Foto-logboekje Bezuidenhout, pagina 9

Op pagina 9 van ons foto-logboekje vinden we een mooi Haags beeldraadsel. Op de foto zien we links een open terrein of sloopterrein, wellicht behorend bij de ingrijpende werkzaamheden rond het nieuwe Centraal Station. Rechts staat een lange, vrijwel aaneengesloten rij herenhuizen uit circa 1880–1900. De fotograaf kijkt langs een rechte straat, waarbij de huizen zich aan de rechterkant bevinden. De auto’s (onder meer een Fiat 124 en een Volkswagen Kever) passen goed bij een datering rond 1971. 

Het plattegrondje vraagt wat zoekwerk, maar de combinatie van de sites denhaag.wiki en oldmapsonline.org heeft uitkomst geboden. De meest aanneembare lezing is dat het hier gaat om de verdwenen Daendelsstraat (de huidige straat met die naam ligt nu even verderop).

Op de site Geheugen van Bezuidenhout staan verschillende foto’s van de straat. Als je op die pagina zoekt op Daendelsstraat 20-2 richting Bzhweg ca 1968 vind je een foto waaruit blijkt dat we het hier inderdaad over exact hetzelfde stukje Den Haag hebben.

Foto-logboekje Bezuidenhout, pagina 7 en 8

We zijn aanbeland bij pagina 7 en 8 van ons foto-logboekje en zien twee foto’s naast elkaar in een soort panorama-opstelling. De foto’s zijn genomen met de rug naar het toenmalige Haagse station Staatsspoor (zie het getekende plattegrondje).

Op de beelden zien we een deel van Den Haag dat door de nieuwere bebouwing vanaf het huidige Centraal Station niet meer zichtbaar is – en dat voor een groot deel ook eenvoudigweg niet meer bestaat. We hebben het dan grofweg over de vijfhoek Schedeldoekshaven – Turfmarkt – Fluwelen Burgwal – Herengracht – Rijnstraat. Voor Haagse heemkundigen vormen deze foto's aardige zoekplaatjes.

Foto-logboekje Bezuidenhout, pagina 5 en 6

Op pagina 5 en 6 van ons foto-logboekje zien we links een bescheiden plattegrond van de omgeving van het Haagse station Staatsspoor en rechts een foto op het standaardformaat 13 × 18 cm. Die foto is opgebouwd uit drie kleinere, min of meer cirkelvormige beeld­wolkjes met daarin opnamen van het Staatsspoor. De maker is duidelijk inventief aan de slag geweest in de doka.

Hieronder zie je uitsnedes van de plattegrond en de drie deelbeelden waaruit de foto is opgebouwd. Dat kijkt net wat makkelijker.

Op foto 1 zien we de stationsoverkapping, met daarvoor een soort werkwagen.

Foto 2 toont het centrale gebouw, dat dichtgetimmerd lijkt te zijn. Het terrein ernaast is afgezet met een hek en er staat een projectbord.

Foto 3 is genomen vanaf het perron bij spoor 3 en 4. Op het perron staat een lege transportkar van de Posterijen.

Foto-logboekje Bezuidenhout, pagina 4

Op pagina 4 van ons foto-logboekje vinden we, na een van de weinige lege pagina's in het boekje, een tweede foto van het Haagse station Staatsspoor. Op de deelplattegrond onder de foto is te zien dat de fotograaf een standpunt heeft ingenomen dat iets verder naar voren en iets meer naar links ligt ten opzichte van het frontale beeld op de eerste foto.

Als we op de foto inzoomen, kunnen we nog net een bord met de tekst ‘VERTREKPLAATS CEBUTO’ ontcijferen. CEBUTO stond voor het Centraal Bureau tot Bevordering van Touringcarreizen. Het was een samenwerkings­verband en reisbureau van gezamenlijke Nederlandse streekvervoerders en busbedrijven.

Foto-logboekje Bezuidenhout, omslag plus pagina 1 en 2

We hebben een zelfgemaakt fotoboekje in handen, met foto's van het oude Haagse station Staatsspoor en het Bezuidenhout. Het boekje is volledig zonder opsmuk of titel en lijkt te zijn gemaakt van een soort stevig pakpapier. Half verscholen onder de eerste foto staat een naam met een datum, maar het enige deel dat leesbaar is, is Frans en 28-3-71. De komende dagen neem ik alle pagina’s door.

Station Staatsspoor werd rond 1973 afgebroken. De datum in het boekje vormt dan ook een bruikbaar uitgangspunt voor de datering van de foto’s. Op de plek van het oude Staatsspoor staat nu het veel grotere Centraal Station. Bij vrijwel alle foto’s is een handgetekende plattegrond opgenomen, waarbij soms zelfs het standpunt van de fotograaf is aangegeven.

De plattegrond is, naar goed Haags gebruik, afgebeeld met de Noordzee aan de bovenkant (in plaats van het traditionele noorden boven). Dat vraagt van niet-Hagenaars wellicht een kleine extra vertaalslag. Anders dan de naam op de eerste pagina is de tekst van de plattegrondjes uiterst strak genoteerd en dus goed te lezen. Hieronder vind je voor de volledigheid een actuele kaart (Google Maps, 2026) ter oriëntatie.

Crayon, pagina 5, foto 2

Portret van een onbekende vrouw

Deze carte de visite toont een zittende dame in een donkere, hooggesloten blouse met een bijpassende lange rok. Aan de hals draagt ze een ronde, zilverkleurige broche, en om de hals een lange, zilverkleurige ketting die met een soort speld lijkt te zijn vastgezet. Haar haar is naar achteren geborsteld en ze draagt korte oorbellen. Ze zit naast een tafel, op een bewerkte houten hoekstoel, en houdt met haar linkerhand een vrij groot boek geopend dat op de tafel leunt. Haar blik is net iets naast de lens gericht.

Onder de foto staat links H. Smits en rechts Veenendaal, b/h station HSM. De achterkant van de foto is blanco.

Behalve de constatering dat de dame behoorlijk fotogeniek is, kunnen we niet veel over haar vertellen. Over de fotograaf is vooralsnog ook niets te vinden (geraadpleegde bronnen: diverse zoekmachines, Delpher en de sites van het Gemeentearchief Veenendaal en HV Oud Veenendaal).

Het HSM-station in Veenendaal bevond zich rond 1900 op de plek van het huidige station Veenendaal‑Centrum. Het werd aangelegd door de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM) en speelde een belangrijke rol in de groei van het dorp (zie ook Veenendaal op de Kaart). 

Op de site van de ERMS (Eem- en Rijnlandsche Museum Spoorlijn) staan aardige historische foto's van het in 1975 gesloopte gebouw.