Crayon, pagina 9, foto 1

Portret van een onbekende vrouw

Een vrouw staat rechtop in een studio-interieur, gekleed in een donkere, formele jurk met een hooggesloten hals en decoratief kant of patroon bij de kraag. Haar haar is strak naar achteren gekamd en ze rust met één arm op een sierlijk bewerkte zuil met daarop een reliëf van de Nederlandse leeuw. Op het studiogordijn zien we een afbeelding van een houten meubel, wat de setting een meer statige uitstraling geeft. Onder de foto staat gedrukt: J. Knijff, Veenendaal. Fotograaf. De achterkant van de CdV is blanco.

J. Knijff komt niet voor in de huidige online fotografenregisters of archieven. Daarmee is hij al de tweede Veenendaalse fotograaf uit dit fotoalbum die moeilijk te traceren is (waarbij ‘moeilijk’ in feite neerkomt op ‘nagenoeg onmogelijk’). De geraadpleegde bronnen zijn, net als de vorige keer: diverse zoekmachines, Delpher, en de websites van het Gemeentearchief Veenendaal en HV Oud Veenendaal.

(Ingekleurd met Palette.fm)

Crayon, pagina 8, foto 3

Portret van onbekend meisje

Op deze foto zien we een jong meisje in een fraaie lichte jurk met een subtiel repetitief patroontje, korte mouwen, een witte kraag en een donkere sjerp. Het geheel wordt afgemaakt met donkere kousen en hoge schoenen of lage laarsjes. Het haar is naar achteren gekamd en ze draagt oorbellen, iets wat je tegenwoordig niet vaak meer ziet bij meisjes van deze leeftijd. Ze poseert voor een studiogordijn met een tuinscène, gecompleteerd door een decoratief muurtje met een plat oppervlak waarop requisieten kunnen worden geplaatst, zoals hier een discreet bosje bloemen.

De foto is wat gevlekt, maar dat versterkt eerder dan dat het stoort: het draagt bij aan de dromerige, bijna sprookjesachtige sfeer. Het geheel roept onwillekeurig associaties op met de fotoportretten van jonge meisjes die Lewis Carroll in dezelfde periode maakte. Tegelijk is duidelijk dat het meisje het poseren behoorlijk spannend vond; zie haar gespannen rechterhand.

Onder de foto zien we de gegevens van de fotograaf, naast een logo dat is opgebouwd uit diens initialen: H. Born, Nijmegen, Spoorstraat 2c.

Op de achterkant van de CdV vinden we een uitgebreidere versie van deze gegevens, fraai vormgegeven in een decoratief kader:

HB  

H. Born  

Nijmegen  

Spoorstraat 2c t/o het Station  

Veenendaal  

Hoofdstraat 280.  

De Plaat blijft voor Nabestelling bewaard.  

Speciaal atelier voor Vergrootingen in onveranderlijke Fotografie  

(Lithografie: Alex. Lindner, Berlin)

Over fotograaf H. Born is uitgebreide informatie te vinden, met name op de website van Stichting Noviomagus, de geschiedeniswebsite over Nijmegen. Uit de tijdlijn op die pagina blijkt dat de periode waarin Born ook actief was in Veenendaal (zoals hier vermeld op de achterkant van de CdV) liep van 1908 tot en met 1911. Dankzij deze gegevens kan deze foto dus vrij nauwkeurig worden gedateerd.

De firma Alex. Lindner uit Berlijn was gespecialiseerd in het vervaardigen van kartons voor carte-de-visite-fotografie (CdV’s) rond het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw (ca. 1880‑1910).

Bronnen:

Alex. Lindner (Firma)

Wikimedia Commons

Crayon, pagina 6, foto 1

Portret van twee onbekende vrouwen

We zien twee vrouwen in sobere, functionele en volledig bedekkende kleding, typerend voor de Nederlandse burgerlijke mode uit de late 19e eeuw, vermoedelijk tussen 1880 en 1900. Beide vrouwen hebben het haar strak naar achteren gekamd. De kleding van de vrouw rechts oogt iets decoratiever. Zij houdt haar linkerhand tegen de buik en legt haar rechterhand op de schouder van de andere vrouw.

De achtergrond bestaat uit verticale houten planken, mogelijk de buitenzijde van een huis, schuur of bijgebouw. De planken zijn ruw en ongelijk van kleur, wat wijst op verwering en ouderdom. Rond de vrouwen is dichte begroeiing te zien, waaronder struiken met brede bladeren. De grond lijkt onverhard, vermoedelijk aarde of gras.

Boven de vrouw links is op het karton, boven de eigenlijke foto, een kruisje geplaatst. Op de achterkant staan handgeschreven notities:

M. Slotboom

Gortsteeg = [onleesbaar]

Veenendaal

Vrouw gemerkt x

Model 3092 [of 30/22] Half = Vel

[verticaal] of 1.75 papierkoste [sic]

[rechtsboven in kleur] 23

Deze notities doen sterk denken aan de tekst op de achterkant van foto 1 op pagina 1 van fotoalbum Crayon. Ook die opname werd vermoedelijk gebruikt als bron voor een crayontekening, en gezien de context zou dat hier eveneens goed kunnen gelden. Op foto 1 kwam bovendien dezelfde naam voor: M. Slotboom. Het handschrift lijkt sterk overeen te komen, al valt dat niet met zekerheid vast te stellen.

Deze foto lijkt dus direct gelinkt aan de eerste foto uit het album, waarmee de locaties Enschede en Veenendaal met elkaar worden verbonden: plaatsen die in dit album vaker opduiken. Dat wijst erop dat het album als geheel is samengesteld uit verwante foto’s, en niet uit willekeurige vondsten.

M. Slotboom

Bij foto 1 op pagina 1 kon geen relevante persoon met de naam Slotboom worden geïdentificeerd in Enschede. Ook in Veenendaal is het lastig om de juiste persoon te traceren, maar wellicht ligt hier voor iemand anders nog een schone taak weggelegd.

Ter oriëntatie: volgens gegevens van Geneanet was de spreiding van de naam Slotboom rond 1900 als volgt:

Gortsteeg

In de nieuwsbrief (pdf) Oud Veenendaal, maart 2013, 28e jaargang, nummer 1, lezen we op pagina 77:

“Op een kaart van de Gelderse Vallei, gepubliceerd door Nicolaas van Geelkerken in 1651, komt de naam Gortsteeg in Veenendaal al voor. De naam werd officieel vastgesteld bij raadsbesluit van 28 juni 1920. [...] Zeven jaar later, bij raadsbesluit van 4 oktober 1927, werd de naam gewijzigd in Gortstraat.”

De straatnaam blijkt lokaal goed bekend en allesbehalve obscuur. Tijdens het zoeken dook zelfs het volgende aardige tekstje op:

De Gortsteeg in Veenendaal is een rijke straat.
Wonen daar mensen met veel geld?
Nee, dat niet.
Toch is het een rijke straat.
In elk huis woont een kind van de Heere.
In sommige huizen wonen er nog wel meer dan één.
Op zondagavond hoor je de mensen in de Gortsteeg zingen.

(Bron: website Boekhandel Den Hertog)

Misschien levert de rest van het album nog nieuw inzicht op, maar voor nu is al opvallend veel achtergrondinformatie achterhaald.

Crayon, pagina 5, foto 2

Portret van een onbekende vrouw

Deze carte de visite toont een zittende dame in een donkere, hooggesloten blouse met een bijpassende lange rok. Aan de hals draagt ze een ronde, zilverkleurige broche, en om de hals een lange, zilverkleurige ketting die met een soort speld lijkt te zijn vastgezet. Haar haar is naar achteren geborsteld en ze draagt korte oorbellen. Ze zit naast een tafel, op een bewerkte houten hoekstoel, en houdt met haar linkerhand een vrij groot boek geopend dat op de tafel leunt. Haar blik is net iets naast de lens gericht.

Onder de foto staat links H. Smits en rechts Veenendaal, b/h station HSM. De achterkant van de foto is blanco.

Behalve de constatering dat de dame behoorlijk fotogeniek is, kunnen we niet veel over haar vertellen. Over de fotograaf is vooralsnog ook niets te vinden (geraadpleegde bronnen: diverse zoekmachines, Delpher en de sites van het Gemeentearchief Veenendaal en HV Oud Veenendaal).

Het HSM-station in Veenendaal bevond zich rond 1900 op de plek van het huidige station Veenendaal‑Centrum. Het werd aangelegd door de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM) en speelde een belangrijke rol in de groei van het dorp (zie ook Veenendaal op de Kaart). 

Op de site van de ERMS (Eem- en Rijnlandsche Museum Spoorlijn) staan aardige historische foto's van het in 1975 gesloopte gebouw.