Niklas & Koinski uit Chicago

We zien een kabinetfoto van Niklas & Koinski uit Chicago. Het beeld toont een geposeerd studioportret van een man in nette kleding, waarschijnlijk bedoeld als representatief visitekaartje voor familie of zakelijke relaties. De foto is gedrukt op een drager met de opdruk van de fotostudio, wat kenmerkend is voor een kabinetfoto. Wat opvalt, is dat de drager niet van stevig karton is maar van slap papier, wat mogelijk de schade verklaart.

De naam van deze fotostudio duikt vooral op op antiek­markten en veiling­sites waar foto’s van dezelfde studio worden aangeboden. Beide adressen zijn bekend: 589 Milwaukee Ave., Chicago, en 8727 Commercial Ave., South Chicago. De foto’s die online worden aangeboden en aan deze studio worden toegeschreven, worden meestal gedateerd rond 1880–1900.

Hoewel er online geen officiële bedrijfsregistratie te vinden is, wijzen de beschikbare aanwijzingen op een door immigranten gerunde fotostudio, waarschijnlijk geleid door fotografen van Oost-Europese of Duitse afkomst. De naam Koinski is van Poolse/Joodse herkomst; Niklas komt veel voor in Duitsland en Scandinavië.

W. Downe Ross from Robert Faulkner & Co.

We zien een kabinetfoto waarop een zittend jong meisje is afgebeeld, gekleed in een nette jurk met een kanten schort. Zij houdt een open boek of een geïllustreerd tijdschrift vast. Er is gebruikgemaakt van een studioachtergrond met zachte focus en decoratieve bladeren onderaan, typerend voor geënsceneerde portretfoto’s uit deze periode.

De foto is gemonteerd op karton met een gedrukt opschrift:

W. Downe Ross (fotograaf)
30 Acre Lane, Brixton (studioadres)

De achterzijde is voorzien van sierlijke typografie, met vermelding van Robert Faulkner & Co., fotografen aan het hof van H.R.H. the Princess of Wales. Het is mogelijk dat Downe Ross de naam Robert Faulkner & Co. gebruikte als handelsmerk, of dat hij op enigerlei wijze aan deze firma verbonden was. Robert Faulkner & Co. stond bekend om zijn portretfotografie; werk van het atelier bevindt zich onder meer in collecties van de National Portrait Gallery en het Victoria and Albert Museum (zie bijvoorbeeld hier).

De New York Public Library heeft een afzonderlijke pagina gewijd aan William Downe Ross, waarop de belangrijkste biografische gegevens zijn terug te vinden.

De handgeschreven tekst linksboven op de achterzijde is deels vervaagd en moeilijk leesbaar. Mogelijk wordt de naam Edith genoemd, maar volledige zekerheid daarover ontbreekt.

Crayon, pagina 11, foto 1

Portret van een onbekende vrouw

Dit is de enige kabinetfoto in het album (10,5 × 15,5 cm), en het is een plaatje. Het portret toont een vrouw van voren, gefotografeerd vanaf de borst omhoog. Ze draagt een hooggesloten blouse met fijn kant en florale borduursels, gecombineerd met verticale plooien op de mouwen. Haar haar is opgestoken in een volumineuze knot, en ze draagt een choker met parels en een lange ketting. De zachte belichting en vignettering geven het beeld een ingetogen, tijdloze uitstraling.

De foto is gemaakt door Joh. Plettenburg, Pijpenstraat 1, Enschede. Klik hier om alle posts over Plettenburg te bekijken. Op pagina 5, foto 1 vind je in elk geval meer informatie over deze fotograaf.

Crayon, pagina 1, foto 1

Portret van een onbekend gezin

We zien een kabinetfoto van een onbekend gezin: een staande man en een zittende vrouw, een staand kind tussen de ouders in, en een zittend kind op schoot bij de moeder. Het staande kind leunt met de rechterarm op het linkerbeen van de moeder en houdt met de linkerhand de hand van de vader vast. De kleding is sober, donker en functioneel, typerend voor de Nederlandse arbeidersklasse rond 1900. Er zijn geen zichtbare sieraden, borduursels of luxe stoffen, wat wijst op bescheiden middelen. De stijl is consistent met de mode van die tijd: hoge kragen, lange mouwen en een voorkeur voor donkere tinten.

Over het bovenlijf van de man is een streep getrokken. Op de voorkant staat geen naam van een fotograaf.

Ook op de achterkant ontbreken naam- en adresgegevens van een fotograaf. Op de bovenste helft van de foto zien we de handgeschreven tekst:

M. Slotboom  

Beltstraat 49  

man buste  

laatst Febr

Daaronder is een etiket geplakt met de tekst: Crayonteeken-inrichting Van Leeuwen & Koen, Boschlaan 24 – Rotterdam. Links van de naam zien we ook een rond bedrijfslogo in zwart met witte krulletters Van Leeuwen & Koen. Onder de gedrukte tekst staat een combinatie van voorbedrukte en handgeschreven regels die inhoudelijk grotendeels overeenkomt met de handgeschreven tekst daarboven:

Leveringstijd laatst Februari  

No. 3244  

Stad Enschede  

Lijst  ---  

Aanmerking man buste

Daaroverheen, ondersteboven, staat een stempel met vermoedelijk de tekst L.W. HEST, al is vooral de laatste letter lastig te ontcijferen.

Als we de achterkant proberen te interpreteren, lijkt het te gaan om een kabinetfoto die is gebruikt als voorbeeld voor een crayontekening (busteportret) van de man op de voorkant. Dat verklaart ook de streep over zijn bovenlijf.

Over een M. Slotboom in combinatie met het adres Beltstraat 49, Enschede is vooralsnog niets te vinden. Rond 1900 lag de Beltstraat aan de rand van de bebouwde kom van het toenmalige Enschede (zie de stip op de twee kaartjes hieronder). Tien jaar eerder was het nog grotendeels onbebouwd gebied, bekend als De Belt, een hoger gelegen terrein aan de westzijde van de stad, op een stuwwal. De naam verwijst naar een natuurlijke verheffing in het landschap: een ‘belt’ of ‘bult’. Inmiddels is Enschede zo sterk gegroeid dat de Beltstraat nu midden in het centrum ligt.

De bronnen voor de twee kaarten vind je hier en hier.

Wat is een crayontekening? Dit soort krijttekeningen waren in die tijd bijzonder populair. Online zijn veel landschappen te vinden, maar met wat zoeken kom je ook portretten tegen, zoals dit vrouwenportret van G.D. Gratema (bron: Haags Gemeentearchief).

Over de Crayonteeken-inrichting zelf is niet veel bekend. Zoeken op basis van de namen levert weinig op; via het adres komen we evenwel terecht bij Boekhandel J.M. van Leeuwen (1889) en Boek- en Plaathandel J.M. van Leeuwen (1894). Rond of kort na de eeuwwisseling verdwijnt Van Leeuwen uit de adresregistraties en nemen andere bedrijven het pand over. De rest van dit spoor lijkt dus in de mist van de tijd verdwenen.

Crayon, inleiding

Er is een nieuw antiek fotoalbum in mijn handen beland, met op de voorkant vier driehoekige metalen hoekversieringen en één min of meer langwerpig, verticaal georiënteerd, symmetrisch ornament van hetzelfde metaal. Ik geef albums graag een naam, zodat de herkomst van de verschillende foto’s makkelijk terug te vinden is. Voor dit album heb ik voorlopig gekozen voor Crayon, losjes naar het etiket op de achterkant van de eerste kabinetfoto in het album (zie hieronder).

Het album meet ongeveer 20 × 28 centimeter en bevat ruim twintig foto’s: vooral CdV’s, maar ook enkele in andere formaten. De komende dagen (of weken) pak ik telkens een of meer foto’s eruit om nader te bekijken. De blogartikelen verschijnen ook in het Engels, op The Unknown Photo (Album) Project.

Stilo, epiloog

Een laatste blik op het schutblad voordat we het album sluiten en opbergen.

Stilo: de vele adressen van Emil Preim

Bij het zien van de vele adressen van Emil Preim (Atelier Preim, Fotografisches Atelier Preim, Fotografische Kunstanstalt Emil Preim) begin je je af te vragen of er nog structuur in aan te brengen is. Hieronder een bescheiden poging, gebaseerd op de foto’s die in het fotoalbum Stilo te vinden zijn.

Floridsdorf
Dit wijst op activiteit vóór of rond het moment dat adresconventies met vaste huisnummers op drukwerk gebruikelijk werden. Periode (geschat): ca. 1890–ca. 1905.

Pragerstrasse 17, Floridsdorf
Hier wordt alleen Floridsdorf vermeld, dus waarschijnlijk was de gemeente hier nog zelfstandig (tot 28 december 1904).

Pragerstrasse 5, Floridsdorf bei Wien
Deze aanduiding is waarschijnlijk ook van vóór de annexatie door Wenen. Er lijkt overlap te zijn tussen de twee adressen aan de Pragerstrasse, dus mogelijk ging het om een verhuizing of meerdere filialen.

Pragerstrasse 5, Wien XXI., Floridsdorf
Dit adres is in elk geval van na 1904.

Stryekgasse 3, Eingang Pragerstrasse, Wien XXI. en Wallensteinstr. 29, Wien XX.
Het filiaal aan de Wallensteinstrasse werd officieel ingeschreven op 31 januari 1908 en weer beëindigd rond januari/april 1910. Foto’s met dit adres zijn dus vrij nauwkeurig te dateren.

Stryekgasse 3, Eingang Pragerstrasse, Wien XXI.
Volgens Lehmann’s Adressbuch komt dit adres voor van 1911 t/m 1922. Dat sluit niet uit dat het al eerder in gebruik was.

Volgens de site Sparismus missen we in dit overzicht nog een paar adressen: Stryeckgasse 12, Wien XXI. en Am Spitz 2–3, Wien XXI. Die zijn dus sowieso van na 1904. Op de huidige kaart (waar de spelling Prager Straße is) zie je dat al deze adressen in Floridsdorf/Wien XXI. heel dicht bij elkaar liggen – binnen ongeveer dezelfde vierkante kilometer.

Op Sparismus blijkt dat meer mensen nieuwsgierig zijn geweest naar deze productieve fotograaf, maar ook met de bronnen van nu blijft de oogst schaars. Op Internet Archive is wel een digitale versie van het boek Geschichte der Grossgemeinde Floridsdorf van Hans Smital te vinden, met zes foto’s van Emil Preim. Hij fotografeerde dus meer dan alleen portretten.

 

In de krantenarchieven is een exemplaar van de Floridsdorfer Zeitung van 13 maart 1915 te vinden, waarin gesproken wordt over Mizzi Preim, “der Tochter unseres bekannten Photographen Herrn Emil Preim”. Daarmee wordt een tipje van de sluier opgelicht.

Maar we moeten niet vergeten dat de wereld op dat moment in brand stond. Of dat er iets mee te maken had weten we niet, maar volgens WAIS (het Wiener Archivinformationssystem) is Mizzi Preim op 19 juni 1920 op twintigjarige leeftijd overleden.

Daarna wordt het stil. Met de huidige stand van de online archieven is er niets naders meer te vinden. Voor nu laat ik het hierbij. Mocht er toch nog iets mijn pad kruisen, dan zal ik dat hier waarschijnlijk vermelden.

Sammlung Wien Museum CCO (sammlung.wienmuseum.at)

Stilo, pagina 28, foto 1

Foto van een onbekende man en vrouw
De laatste foto in ons album is een fraai portret van een vriendelijk ogende man en vrouw. De man (links) zit op een houten stoel met zitkussen. Zijn haar lijkt overgekamd. Hij is gekleed in een net kostuum met opstaande boorden en een witte vlinderdas. Zijn handen rusten op zijn schoot; aan zijn rechterhand is nog net een ring te zien. Hij kijkt recht in de lens met een blik die we gerust schalks kunnen noemen.

De vrouw staat naast hem. Ze draagt een elegante lichte jurk met hoge witte kraag en kijkt schuin van de camera weg, de wijde wereld in. Op de tafel voor hen liggen twee boeken.

Onder de foto staat centraal een wapen met dubbelkoppige adelaar, links de tekst K.u.k. Hof- u. K.u.k. Kammer-Photograph en rechts de naam Pietzner.

K.u.k. Hof- u. K.u.k. Kammer-Photograph betekent hier: keizerlijk en koninklijk hof- en keizerlijk en koninklijk kamerfotograaf:

• Hof-Photograph: officiële fotograaf voor het keizerlijke hof (ceremoniële en publieke portretten)
• Kammer-Photograph: fotograaf voor de persoonlijke of privévertrekken van het hof – een nog intiemere rol

Het gebruik van beide titels suggereert een uitzonderlijk hoge status binnen het fotografisch beroep, met erkenning van zowel de centrale monarchie als het Oostenrijkse hofapparaat. Deze titels waren niet zomaar decoratief: ze werden officieel toegekend en golden als keurmerk van prestige. Fotografen met deze aanduiding mochten vaak het keizerlijke wapen voeren op hun kartons en genoten bijzondere privileges.

Op de achterkant zien we dan ook Allerhöchste Auszeichnungen: Staatspreise, Grand Prix, Goldene Medaillen uit Wenen, Parijs, Londen, enzovoort. Daaronder:

C. Pietzner
K.u.k. Hof- u. K.u.k. Kammer-Photograph
Telephon
Künstlerische Photographien u. Malereien
Specialität: Moderne Photographie

Verder een overzicht van elf filialen en daarnaast, bij Platten No./Posen No., met de hand geschreven: 22247.

Er vallen een paar dingen op. Allereerst de vermelding Telephon zonder nummer. Mogelijk is de kaart gedrukt vlak nadat de studio een telefoonlijn had laten installeren, maar vóórdat het nummer officieel was toegekend of breed gecommuniceerd. Het woord functioneerde dan als aankondiging: “wij zijn telefonisch bereikbaar – meer informatie volgt.” Het kan ook te maken hebben met de filialen: misschien werd er later een nummer met de hand of stempel toegevoegd (wat hier niet is gebeurd). Daarnaast hadden sommige steden lokale netwerken zonder vaste nummers; de bereikbaarheid verliep via telefonistes. Je vroeg dan simpelweg om “Fotograf Pietzner in de Mariahilferstrasse”. Het vermelden van een nummer was dus niet altijd noodzakelijk.

Ten tweede de aanduiding Moderne Photographie. Rond die tijd verwees dat naar:

• het gebruik van droge platen in plaats van nat collodion – sneller, betrouwbaarder, en minder chemisch gedoe in de studio
• elektrisch licht in plaats van daglicht of gaslampen (door Pietzner elders expliciet vermeld)
• kortere sluitertijden, waardoor ook kinderen en onrustige modellen beter konden worden vastgelegd
• retoucheertechnieken, zoals airbrush of potloodbewerking, waarmee portretten werden verfraaid

Moderne fotografie was natuurlijk ook een statement. Het positioneerde Pietzner als vooruitstrevend en technologisch geavanceerd, wat vertrouwen wekte bij een elitair publiek. Het onderscheidde hem van kleinere studio’s die nog met verouderde methodes werkten, en sloot naadloos aan bij de mentaliteit van de Belle Époque: vooruitgang, elegantie en verfijning.

Volgens de Duitse Wikipedia kwam Carl Pietzner in 1927 door zelfdoding om het leven; dit wordt bevestigd door een bron in de Österreichische Nationalbibliothek.

Stilo, pagina 27, foto 2

Portret van een onbekende man

We zien een portret van een onbekende man met fraai naar achteren gekamd donker haar en een bescheiden snor. Hij is gekleed in een niet al te donker krijtstreeppak met bijpassend vest, een wit overhemd met stijve boorden en een stropdas met dasspeld. Met zijn ernstige blik kijkt hij ons recht in de ogen.

Onder de foto staat centraal de naam Emil Preim, geflankeerd door twee adressen: Wien, XX. Wallensteinstr. 29 en Wien, XXI. Stryekgasse 3, Eingang Pragerstrasse. Het adres Wien, XX. Wallensteinstr. 29 lijkt een filiaal te zijn geweest (ingeschreven op 31 januari 1908, beëindigd rond januari/april 1910, volgens Sparismus).

Op de achterkant zien we een fraai vormgegeven afbeelding van een zittende vrouw in klassieke gewaden, omringd door florale motieven. De tekst luidt:

Fotografische Kunstanstalt
Emil Preim
Wien, XXI. Stryekgasse 3.
Eingang Pragerstrasse.

Specialist in Kinderaufnahmen, Vergrösserungen nach jedem vorhandenen Bilde in Schwarz, Platin, Aquarell u. Öl. Aufnahmen bei elektr. Licht.
(Lithograaf: P & B)

Na alle CdV’s en kabinetfoto’s van Emil Preim in dit album komen we toch nog een nieuw ontwerp tegen – en het is een juweeltje. Het is bovendien het tweede ontwerp waarin expliciet het gebruik van elektrisch licht wordt aangeprezen. Lithograaf P & B blijkt vooralsnog onvindbaar; dat vraagt waarschijnlijk om een toevalstreffer of een aha‑moment.

Stilo, pagina 26, foto 1

Portret van een onbekende jongeman

Met dit portret gaan we naar een andere stad en een ander land. We zien een jongeman met een fraai gecoiffeerd kapsel, een bescheiden snorretje en een olijke blik. Hij draagt een net jasje, een wit overhemd met opstaande boordjes en een das met iets dat eruitziet als een dasspeld in de vorm van een omgekeerd hoefijzer.

Onder de foto zien we centraal het Koninklijk Wapen van het Duitse Keizerrijk, zoals dat werd gebruikt in officiële en hofgerelateerde contexten tussen 1871 en 1918. Deze stijl komt overeen met het wapen dat fotografen mochten voeren als zij het predicaat Hofphotograph hadden – dus wanneer zij werkten voor het hof of een vorstelijke familie. Links staat de naam van Bosch, rechts Wiesbaden.

De achterkant van de kabinetfoto is zeer rijk versierd met verschillende wapenschilden, de namen van de steden Paris, Frankfurt a/M, Wiesbaden, en medaillons die vermoedelijk verschillende prijzen uitbeelden. In het midden staat:

van Bosch
Königl. Hof-Photograph
Wilhelmstrasse, Eingang Luisenstr. 3
Wiesbaden

Die Platte bleibt aufbewahrt

(Lithograaf: Jul. Formstecher, Offenbach a/M)

Het gebruik van hoofdletters en kleine letters is hier aangepast aan de spelling op de kaart, dus van Bosch met een kleine v. De bekende hof- en society-fotograaf Otto van Bosch (soms geschreven van den Bosch of van Bosch) werkte in de late 19e eeuw met ateliers in meerdere Europese steden, waaronder – zoals ook blijkt uit de achterkant van de foto – Parijs, Frankfurt en Wiesbaden. Op FotografenWiki staat een mooi artikel over deze fotograaf. De onderstaande afbeelding is ook afkomstig van die site.    

Julius Formstecher was lithograaf, fabrikant van fotografische benodigdheden en drukker van kartons voor CdV’s en kabinetfoto’s. Hij was gevestigd in Offenbach am Main (Duitsland), maar had ook een filiaal in Wenen (Salvatorgasse 12) en een vestiging in Brussel (Schaerbeek, Rue Vandermeersch) (bron). Hij was actief van het begin van de jaren 1880 tot circa 1903. Formstecher leverde gedrukte fotomounts (kartons), droge platen, fotopapier en andere benodigdheden voor fotografen in Duitsland, Oostenrijk en België. Hij was hoofddistributeur van Schleusner-producten, waaronder droge platen en fotopapier, en dus een belangrijke schakel in de distributie van fotografische technologie.

In 1893 nam hij deel aan de Exposition Internationale de Photographie in Genève, waar hij een bronzen medaille won voor zijn werk als fabrikant en lithograaf (bron). Zijn naam is terug te vinden in internationale vakbladen en tentoonstellingscatalogi.

Stilo, pagina 25, foto 1

Portret van een onbekende man

Ook op pagina 25 stuiten we op een verrassing. Opnieuw zien we een portret dat bekend voorkomt, en inderdaad: deze beeltenis hebben we al gezien, op pagina 16, foto 1. Ook in dit geval lijkt de kabinetfoto van pagina 25 het origineel te zijn, en de CdV van pagina 16 de kopie.

Een interessant detail is dat deze foto en de vorige op beide pagina’s naast elkaar in het album zijn geplaatst, en dat de derde duplicaatfoto (van de jongeman van twee foto’s geleden) in beide gevallen daarnaast te vinden is. Alle drie de foto’s waarvan we een duplicaat of kopie hebben gevonden, lijken dus bij elkaar te horen. Waarom van deze drie zowel de originelen als de duplicaten/kopieën in het album aanwezig zijn, blijft onduidelijk.

Ook hier geldt: als je de twee exemplaren vergelijkt, zie je direct dat het kopieerproces de geportretteerde niet veel goed heeft gedaan. Op de kabinetfoto is het beeld sprekend, op de CdV is het allemaal wat doffer en vlakker.

Stilo, pagina 24, foto 2

Portret van een onbekende vrouw

Net als de vorige levert ook de tweede foto op pagina 24 van ons album een verrassing op. We zien een portret van een vrouw die we al eerder zijn tegengekomen, op pagina 16, foto 2. Deze kabinetfoto van pagina 24 lijkt de oorspronkelijke opname te zijn geweest, terwijl de CdV van pagina 16 een kopie is.

Onder de foto staat links een bekroond wapen met de initialen van de fotograaf, in het midden de naam J. Dastl en rechts het woord Fotograf.

Op de achterkant zien we hetzelfde wapen, met de tekst:

Fotografisches Atelier Johann Dastl
Floridsdorf II
Überfuhrstrasse 15
Wien XXI.

Vergrösserungen u. Verkleinerungen nach jedem Bilde.
Die Platte bleibt für Nachbestellungen aufbewahrt.

(Lithograaf: K. Krziwanek, Wien)

Het Fotografisches Atelier Johann Dastl zijn we al tegengekomen bij pagina 12, foto 1 (zie aldaar). 

Wanneer je de twee exemplaren vergelijkt, valt direct op dat het kopieerproces de geportretteerde geen goed heeft gedaan. Op de kabinetfoto oogt onze dame veel frisser en helderder, ondanks lichte schade rechts van het gezicht en ondanks het feit dat de foto in de loop der jaren een sterke blauwzweem heeft ontwikkeld.

Stilo, pagina 23, foto 1

Foto van een onbekende man
Na een paar lege pagina's vinden we een fraaie kabinetfoto van een man met donker haar, strak gescheiden, en een fraaie, even donkere Kaiser-snor. Zijn blik is bijpassend: ernstig en onverschrokken.

De combinatie van witte das en overhemd, glanzende revers en de strakke snit van het jasje wijst op een portret dat waarschijnlijk is genomen tussen 1900 en 1915, in een stedelijke context zoals Wenen. De studiovermelding bevestigt dat het waarschijnlijk om een burgerlijk portret gaat, denkbaar van een man die zich formeel liet fotograferen voor een speciale gelegenheid.

Deze kant van de foto heeft een donkerbruine ondergrond. Onder de foto staat in zwarte letters:
Adolf Pistecky, Wien XXI. Floridsdorf
Rechts daarvan zien we nog het kenmerkende wapen dat vaak voorkomt op CdV’s en kabinetfoto’s uit deze regio en tijd: een bekroond wapenschildje, geflankeerd door twee griffioenen, met de initialen van de fotograaf.

Op de lichtgrijze/beige achterkant zien we in blauwe drukinkt:

Fotografisches Atelier Adolf Pistecky
Wien XXI. Floridsdorf
Schlosshoferstrasse 20

Filiale: Hirschstetten, Stadtlauerstrasse 106

Delen van de tekst zijn omringd door een decoratieve, sierlijke omlijsting in vergelijkbare blauwe inkt, met gestileerde ornamentale en bloemenmotieven. In het ontwerp zweven twee kleine figuurtjes die doen denken aan cherubijnen, rond een schildje met sterk gestileerde initialen van de fotograaf. Direct onder de figuurtjes staat:

Vergrösserungen wurden nach jedem Bilde bis zur Lebensgrösse in Schwarz u. Aquarell künstlerisch ausgeführt.

Die Platte bleibt für Nachbestellungen aufbewahrt.

Er zijn aardig wat foto's van de hand van deze fotograaf te vinden, maar biografische informatie is schaars. Op sagen.info vinden we alleen een geboortejaar: 1869 of 1870. Er is een overlijdensdatum, 3 juli 1942, van iemand met deze naam in Oostenrijkse overlijdensregisters, maar zonder aanvullende gegevens zoals beroep of adres is het moeilijk met zekerheid te zeggen of het om de fotograaf Adolf Pistecky gaat. Het zou kunnen – zeker gezien de leeftijd die hij dan gehad zou hebben – maar zonder een koppeling aan het atelier of een familiearchief blijft het speculatief.

Stilo, pagina 18, foto 3

Foto van een onbekende jongedame
Op pagina 18 van ons album zien we een bekend gezicht. Deze jongedame zijn we al tegengekomen op de CdV’s van pagina 1, foto 1 en pagina 3, foto 1. Zie ook hieronder.

Ook deze achterkant kennen we al, in CdV-formaat. Dit exemplaar is minder verkleurd – reden genoeg voor een nieuwe scan.

Stilo, pagina 17, foto 3

Portret van een onbekend bruidspaar

We zien een kabinetfoto van een bruidspaar, waarbij de vrouw een stuk blijer lijkt te kijken dan de man. Natuurlijk is het slechts een momentopname, dus die eerste indruk kan vertekend zijn. De bruid draagt een rijk versierde witte jurk en een teruggeslagen sluier. In haar rechterhand houdt ze een bruidsboeket, terwijl ze met haar linkerhand de hand van de bruidegom vasthoudt. Deze draagt een fraai pak, een overhemd met stijve boorden en een witte vlinderdas. Zijn snor is typerend voor de mode van die tijd.

Achter het bruidspaar zien we links een kamerscherm met bloemmotieven en rechts een stoel met daarop een paar witte handschoenen. Het paar staat op een Perzisch aandoend tapijt.

De foto heeft links, boven en rechts een sterk lichtvignet, maar onder niet. Daardoor ontstaat vaag de indruk dat er een mistflard over de foto trekt. Het lijkt erop dat deze fotograaf hier graag mee experimenteerde; we hebben al verschillende varianten van zulke vignetten gezien.

Onder de foto staat links een wapen, met daarnaast de tekst:
Emil Preim
Wien XXI.
Floridsdorf
Pragerstr. 5.

De foto is dus van na 1904, toen Floridsdorf samen met een aantal omliggende gemeenten werd opgenomen in het 21e district (XXI. Bezirk) van Wenen.

Op de achterzijde zien we een jugendstil­afbeelding, zoals we die al bij verschillende kabinetfoto’s van Emil Preim zijn tegengekomen. Zie bijvoorbeeld pagina 7, foto 3 voor meer informatie.

Stilo, pagina 16, foto 3

Foto van onbekend bruidspaar
We zien een kabinetfoto van een gelukkig bruidspaar. De bruid draagt een smetteloos witte jurk met teruggeslagen sluier. In haar linkerhand houdt ze een paar witte handschoenen, terwijl ze met de rechterhand de jurk een fractie optilt. De bruidegom heeft een wat wijkende haarlijn en is gladgeschoren, op een puntige snor en sikje na. Hij draagt een net kostuum en houdt in zijn linkerhand een hoed. Het paar staat op een luxueus Perzisch aandoend tapijt. Op de achtergrond zien we onder meer een kamerscherm met bloemmotieven en een rijk versierde tafel waarop nog een paar witte handschoenen ligt.

Onder de foto staat:
Emil Preim
Floridsdorf.

Op de achterzijde zien we een jugendstil­afbeelding, zoals we die al bij verschillende kabinetfoto’s van Emil Preim zijn tegengekomen. Zie bijvoorbeeld pagina 7, foto 3 voor meer informatie.

Wie veel foto’s van Emil Preim heeft gezien, begint de rekwisieten te herkennen. De fraaie tafel rechts op de foto hebben we ook al gezien op pagina 9, foto 2.

Stilo, pagina 15, foto 1

Portret van een onbekende man
We zien een busteportret van een zelfbewuste, net gecoiffeerde jongeman met een opvallende snor die in opstaande punten eindigt. Zelfs bij inzoomen blijft onduidelijk of de snor is geretoucheerd of niet (zie hieronder). De man draagt een overhemd met stijve, opstaande boorden, een fraaie stropdas met natuurmotieven en een keurig dichtgeknoopt jasje. Wie goed kijkt, ziet nog net de rand van een donker vest of een trui onder het jasje.

De foto heeft een sterk lichtvignet. De achtergrond lijkt niet egaal, maar voorzien van een motief. Mogelijk is dat slechts de indruk die ontstaat door het bruinige kleurverval van de foto. Helaas is de afdruk licht beschadigd, vooral ter hoogte van de rechterschouder (voor de kijker links).

Onder de foto zien we de gegevens van de fotograaf:

Alb. Voisard
I. Wiener Kinder Photograph
VI. Mariahilferstr. 89
Im Garten

De achterkant van het donkergrijze karton is blanco, behalve een handgeschreven nummer 32732 in potlood.

De naam van de fotograaf verrast enigszins na de vorige foto. Ook die was van zijn hand, maar daar gebruikte hij een andere vermelding én de algehele uitstraling was totaal verschillend. Voisard was veelzijdig, zullen we maar zeggen.

Albert Voisard (1862‑1932) is een van de weinige Weense fotografen met een eigen Wikipedia‑pagina (Duits). Het lijkt erop dat Voisard vanaf 1894 actief was op dit adres. Hij was gespecialiseerd in kinderfotografie, maar dit portret bewijst – net als het vorige – dat hij heel wat meer in zijn mars had. De Wikipedia-pagina bevat nog veel informatie voor geïnteresseerden, maar voor ons doel is dit voldoende.

Men vraagt zich af of er destijds niet lacherig is gereageerd op een kabinetfoto van een volwassen man met daaronder de vermelding Wiener Kinder Photograph. Tegenwoordig zou dat waarschijnlijk wel zo zijn, maar het waren andere tijden.