Posts tonen met het label jugendstil. Alle posts tonen
Posts tonen met het label jugendstil. Alle posts tonen

18 oktober 2025

Crayon, pagina 5, foto 3

Foto van onbekende baby, CdV van H.A. Smit, Almelo

Portret van een onbekend kind
We zien een zittende baby of peuter in een wit gewaadje, geplaatst op een bontvelletje op een stoel. Het kind lijkt bezig met de deconstructie van een speelgoeddier. Onder de foto staat in het midden een logo met de initialen van de fotograaf; rechts daarvan de volledige naam en plaats: H.A. Smit, Almelo.

Op de achterzijde van de carte-de-visite zien we fraai vormgegeven adresgegevens:

H.A. Smit
Fotograaf
Bornebroekschestraat
Almelo
De plaat blijft voor nabestellingen bewaard.

Daaronder bevindt zich een aantrekkelijk landelijk winterlandschap, gedrukt in één kleur (groen) in lithografisch raster, en daar weer onder onder een aanduiding van de lithograaf. Bij ontcijfering komen we op ‘REG C.E.&C.’

De combinatie van florale ornamentiek, licht asymmetrische krullen en een decoratief kader is typerend voor de vroege jugendstil of art nouveau, die rond 1890 in Europa in opkomst was. De kaart combineert informatie met esthetiek en straalt daarmee professionaliteit en verfijning uit: deze portretfotograaf wilde zich duidelijk onderscheiden in een groeimarkt.
Achterkant van CdV van H.A. Smit, Almelo
Hoe zit het met de fotograaf?
Een online zoektocht levert al snel leuke informatie op. De achterkleinzoon van deze fotograaf is namelijk ook werkzaam in dezelfde branche. Op de site van De Ondernemer staat een leerzaam artikel, mét foto. 
Deel van achterkant van H.A. Smit met litho van Reg C.E.&C.: de illustratie toont een rustiek landschap met een huis, bomen en een pad, en is uitgevoerd in een fijne, schetsmatige stijl met subtiele arcering.
En hoe zit het met ‘REG C.E.&C.’?
‘REG.’ staat vrijwel zeker voor registered (geregistreerd ontwerp of registered design). Dat gebruik zien we vaak op carte-de-visite-achterkanten en andere commerciële drukwerken uit die periode. ‘C.E.&C.’ is vrijwel zeker de afkorting of handelsvorm van de drukker/lithograaf, bijvoorbeeld een variant op C.E. & Co. of C.E. & Cie. (Cie = compagnie). Er bestaan meerdere voorbeelden in archieven waarin precies díe letters worden afgedrukt als printercode of merkteken (zie bijvoorbeeld hier en hier).

13 september 2025

Stilo: Plagiaat? Nou nee.

Achterkant kabinetfoto Photogr. Atelier E. Preim, Floridsdorf
Op de achterkant van pagina 2, foto 3 van ons album Stilo zagen we voor het eerst het vrouwenhoofd met Jugendstil-kapsel tussen florale elementen, zonder naam van de maker. Bij een zoektocht naar de ontwerper bleek dat er in Europa meerdere versies van dezelfde achterkant van CdV’s en kabinetfoto’s in omloop waren. De eerste vondst was een carte de visite van fotograaf Emil Tenzer uit Jarosław, te koop aangeboden op een Poolse marktplaats. Daarna volgde een foto van J. Dajkovits Nachfolger, gevonden op Typopassage
Achterkant CdV Emil Tenzer
Achterkant foto Kunstanstalt für Photoggraphie J. Dajkovits Nachfolger
Na een tijdje dook er in ons eigen album ook een carte de visite van Emil Preim op met onderin de naam van de lithograaf: K. Krziwanek, en toen kon er gemakkelijker en gerichter worden gezocht. Wat bleek? Er waren heel wat meer fotografen die dit ontwerp gebruikten.
Achterkant CdV Photogr. Atelier E. Preim, Floridsdorf, lithpgrafie K. Krziwanek, Wien
Wie was K. Krziwanek?
Karl Krziwanek was een lithograaf en handelaar in fotografische benodigdheden, actief in Wenen vanaf ca. 1860. Zijn firma produceerde miljoenen kartons voor CdV’s en kabinetfoto’s, en leverde daarnaast studioaccessoires, achtergronden en fotopapier. Na zijn overlijden in 1874 werd de firma voortgezet door zijn vrouw en later, in 1907, overgenomen door Prihoda & Beck. De firma had een eigen lithografische afdeling waar ontwerpen werden gemaakt en gedrukt voor fotografen in heel Oostenrijk-Hongarije.

Is er sprake van plagiaat?
Waarschijnlijk niet. De overeenkomsten tussen de ontwerpen wijzen eerder op:
  • Standaardisatie binnen één lithografisch atelier: fotografen kozen uit een catalogus van ontwerpen die Krziwanek en zijn team aanboden.
  • Licentiegebruik: fotografen zoals Emil Preim, J. Dajkovits Nachfolger en Emil Tenzer gebruikten hetzelfde basisontwerp, soms met kleine aanpassingen (naam, adres, kleur).
  • Esthetische trend: het jugendstil­motief met vrouwelijke figuur en florale omlijsting was populair en werd veelvuldig hergebruikt.
Conclusie
Dit zijn dus vermoedelijk geen gevallen van plagiaat, maar eerder een voorbeeld van industriële esthetiek: één lithograaf leverde gestandaardiseerde, artistiek hoogwaardige ontwerpen aan meerdere fotografen. Daardoor zijn de foto’s niet minder uniek, maar juist onderdeel van een groter geheel en van een kunststroming die nog altijd de aandacht weet te trekken.
Achterkant foto Photokunstanstallt Anitta, Wien
Achterkant foto  J. Kleinberger, Bielitz
(Bronnen: foto 2, foto 3, foto 5, foto 6.)

08 september 2025

Stilo, pagina 17, foto 3

Portret van een onbekend bruidspaar

Portret van een onbekend bruidspaar
We zien een kabinetfoto van een bruidspaar, waarbij de vrouw een stuk blijer lijkt te kijken dan de man. Natuurlijk is het slechts een momentopname, dus die eerste indruk kan vertekend zijn. De bruid draagt een rijk versierde witte jurk en een teruggeslagen sluier. In haar rechterhand houdt ze een bruidsboeket, terwijl ze met haar linkerhand de hand van de bruidegom vasthoudt. Deze draagt een fraai pak, een overhemd met stijve boorden en een witte vlinderdas. Zijn snor is typerend voor de mode van die tijd.

Achter het bruidspaar zien we links een kamerscherm met bloemmotieven en rechts een stoel met daarop een paar witte handschoenen. Het paar staat op een Perzisch aandoend tapijt.

De foto heeft links, boven en rechts een sterk lichtvignet, maar onder niet. Daardoor ontstaat vaag de indruk dat er een mistflard over de foto trekt. Het lijkt erop dat deze fotograaf hier graag mee experimenteerde; we hebben al verschillende varianten van zulke vignetten gezien.

Onder de foto staat links een wapen, met daarnaast de tekst:
Emil Preim
Wien XXI.
Floridsdorf
Pragerstr. 5.

De foto is dus van na 1904, toen Floridsdorf samen met een aantal omliggende gemeenten werd opgenomen in het 21e district (XXI. Bezirk) van Wenen.

Op de achterzijde zien we een jugendstil­afbeelding, zoals we die al bij verschillende kabinetfoto’s van Emil Preim zijn tegengekomen. Zie bijvoorbeeld pagina 7, foto 3 voor meer informatie.


06 september 2025

Stilo, pagina 16, foto 3

Foto van onbekend bruidspaar

Foto van onbekend bruidspaar
We zien een kabinetfoto van een gelukkig bruidspaar. De bruid draagt een smetteloos witte jurk met teruggeslagen sluier. In haar linkerhand houdt ze een paar witte handschoenen, terwijl ze met de rechterhand de jurk een fractie optilt. De bruidegom heeft een wat wijkende haarlijn en is gladgeschoren, op een puntige snor en sikje na. Hij draagt een net kostuum en houdt in zijn linkerhand een hoed. Het paar staat op een luxueus Perzisch aandoend tapijt. Op de achtergrond zien we onder meer een kamerscherm met bloemmotieven en een rijk versierde tafel waarop nog een paar witte handschoenen ligt.

Onder de foto staat:
Emil Preim
Floridsdorf.

Op de achterzijde zien we een jugendstil­afbeelding, zoals we die al bij verschillende kabinetfoto’s van Emil Preim zijn tegengekomen. Zie bijvoorbeeld pagina 7, foto 3 voor meer informatie.

Wie veel foto’s van Emil Preim heeft gezien, begint de rekwisieten te herkennen. De fraaie tafel rechts op de foto hebben we ook al gezien op pagina 9, foto 2.

05 september 2025

Stilo, pagina 13, foto 1

Portret van onbekende man

Portret van onbekende man
Op deze kabinetfoto zien we een busteportret van een gedistingeerde, wat oudere man met grijs haar, een puntige snor en een volle sik. Zijn wangen zijn gladgeschoren en hij is netjes gekleed. De foto heeft een sterk lichtvignet, kenmerkend voor deze fotograaf en een verschijnsel dat we sowieso vaak zien in deze periode.

Rechts onder de foto staat:
Emil Preim
Floridsdorf

Op de achterzijde zien we een jugendstilafbeelding, zoals we die al bij verschillende kabinetfoto’s van Emil Preim zijn tegengekomen. Zie bijvoorbeeld pagina 7, foto 3 voor meer informatie.



01 september 2025

Stilo, pagina 8, foto 3

Foto van twee kinderen

Foto van twee kinderen
We zien een jongen (links) en een meisje poseren voor de foto. De jongen draagt een matrozenpak, het meisje een fraaie jurk en strikken in het haar.

Onder de foto staat links een fantasiewapen en rechts de naam van de fotograaf:

Emil Preim
Floridsdorf

Op de achterzijde vinden we een van de inmiddels bekende jugendstil­ontwerp­varianten die door deze fotograaf werden gebruikt, met de tekst:

Photogr. Atelier
E. Preim
Floridsdorf

Daarnaast is er handgeschreven tekst te zien, iets wat we tot nu toe pas één keer eerder in dit album zijn tegengekomen. Rechts naast de afbeelding staat in grijs potlood waarschijnlijk: Feurl (het zou ook Feuerl kunnen zijn, maar de ‘u’ lijkt duidelijk). Onderaan, over de gedrukte letters heen:
Hansi, 5½ J
Anna, 4 J
en rechts daarvan:
1905

De reguliere zoekmachines leveren niets op voor deze twee naamvarianten. Op myheritage.com verschijnt de variant Feurl wel een enkele keer, maar veel is het niet. De lezers moeten het dus voorlopig met deze eenvoudige vermelding doen.

Achterzijde van de CdV met de gegevens die in dit artikel worden besproken

Stilo, pagina 8, foto 2

Foto van twee kinderen

Foto van twee kinderen
We zien een jongen (links) en een meisje, gekleed in kleding die doet denken aan klederdracht, vooral in het geval van het meisje. De twee staan naast een metalen hekje, op een soort bontvel. De jongen lijkt iets ouder dan het meisje.

Onder de foto zien we rechts de naam van de fotograaf:

Emil Preim
Floridsdorf

De achterzijde is dezelfde als bij foto 3 op pagina 7. Ook heeft deze foto dezelfde lichtblauwe vervaltint die we daar zagen, waardoor je zou kunnen denken dat beide foto’s in dezelfde periode zijn gemaakt.

Achterzijde van de CdV met jugendstilafbeelding van vrouwenhoofd met erboven de tekst 'Photogr. Atelier E. Preim' en eronder de tekst 'Floridsdrof'

Stilo, pagina 8, foto 1

Portret van onbekende baby

Portret van onbekende baby
We zien een baby met een flinke zonnehoed. Half over de klep van de hoed, aan de linkerkant, lijkt iets te staan dat doet denken aan een ongelukkige, vette vingerafdruk.

Onder de foto zien we links een fantasierijk wapenschild en rechts de naam van de fotograaf:

Emil Preim
WIEN XXI.,

Floridsdorf
Pragerstr. 5

Achterkant van de CdV met de gegevens die in dit artikel worden besproken

Op de achterzijde zien we een jugendstil­afbeelding zoals we die al bij verschillende kabinetfoto’s van Emil Preim zijn tegengekomen. Maar wacht. Na de verhandeling over de verschillende versies van deze illustratie die we naar aanleiding van de vorige foto hebben gehouden (de glimlachende versie zonder vermelding van de lithograaf versus de ernstig kijkende versie mét vermelding van lithograaf K. Krziwanek), krijgen we hier een soort tussen­versie: niet zo uitgesproken glimlachend als bij de kabinetfoto’s, maar duidelijk vrolijker dan de variant die we bij de laatste foto zagen.

Ook zijn er nu meer gegevens op de achterkant vermeld:

Photogr. Atelier
E. Preim

WIEN XXI.,

Floridsdorf
Pragerstrasse 5.

Vergelijking van de achterkanten van foto 1 van pagina 8, foto 3 van pagina 7, en foto 3 van pagina 2
Zo ontstaat inmiddels een bont geheel van verschillende versies van deze afbeelding. Voorlopig ga ik er niet van uit dat we ze in chronologische volgorde hebben ontdekt, waardoor het nog wat gissen blijft welke de oerversie is en welke uiteindelijk de laatst gebruikte variant moet zijn geweest.

31 augustus 2025

Stilo, pagina 7, foto 3

Portret van onbekende vrouw

Portret van onbekende vrouw
We zien een busteportret van een volwassen vrouw met kort of opgestoken donkerblond haar en een hooggesloten donkere jurk. De foto heeft een sterk licht vignet en een egale, lichte studioachtergrond, waardoor de vrouw als het ware uit de mist lijkt op te doemen.

Onder de foto staat rechts de naam van de fotograaf:

Emil Preim
Floridsdorf

Op de achterzijde zien we de jugendstil­afbeelding die we al bij verschillende kabinetfoto’s van Emil Preim zijn tegengekomen. Of toch niet? Bij eerdere exemplaren heb ik tevergeefs gezocht naar de ontwerper, maar bij deze versie staat doodleuk de naam van lithograaf K. Krziwanek onder de afbeelding vermeld. Wat is hier aan de hand?
Leg je de twee afbeeldingen naast elkaar, dan zie je minieme verschillen. Bij de kabinetfoto’s had het vrouwengezicht een glimlach, bij de CdV is de blik veel ernstiger. Ook de oorbel, de kuif en de band om het haar zijn net even anders. Het lijkt er dus op dat één van de twee een kopie is. Omdat de CdV-versie wél de naam van de lithograaf draagt, is het aannemelijk dat dit de originele versie is – en dat de kabinetfoto’s de kopie tonen. Dan blijft de vraag: was dat een illegale kopie, of toch een variant die ook met toestemming van Krziwanek is vervaardigd?
Kijken we tenslotte naar de afbeelding van de versie die we bij Emil Tenzer tegenkwamen (gevonden bij het onderzoek naar foto 3 op pagina 2; zie aldaar), dan valt op dat die eigenlijk meer lijkt op onze CdV-versie (met de ernstige blik) dan op de kabinetfoto-versie (met de glimlach). Volg je het nog? Hierboven zie je een vergelijking van de kabinetfoto en de CdV; hieronder die van de Tenzer‑versie. 
Achterkant van een CdV van fotograaf Emil Tenzer uit Jarosław, gevonen via de Poolse site Archiwum Allegro
Zie het vervolg: Stilo: Plagiaat? Nou nee.

25 augustus 2025

Stilo, pagina 3, foto 3

Foto van een onbekende baby

Foto van een onbekende baby
Deze kabinetfoto van Emil Preim uit Floridsdorf volgt in veel opzichten hetzelfde sjabloon als foto 3 op pagina 2 van het album. Het kindje zit wellicht op hetzelfde bontvelletje en mogelijk zelfs op dezelfde stoel. Alleen het lichte vignet rond het onderwerp ontbreekt. Wat wél overeenkomt, is dat ook deze opname uitzonderlijk scherp is, waardoor de baby bijna tot leven lijkt te komen. Ik kan me goed voorstellen dat de ouders van dit kind erg blij zijn geweest met deze foto.

De achterkant van de kabinetfoto is identiek aan die van foto 3 op pagina 2: het jugendstil­ontwerp met een vrouwelijk profiel in een cirkel, omringd door waterlelies en water, met de tekst Photogr. Atelier F. Preim en daaronder de vermelding Floridsdorf. Wie meer wil lezen over een mogelijke kwestie van plagiaat rond deze illustratie, kan terecht bij de tekst bij foto 3 op pagina 2.

Achterkant van de kabinetfoto, met de kenmerken die in dit artikel besproken worden

24 augustus 2025

Stilo, pagina 2, foto 3

Foto van een onbekende baby
Foto van een onbekende baby
Op deze uitzonderlijk scherpe kabinetfoto zien we een baby op een wit bontvelletje zitten. Het kind kijkt naar een punt net naast de cameralens, waarschijnlijk naar iemand die achter de fotograaf probeerde zijn aandacht te trekken.

Onder de foto staat de studionaam Emil Preim, Floridsdorf, naast een fantasiewapen. Met Emil Preim zijn we al eerder in aanraking gekomen, namelijk bij foto 1 van pagina 1. Het ontwerp van deze kaart wijkt echter sterk af van die eerste foto. De belettering op de voorkant is anders, maar vooral de achterkant van deze kaart is radicaal verschillend. Daar zien we een afbeelding met daarboven alleen Photogr. Atelier F. Preim en eronder enkel de vermelding Floridsdorf.
Achterkant van de kabinetfoto, met de details die in het artikel besprken worden
De afbeelding is uitgevoerd met de kenmerken van jugendstil: een vrouwelijk profiel omgeven door een cirkel, met waterlelies en water eromheen – een duidelijke verwijzing naar de natuur. Doordat de rest van de kaart onbedrukt is, komt deze illustratie des te sterker naar voren.
Uitsnede van het vrouwelijk profiel uit de afbeelding hierboven
De twee Emils
Er is overigens iets merkwaardigs met deze illustratie. Toen ik op zoek was naar de kunstenaar, stuitte ik op de Poolse site Archiwum Allegro, waar een foto van fotograaf Emil Tenzer uit Jarosław stond. De achterkant van die foto vertoont opvallend veel overeenkomsten met die van onze kaart, en dan heb ik het nog niet over de overeenkomende voornamen. De illustratie is niet helemaal identiek, maar het lijkt erop dat een van de versies zo goed mogelijk is nagetekend op grond van de andere. Oordeel zelf. 
Achterkant van de CdV van Poolse fotograaf Emil Tenzer
Volgens Archiwum Allegro wordt de site in maart 2026 gesloten, dus ik heb de afbeelding in kwestie alvast gekopieerd voor het geval deze later niet meer toegankelijk is.


22 augustus 2025

Stilo, pagina 1, foto 1

Foto van een onbekende jongedame

Foto van een onbekende jongedame
De vrouw op deze foto draagt een soort traditionele kleding. Ik meen me te herinneren dat men dit soort portretten vroeger wel eens aanduidde als‘een portret als herderinnetje’, maar het kan natuurlijk ook gewoon een vorm van lokale klederdracht zijn. De knopen in de vorm van bloemen en de strohoed geven de opname in elk geval een buitensfeer, al is duidelijk te zien dat het om een studiofoto gaat. Het blijft lastig in te schatten hoe oud de jongedame precies is.

Onder de foto staat de naam:

Emil Preim, Floridsdorf

En op de achterkant lezen we:

Atelier Preim 
Floridsdorf
Pragerstrasse 17

Die Platte bleibt für Nachbestellung aufbewahrt.

Achterkant van de carte de visite met de adresgegevens die in dit artikel worden genoemd

De stijl van de belettering past wonderwel bij de stijl van het album zelf: jugendstil/art nouveau. In het standaardwerk Handboek herkennen fotografische en fotomechanische procedés van Jan van Dijk las ik dat CdV’s met bedrukkking in art nouveau­stijl met redelijke zekerheid te dateren zijn op ca. 1900.

Emil Preim is duidelijk productief geweest. Zijn foto’s zijn online namelijk volop te vinden. Zijn naam komt zelfs voor in een boek: Geschichte der Großgemeinde Floridsdorf umfassend die Orte Floridsdorf, Jedlesee, Donaufeld und das Jedlersdorfer Fabriksgebiet van Hans Smital (1903). Daarin wordt vermeld: ‘Trillerkreuz Photographie von E. Preim’, waarbij Trillerkreuz verwijst naar een monument in Floridsdorf.

Ik heb nog even snel gekeken of ik die foto ook kan vinden, maar dat voert blijkbaar net iets te ver. Dus voor nu houden we het bij deze:

Das Trillerkreuz an der Ecke Trillergasse / Brünnerstraße (97-99) im Wiener Gemeindebezirk Floridsdorf.
Het Trillerkreuz op de hoek van de Trillergasse en de Brünner Straße (97–99) in het Weense stadsdistrict Floridsdorf.  
© C.Stadler/Bwag; CC-BY-SA-4.0


Zie ook pagina 3, foto 1.

Stilo, inleiding

Antiek fotoalbum, gesloten

Er is een nieuw antiek fotoalbum in mijn handen beland, met op de voorkant een fraai jugendstil-motief. Omdat ik albums graag een naam geef om de herkomst van de verschillende foto’s makkelijk terug te vinden, heb ik voorlopig gekozen voor Stilo – afgeleid van stijl of jugendstil, kort en krachtig.

Het album meet 20 x 33 centimeter en bevat ruim zestig foto’s, allemaal CdV’s en kabinetfoto’s. De komende dagen (of weken) pak ik telkens een of meer foto’s eruit om nader te bekijken. De blogartikelen verschijnen ook in het Engels, op The Unknown Photo (Album) Project.

Antiek fotoalbum, geopend

19 juli 2020

Eltense plaatjes

Lobither Straße 7, Elten
Lobither Straße 5, Elten
Zevenaarer Straße, Elten
Lobither Straße, Elten
Lobither Straße, Elten
Lobither Straße, Elten
Lobither Straße, Elten
Even wat plaatjes van Elten, gewoon omdat het fijn is dat je weer een beetje je vleugels kunt uitslaan.
Foto 1 en 2: Lobither Straße 7 en 5
Foto 3: Villa Erika (1896), Zevenaarer Straße 111
Foto 4 t/m 7: Lobither Straße, maar dan net buiten de stad, richting&nps;;Lobith

22 augustus 2017

Glaskunst René Lalique

Glaswerk René Lalique, Lalique Museum, Doesburg. Foto: Robert van der Kroft
Glaswerk René Lalique, Lalique Museum, Doesburg. Foto: Robert van der Kroft
Glaswerk René Lalique, Lalique Museum, Doesburg. Foto: Robert van der Kroft
Glaswerk van René Lalique, Lalique Museum, Doesburg.

Wikipedia:
René Jules Lalique (Aÿ, 6 april 1860 — Parijs, 1 mei 1945) was een Frans edelsmid en glaskunstenaar wiens werk tot de jugendstil en art deco wordt gerekend. Veel van zijn juwelen maakte hij in opdracht voor bijvoorbeeld Sarah Bernhardt en zijn belangrijkste opdrachtgever Calouste Gulbenkian.

Lalique maakte in 1929 glazen panelen voor de Oriënt-Express en ramen voor de Sainte-Nicaise in Reims. Voor de St Matthew's Church in Millbrook op Jersey (The Glass Church) maakte hij een glazen interieur. In de kerk bevinden zich onder andere een glazen doopvont en vier enorme glazen engelen. Ook de plafondbalken zijn gemaakt van glas.
Op het hoogtepunt had de fabriek van Lalique in Wingen-sur-Moder meer dan 600 werknemers in dienst. Na zijn dood bracht zijn zoon Marc Lalique de productie van de fabriek, die tijdens de Tweede Wereldoorlog gesloten was, weer op gang.