Gehergroepeerd

Groepsfoto met blanco achterzijde van negen vermoedelijk Belgische militairen uit de Eerste Wereldoorlog. De mannen dragen een combinatie van militaire uniformstukken en werkkleding, wat wijst op een situatie buiten de directe frontlinie, bijvoorbeeld in een achtergebied of tijdelijk kamp.

De combinatie van kleding en locatie zou kunnen wijzen op een Belgisch legerkamp in Noord-Frankrijk, mogelijk in de regio Calais–Duinkerke–Saint-Omer, in de periode 1914 of begin 1915.

Wanneer we de man linksachter nader bekijken, lijkt op zijn kraag een verticale rangschikking van een ‘X’ en een ‘5’ zichtbaar. De Belgische artillerie gebruikte gekruiste kanonnen (een X‑vorm) als symbool, vaak in combinatie met een regimentsnummer. Op basis hiervan zou deze man mogelijk tot het 5e Regiment Artillerie hebben behoord, al is dit op grond van de foto niet met zekerheid vast te stellen.

Na de val van Antwerpen (10 oktober 1914) trok het Belgische leger zich terug via onder meer Sint-Niklaas, Eeklo en Zelzate richting Frankrijk. Daar werden de troepen opgevangen en ondergebracht in verschillende kampen in Noord-Frankrijk. In de omgeving van onder meer Wormhout, Kassel en Steenvoorde verbleven Belgische eenheden in houten barakken, geïmproviseerde kampen en oefenterreinen voor hergroepering en hertraining.

De foto lijkt goed te passen binnen deze periode (laat 1914 – begin 1915). Belgische militairen droegen toen nog vaak de donkerblauwe uniformen model 1913, kepi’s en kraagspiegels met eenheidssymbolen en regimentsnummers. Deze elementen sluiten aan bij wat op de foto zichtbaar is, al blijft een exacte datering en lokalisering onzeker.

Stilo, pagina 18, foto 1

Portret van een onbekende militair

Op deze carte de visite zien we een militair die de wereld nonchalant maar oplettend tegemoetziet. Hij leunt met de rechterelleboog op een versierde stenen bank. In zijn linkerhand lijkt hij een bajonet of een vergelijkbaar wapen vast te houden, terwijl in zijn rechterhand een brandende sigaret hangt, waarvan de rook naar rechts kringelt. Liefhebbers van symboliek kunnen bij deze pose hun vingers aflikken.

Onder de foto staat: 

Jos. Svoboda, Pilsen. 

Op de achterkant van de carte de visite staat de tekst: 

Jos. Svoboda, 
Pilsen, 
Palackýstrasse No. 13 
(Lithografie: Eisenschiml & Wachtl, Wien).

Op de foto zijn veel details te zien die moeilijk te plaatsen zijn, en waarin we gemakkelijk kunnen verzanden. De man draagt:

• een donkergekleurde tuniek, tot bovenaan gesloten met een rij knopen,
• een platte kepi-achtige pet met een insigne,
• een leren riem met gesp over de tuniek,
• mogelijk een bajonet aan de riem.

Gezien de locatie van de fotograaf – Jos. Svoboda in Pilsen (Plzeň)  – en de stijl van het uniform, is het zeer waarschijnlijk dat dit een Oostenrijks-Hongaars militair uniform betreft. Pilsen maakte destijds deel uit van het Oostenrijks-Hongaarse rijk. Het legeronderdeel is mogelijk infanterie, gezien de eenvoud van het uniform en het ontbreken van opvallende versierselen.

Er is geen directe biografische vermelding in kunsthistorische databases, geen Wikipedia-pagina, en ook geen duidelijke genealogische gegevens in de Tsjechische archieven die online beschikbaar zijn. Dit wijst erop dat Svoboda waarschijnlijk een regionaal bekende fotograaf was.

Stilo, pagina 5, foto 3

Foto van onbekende militair
We zien een portret van een militair in een uniformjas van waarschijnlijk het Oostenrijks-Hongaarse leger. De jas en versierselen vertonen overeenkomsten met die op de vorige twee foto’s, dus mogelijk waren de drie afkomstig uit hetzelfde leger.

Onder de foto staat de volgende informatie:
Georg Fisher
Znaim
Gr. Nicolaigasse 18.

Op de achterkant zien we een door twee griffioenen geflankeerd, bekroond wapenschild met de letters GF en de tekst:

Georg Fisher
Znaim
Grosse Nicolaigasse No. 18

Vervielfältigung vorbehalten

(Lithograaf: Bernhard Wachtl, Wien)

Znaim is de Duitse naam voor de huidige Tsjechische stad Znojmo. Znaim viel van 1867 tot 1918 onder Oostenrijks-Hongaars bestuur, als onderdeel van Moravië binnen het Oostenrijkse rijksdeel (Cisleithanië). Als kroonland viel Moravië onder de directe heerschappij van de Habsburgse monarchie. Het had een zekere mate van autonomie, maar stond ook onder het gezag van de centrale autoriteiten van het rijk.

De staatkundige positie van Znojmo (Duits: Znaim):

• tot 1804 – onderdeel van de Habsburgse monarchie

• 1804–1867 – onderdeel van het Keizerrijk Oostenrijk

• 1867–1918 – onderdeel van de Oostenrijks-Hongaarse Dubbelmonarchie, binnen het Oostenrijkse deel (Cisleithanië), kroonland Moravië

• 1918–1992 – onderdeel van Tsjecho-Slowakije (met onderbreking door Duitse annexatie, 1938‑1945)

• 1993–heden – onderdeel van Tsjechië

Stilo, pagina 5, foto 2

Foto van een onbekende militair
Net als bij de vorige foto zien we een portret van een militair in een uniformjas, waarschijnlijk van het Oostenrijks-Hongaarse leger. In tegenstelling tot de vorige foto zien we hier geen sterren of onderscheidingen, en ook het aantal tressen ligt beduidend lager, al vertonen de tressen wel een vergelijkbare signatuur.

Het Oostenrijks-Hongaarse leger kende zoveel verschillende onderdelen dat ik me niet waag aan een determinatie van de uniformkenmerken.

Onder de foto staat de volgende informatie:
Anton Zimolo
Mostar, Carina 47

Op de achterkant zien we een door twee griffioenen geflankeerd bekroond wapenschild met de letters AZ en de tekst:

Atelier
Anton Zimolo
Mostar, Carina 47
Starigrad No. 100

Bei Nachbestellungen beliebig die No. _____ anzugeben.

(Lithograaf: Bernhard Wachtl, Wien)

Mostar viel in 1878 onder Oostenrijks-Hongaars bestuur. Dit gebeurde na het Congres van Berlijn, waar de grote Europese mogendheden overeenkwamen dat Oostenrijk-Hongarije de controle over Bosnië en Herzegovina zou krijgen, hoewel het formeel nog steeds onder Ottomaanse soevereiniteit viel. In 1908 annexeerde Oostenrijk-Hongarije Bosnië en Herzegovina volledig, wat leidde tot spanningen in de regio.

In een blog met de naam Na granici sjećanja (Op de grens van het geheugen) staat een interessant artikel over Josip Zimolo, die in 1860 als vluchteling in Mostar aankwam en daar een fotozaak opende, en over zijn zoon Anton, die in 1866 in Metković werd geboren en het werk van zijn vader voortzette.

Aardig is ook de volgende toevoeging: “Na diens dood werd de Zimolo-collectie samengesteld, bestaande uit meer dan duizend glasnegatieven. Zij worden als een kostbare schat bewaard in het Museum van Herzegovina.” (Deze passage is met Google Translate uit het Kroatisch vertaald.)

Stilo, pagina 5, foto 1

Foto van een onbekende militair

We zien een portret van een ernstig kijkende militair met een beschaafd snorretje. Hij draagt een uniformjas, waarschijnlijk van het Oostenrijks-Hongaarse leger, met tressen en stijf opstaande boorden, waarop aan elke kant één zespuntige ster is aangebracht. De epauletten lijken onversierd. Rechts op de borst (voor de kijker links) draagt hij een onderscheiding, maar ondanks een detailscan (zie hieronder) valt niet te ontdekken om welke onderscheiding het gaat. Waarschijnlijk betreft het een dienst- of herinneringsmedaille en geen hogere orde (deze zaten vaak links of werden aan linten om de hals gedragen).

Onder de foto zien we de volgende informatie:
Fotogr. Anstalt G. Heitel

Wien III. Bez. Hauptstr. 64

Op de achterkant de volgende gegevens in verschillende, zeer fraai uitgevoerde lettertypen:

Fotografia

G. Heitel

Wien

Landstrasse, 

Haupstrasse No. 64

1894

(Lithograaf: Bernhard Wachtl, Wien)

Volgens Fotorevers was Gustav Heitel actief van 1865 tot 1887, maar op de CdV-achterkant zien we het jaartal 1894. Op sagen.info (Historische Fotografen Wien, Fotoatelier und Landschaftsfotografie) lees ik wel:

Heitel, Gustav, (1840 - 1887)

betreibt gemeinsam mit Bruder (?) Emanuel G. Heitel in der ersten Hälfte der 1860er Jahre ein Atelier in Wien, arbeitet anschließend allein. Nach seinem Tod wird das Atelier von der Witwe Aloisia Heitel weitergeführt.

Dus mogelijk is dit portret gemaakt terwijl de beste man al overleden was.