Stilo, pagina 7, foto 3

Portret van onbekende vrouw

We zien een busteportret van een volwassen vrouw met kort of opgestoken donkerblond haar en een hooggesloten donkere jurk. De foto heeft een sterk licht vignet en een egale, lichte studioachtergrond, waardoor de vrouw als het ware uit de mist lijkt op te doemen.

Onder de foto staat rechts de naam van de fotograaf:

Emil Preim
Floridsdorf

Op de achterzijde zien we de jugendstil­afbeelding die we al bij verschillende kabinetfoto’s van Emil Preim zijn tegengekomen. Of toch niet? Bij eerdere exemplaren heb ik tevergeefs gezocht naar de ontwerper, maar bij deze versie staat doodleuk de naam van lithograaf K. Krziwanek onder de afbeelding vermeld. Wat is hier aan de hand?

Leg je de twee afbeeldingen naast elkaar, dan zie je minieme verschillen. Bij de kabinetfoto’s had het vrouwengezicht een glimlach, bij de CdV is de blik veel ernstiger. Ook de oorbel, de kuif en de band om het haar zijn net even anders. Het lijkt er dus op dat één van de twee een kopie is. Omdat de CdV-versie wél de naam van de lithograaf draagt, is het aannemelijk dat dit de originele versie is – en dat de kabinetfoto’s de kopie tonen. Dan blijft de vraag: was dat een illegale kopie, of toch een variant die ook met toestemming van Krziwanek is vervaardigd?

Kijken we tenslotte naar de afbeelding van de versie die we bij Emil Tenzer tegenkwamen (gevonden bij het onderzoek naar foto 3 op pagina 2; zie aldaar), dan valt op dat die eigenlijk meer lijkt op onze CdV-versie (met de ernstige blik) dan op de kabinetfoto-versie (met de glimlach). Volg je het nog? Hierboven zie je een vergelijking van de kabinetfoto en de CdV; hieronder die van de Tenzer‑versie. 

Zie het vervolg: Stilo: Plagiaat? Nou nee.

Stilo, pagina 5, foto 1

Foto van een onbekende militair

We zien een portret van een ernstig kijkende militair met een beschaafd snorretje. Hij draagt een uniformjas, waarschijnlijk van het Oostenrijks-Hongaarse leger, met tressen en stijf opstaande boorden, waarop aan elke kant één zespuntige ster is aangebracht. De epauletten lijken onversierd. Rechts op de borst (voor de kijker links) draagt hij een onderscheiding, maar ondanks een detailscan (zie hieronder) valt niet te ontdekken om welke onderscheiding het gaat. Waarschijnlijk betreft het een dienst- of herinneringsmedaille en geen hogere orde (deze zaten vaak links of werden aan linten om de hals gedragen).

Onder de foto zien we de volgende informatie:
Fotogr. Anstalt G. Heitel

Wien III. Bez. Hauptstr. 64

Op de achterkant de volgende gegevens in verschillende, zeer fraai uitgevoerde lettertypen:

Fotografia

G. Heitel

Wien

Landstrasse, 

Haupstrasse No. 64

1894

(Lithograaf: Bernhard Wachtl, Wien)

Volgens Fotorevers was Gustav Heitel actief van 1865 tot 1887, maar op de CdV-achterkant zien we het jaartal 1894. Op sagen.info (Historische Fotografen Wien, Fotoatelier und Landschaftsfotografie) lees ik wel:

Heitel, Gustav, (1840 - 1887)

betreibt gemeinsam mit Bruder (?) Emanuel G. Heitel in der ersten Hälfte der 1860er Jahre ein Atelier in Wien, arbeitet anschließend allein. Nach seinem Tod wird das Atelier von der Witwe Aloisia Heitel weitergeführt.

Dus mogelijk is dit portret gemaakt terwijl de beste man al overleden was.

Stilo, pagina 4, foto 2

Foto van een onbekende man en jongen
Op deze CdV zien we een volwassen man in een stoel (rechts) en een jongen die naast hem staat. De man draagt een pak in een lichte kleur en heeft een hoed en wandelstok in zijn linkerhand. De jongen heeft stekelhaar en draagt een soort matrozenpak met een anker op de borst en een strik. Hij draagt hoge veterlaarzen. Op de leuning of tafel waar hij op leunt, ligt een hoed in een kleur die bij het matrozenpak past. De man en de jongen kijken naar hetzelfde punt in de ruimte, schuin achter de fotograaf.

Onder de foto zien we de naam van de fotograaf:
R. Denk, Wien. XV. Schönbrunnerstr. No. 19

Wat opvalt, is dat de foto niet heel netjes op het karton is geplakt. De bovenste lussen van de hoofdletters R en D in de naam worden deels door de foto afgedekt.

Op de achterzijde staat een wapenschild met de letters RD, geflankeerd door één griffioen, met daaronder de tekst Photogr. Artist. Anstalt en in grotere letters:

R. Denk
Wien
Fünfhaus
Schönbrunnerstrasse
No. 19 nur No. 19

Die Platte bleibt zu Nachbestellungen aufbewahrt.

(Lithograaf: Eisenschiml & Wachtl, Wien)

Fünfhaus is de naam van een wijk in Wenen. Het was voorheen een zelfstandige gemeente en werd samen met andere kleine gemeenten in de jaren 1890 bij Wenen gevoegd.

Eisenschiml & Wachtl was een foto- en kunsthandel in Wenen en maakte dus ook ontwerpen voor de achterkanten (verso’s) van CdV’s. Bernhard Wachtl, een van de partners, heeft een eigen Wikipedia‑pagina.

Volgens Fotorevers was Rudolf Denk actief van 1860 tot 1910, oftewel een halve eeuw. Hij overleed op 19 februari 1910. Zoals te verwachten valt met zoveel dienstjaren, zijn er volop foto’s van zijn hand te vinden op online marktplaatsen.

Wat er precies met het huisnummer No. 19 nur No. 19 bedoeld wordt, is niet duidelijk. Op het adres staat nu een appartementencomplex met zes verdiepingen, dus eventuele sporen van het verleden zijn daar waarschijnlijk niet meer terug te vinden.

Stilo, pagina 2, foto 3

Foto van een onbekende baby
Op deze uitzonderlijk scherpe kabinetfoto zien we een baby op een wit bontvelletje zitten. Het kind kijkt naar een punt net naast de cameralens, waarschijnlijk naar iemand die achter de fotograaf probeerde zijn aandacht te trekken.

Onder de foto staat de studionaam Emil Preim, Floridsdorf, naast een fantasiewapen. Met Emil Preim zijn we al eerder in aanraking gekomen, namelijk bij foto 1 van pagina 1. Het ontwerp van deze kaart wijkt echter sterk af van die eerste foto. De belettering op de voorkant is anders, maar vooral de achterkant van deze kaart is radicaal verschillend. Daar zien we een afbeelding met daarboven alleen Photogr. Atelier F. Preim en eronder enkel de vermelding Floridsdorf.

De afbeelding is uitgevoerd met de kenmerken van jugendstil: een vrouwelijk profiel omgeven door een cirkel, met waterlelies en water eromheen – een duidelijke verwijzing naar de natuur. Doordat de rest van de kaart onbedrukt is, komt deze illustratie des te sterker naar voren.

De twee Emils

Er is overigens iets merkwaardigs met deze illustratie. Toen ik op zoek was naar de kunstenaar, stuitte ik op de Poolse site Archiwum Allegro, waar een foto van fotograaf Emil Tenzer uit Jarosław stond. De achterkant van die foto vertoont opvallend veel overeenkomsten met die van onze kaart, en dan heb ik het nog niet over de overeenkomende voornamen. De illustratie is niet helemaal identiek, maar het lijkt erop dat een van de versies zo goed mogelijk is nagetekend op grond van de andere. Oordeel zelf. 

Volgens Archiwum Allegro wordt de site in maart 2026 gesloten, dus ik heb de afbeelding in kwestie alvast gekopieerd voor het geval deze later niet meer toegankelijk is.

  

Zie vooral ook: Stilo: Plagiaat? Nou nee.

Stilo, pagina 1, foto 3

Foto van een onbekende vrouw

Deze kabinetfoto vertoont dezelfde kenmerken als de vorige foto: een net geklede, serieus kijkende dame; een ovale lichte rand om de afbeelding; en zelfs de blik is weer gericht op een onbekend punt in de ruimte. Er leek destijds een zekere overeenstemming te bestaan over de ingrediënten voor een geslaagd damesportret.

Onder de foto staat de naam van de fotostudio:
Ferd. Grega, Wien, II. Kleine Sperlgasse 3.

Op de achterkant zien we dezelfde uitbundige illustratie als bij de vorige foto, met medaillons, de tekst “Fotogr. Artist. Atelier” als een soort banier, en een uitgebreidere versie van de adresgegevens:

Ferd. Grega
Wien
II. Kleine Sperlgasse 3,
Im Garten, Parterre

Die Platte bleibt für Nachbestellung aufbewahrt.
Nummer…………

De aanduiding ‘Im Garten, Parterre’ lijkt op het eerste gezicht dubbelop, maar hoe de situatie destijds precies was, weten we niet. Mogelijk verwees dit naar de locatie van de ingang. Onderaan is ook ruimte voorzien om de foto te nummeren, al is dat hier niet gebeurd.

Ferdinand Grega was een bekende fotograaf. Zijn gegevens zijn opgenomen in de Deutsche Digitale Bibliothek en op Fotorevers (Lexikon der Fotografen), een handige site met een overzicht van fotografen die tussen 1850 en 1914 actief waren in het Duitstalige gebied. Daar lezen we dat Grega leefde van 1866 tot 28 november 1916, actief was van 1899 tot 1916 en vanaf 1903 lid was van de Österreichischer Photographenverein.

Zie ook pagina 3, foto 2.