-1951

We zien twee foto’s van groepen mensen in de open lucht. Foto 1 is een geposeerd groeps­portret voor de gevel van een gebouw. Foto 2 is een opname van een groep mensen in een parkomgeving. Gezien het onderwerp en het handschrift op de achterkant lijken de beide foto’s bij elkaar te horen. Foto 1 meet 11 × 17 cm, foto 2 is 8 × 13 cm.

De tekst op de achterkant van foto 1 is:

Klas 3A H.B.S. (A) Arnhem, Willemsplein, 1950‑1951
x Joke van Dam
Hanneke Zoetbrood
Hilly Tuitjes

(waarbij x waarschijnlijk verwijst naar het kruisje boven het hoofd van de zesde staande persoon van links op de foto)

De tekst op de achterkant van foto 2 is:

24 April 1951
Sonsbeek (concert)
met H.B.S. A

Arnhem heeft twee verschillende scholen gehad die in hun tijd allebei bekendstonden als de ‘Gemeentelijke HBS’, maar als we van het bijschrift uitgaan, is de school in kwestie hoogst­waarschijnlijk de Gemeentelijke Hogere Burgerschool (HBS) aan het Willemsplein, die in 1866 haar deuren opende (later het Thorbeckelyceum (1959‑2000) en nog later de Thorbecke Scholen­gemeenschap).

Een leuk weetje is dat Johnny van Doorn, alias Johnny the Selfkicker, een oud-leerling van deze school was. Het gebouw is gesloopt in 1959.

De namen op de achterkant van foto 1 laten we verder voor wat ze zijn, maar voor geïnteresseerden zijn dit natuurlijk leuke zoekplaatjes.