Foto-logboekje Bezuidenhout, pagina 21

Op pagina 21 van ons fotojournaal wandelen we langs café-restaurant Boschlust in het Haagse Bezuidenhout. Ons bezoekje komt nog net op tijd: twee jaar later brandde het pand af en werd het gesloopt.

Bezuidenhoutseweg met op de voorgrond Boschlust (1930)

Via Haags Gemeentearchief

Café-restaurant ‘Boschlust’, Bezuidenhoutseweg 2, brandt geheel af 

22-09-1973

Via Haags Gemeentearchief

De Volkskrant, 24-09-1973

NRC Handelsblad, 02-01-1974

Foto-logboekje Bezuidenhout, pagina 18

Ons logboekje heeft ons teruggebracht naar de Bezuidenhoutseweg in Den Haag, dit keer naar het gedeelte tussen de Boslaan en de Koningin Marialaan. Uit een foto in het Haags Gemeentearchief (zie hieronder) blijkt dat het hier gaat om de panden Bezuidenhoutseweg 48‑52. Dit deel van de Bezuidenhoutseweg bestaat tegenwoordig volledig uit nieuwbouw.

In het Haags Gemeentearchief is ook een korte kleurenfilm te zien van de panden in 1978, vlak voor de sloop.

Even veiligstellen

Geregistreerde: Everardus Johannes Petrus van der Kroft

Geboortedatum: 31‑10‑1929

Geboorteplaats: ’s‑Gravenhage

Geregistreerde: Johannes Petrus Augustinus van der Kroft

Geboortedatum: 06‑02‑1932

Geboorteplaats: ’s‑Gravenhage

Foto 1: Everardus Johannes Petrus van der Kroft (links) en Johannes Petrus Augustinus van der Kroft

Foto 2:

J.P.A. van der Kroft (Jan) staand tweede van links; E.J.P. van der Kroft (Eef) staand vierde van links

Foto 3:

J.P.A. van der Kroft (Jan) rechts; de persoon links is onbekend.

Foto’s uit eigen collectie. Van alle foto’s is de exacte datum onbekend. Foto 3 is een kopie; de locatie van het origineel is onbekend.

Bevolkingsregister gemeente Den Haag Bevolkingsregister met Petrus Adrianus Marinus van der Kroft

Crayon, pagina 1, foto 1

Portret van een onbekend gezin

We zien een kabinetfoto van een onbekend gezin: een staande man en een zittende vrouw, een staand kind tussen de ouders in, en een zittend kind op schoot bij de moeder. Het staande kind leunt met de rechterarm op het linkerbeen van de moeder en houdt met de linkerhand de hand van de vader vast. De kleding is sober, donker en functioneel, typerend voor de Nederlandse arbeidersklasse rond 1900. Er zijn geen zichtbare sieraden, borduursels of luxe stoffen, wat wijst op bescheiden middelen. De stijl is consistent met de mode van die tijd: hoge kragen, lange mouwen en een voorkeur voor donkere tinten.

Over het bovenlijf van de man is een streep getrokken. Op de voorkant staat geen naam van een fotograaf.

Ook op de achterkant ontbreken naam- en adresgegevens van een fotograaf. Op de bovenste helft van de foto zien we de handgeschreven tekst:

M. Slotboom  

Beltstraat 49  

man buste  

laatst Febr

Daaronder is een etiket geplakt met de tekst: Crayonteeken-inrichting Van Leeuwen & Koen, Boschlaan 24 – Rotterdam. Links van de naam zien we ook een rond bedrijfslogo in zwart met witte krulletters Van Leeuwen & Koen. Onder de gedrukte tekst staat een combinatie van voorbedrukte en handgeschreven regels die inhoudelijk grotendeels overeenkomt met de handgeschreven tekst daarboven:

Leveringstijd laatst Februari  

No. 3244  

Stad Enschede  

Lijst  ---  

Aanmerking man buste

Daaroverheen, ondersteboven, staat een stempel met vermoedelijk de tekst L.W. HEST, al is vooral de laatste letter lastig te ontcijferen.

Als we de achterkant proberen te interpreteren, lijkt het te gaan om een kabinetfoto die is gebruikt als voorbeeld voor een crayontekening (busteportret) van de man op de voorkant. Dat verklaart ook de streep over zijn bovenlijf.

Over een M. Slotboom in combinatie met het adres Beltstraat 49, Enschede is vooralsnog niets te vinden. Rond 1900 lag de Beltstraat aan de rand van de bebouwde kom van het toenmalige Enschede (zie de stip op de twee kaartjes hieronder). Tien jaar eerder was het nog grotendeels onbebouwd gebied, bekend als De Belt, een hoger gelegen terrein aan de westzijde van de stad, op een stuwwal. De naam verwijst naar een natuurlijke verheffing in het landschap: een ‘belt’ of ‘bult’. Inmiddels is Enschede zo sterk gegroeid dat de Beltstraat nu midden in het centrum ligt.

De bronnen voor de twee kaarten vind je hier en hier.

Wat is een crayontekening? Dit soort krijttekeningen waren in die tijd bijzonder populair. Online zijn veel landschappen te vinden, maar met wat zoeken kom je ook portretten tegen, zoals dit vrouwenportret van G.D. Gratema (bron: Haags Gemeentearchief).

Over de Crayonteeken-inrichting zelf is niet veel bekend. Zoeken op basis van de namen levert weinig op; via het adres komen we evenwel terecht bij Boekhandel J.M. van Leeuwen (1889) en Boek- en Plaathandel J.M. van Leeuwen (1894). Rond of kort na de eeuwwisseling verdwijnt Van Leeuwen uit de adresregistraties en nemen andere bedrijven het pand over. De rest van dit spoor lijkt dus in de mist van de tijd verdwenen.

Teekenaars

[Dit artikel is onderdeel van een reeks. Als je hier klikt, zie je alle artikelen op een rijtje.] 

“Ook de technici bekleedden in het kamp een bevoorrechte positie, de technici en de teekenaars. Zij beschikten over wat gereedschap en hadden in leege benedenhuizen simpele werkplaatsen en ateliers ingericht. Tot de taak van de technici behoorde het onderhoud van de woningen en het vervaardigen van de voorwerpen die in het kamp noodig waren, terwijl de teekenaars eenvoudige landschappen en stillevens moesten vervaardigen die door de kunsthandels in de stad verkocht konden worden.” 

Uit: De dood zit op het vinkentouw (pag. 49), Niels Jacob van Heerne

Toen ik het bovenstaande stukje las, moest ik denken aan een tekening die ik ooit uit de nalatenschap van mijn grootouders heb gekregen. Ik had die tekening al eens online gezet. Mijn grootvader was blokcommandant in Kamp Duindorp, en een flink aantal geërfde spullen had met het kamp te maken (zie hier).

 

Over de ‘teekenaar’, J. Snellinckx, kon ik toentertijd niets vinden. Tegenwoordig wel, zie bijvoorbeeld hier (zelfde handtekening op het schilderij als op de tekening). We moeten hier natuurlijk wel in het midden laten of het hier om een geïnterneerde of om een bewaker gaat. 

Als ik het goed heb, zien we op de tekening een van de poortjes van de Zeezwaluwhof in Duindorp. Ik ben laatst nog eens gaan kijken, maar aan de hand van de tekening kan ik echt niet bedenken welke van de poorten het is. Hieronder zie je twee foto’s vanaf de Houtrustweg, maart 2025.

Overigens vond ik ooit in het Haags Gemeentearchief een foto van het dichtmetselen van de Zeezwaluwhof in 1945. Die foto had ik destijds al eens gepost, maar ik kan de oorspronkelijke versie in het archief niet meer vinden (de oude link werkt niet meer). Daarom, bij wijze van herhaling, nogmaals hier.

Ontsluierd

In ons eerdere artikel Oh Maya doken we in ‘Remonstrantsch Tehuis Van Valkenburg’ aan de Statenlaan in Den Haag, en vandaag gaan we nog dieper op de materie in. Het digitaliserings­verzoek bij het Haags Gemeentearchief was vrij snel gehonoreerd (duim omhoog) en na wat leeswerk is het volgende aangetroffen: 

In het Remonstrantsch Tehuis „Van Valkenburg” worden opgenomen bejaarde dames uit den beschaafden stand. (Uit de Bepalingen betreffende opneming in het Remonstrantsch Tehuis „Van Valkenburg”, zie hier.) 

Die bejaarde dames blijken de leeftijd van ten minste 50 jaar te moeten hebben gehad. Dat ‘ten minste 50 jaar’ is in een latere versie overigens met de hand veranderd in ‘minstens 55 jaar’ (zie hier). 

En waarom is het tehuis vernoemd naar Van Valkenburg? Ook dat blijkt uit de tekst (zie hier, Art. 3 van het Huishoudelijk reglement (Bepalingen betreffende opneming) van het Remonstrantsch Tehuis „Van Valkenburg”): 

De heer Herman Antonie van Valkenburg, die in Juni 1918 te ’s‑Gravenhage is overleden, heeft aan de Remonstratsche Gereformeerde gemeente te ’s‑Gravenhage een som van f 70.000 vermaakt „ter stichting van een tehuis voor bejaarde vrouwen”.

Kijk aan, dat is wat we wilden weten. Met dank aan het Haags Gemeentearchief.

Als je dit allemaal weet, is het ook makkelijker zoeken in Delpher e.d. Daar vind je bijvoorbeeld dit (Het Vaderland, 10‑04‑1929; het artikel is een stuk langer dan dit uitgeknipte detail):

En zo kun je nog wel even doorgaan. Maar voor nu is dit wel even mooi geweest.

Oh Maya

Niet alle nieuwsgierigheid wordt direct bevredigd, zelfs niet met het hele internet binnen handbereik. De tekst op de bovenstaande gevelsteen, ‘Remonstrantsch Tehuis Van Valkenburg’, levert slechts één enkele Google-hit op: een pagina met de indrukwekkende titel Bibliotheek Remonstrantica Thema Remonstrantse Gemeente Den Haag, onder het kopje ‘Reglementen (I. b)’ de vermelding Bepalingen betreffende het Remonstrantsch Tehuis “Van Valkenburg”(1939). Kortom, deze mysterieuze kennis laat zich niet zomaar ontcijferen met een simpele zoekopdracht.

Een kijkje op de website van het Haags Gemeentearchief brengt iets meer licht: daar vinden we Stukken betreffende het Remonstrants tehuis voor bejaarde vrouwen "Van Valkenburg" (nu Statenlaan 119), 1920-1940. Je kunt hiervoor zelfs een digitaliserings­verzoek indienen, en zo te zien is dat gratis. Dus, drie keer raden wat er gebeurd is. Een kans om de rondspringende apen in de boom van de geest tot rust te brengen. Wordt misschien vervolgd.

De wankele tijd (2)

Als vervolg op een eerdere post: 

De Haagse Mackaystraat anno 1995 ↑ versus de situatie in 2024 ↓. 

Here be feverish madness.

Bron foto 1.

De wankele tijd

Op de vleugels van koortsdromen kom je op de vreemdste plaatsen. Zoals deze, de Mackaystraat in Den Haag, het moet ergens tussen 1965 en 1975 geweest zijn. Ik weet dat ik er toen geweest ben en ik weet dat mijn ouders me daar liever niet zagen. Inmiddels is de omgeving op een ongekende manier veranderd, zie de screenshot helemaal onderin of anders hier. 

Toentertijd was het een mysterieuze plek, een doodlopende straat met daarachter in alle richtingen een soort niemandsland. Als je er niets te zoeken had, kwam je er ook niet. Waarom ik nu, meer dan een halve eeuw later, van deze plek droom terwijl ik inmiddels al decennialang aan de andere kant van het land woon, is me een raadsel. En het was een koortsdroom van het kaliber: ik blijf deze hele nacht hangen, ik kleur de daaropvolgende dag en de volgende nacht help ik je nog steeds herinneren. Uitermate bizar.

De foto’s hierboven zijn afkomstig van het Haags Gemeentearchief. Daar vind je nog meer foto’s van deze plek, maar helaas geen downloadbare plaatjes uit de laten jaren zestig, de periode dat ik hier waarschijnlijk wel eens geweest ben. Vraag me niet waarom of wanneer dat precies was, mijn geheugen uit die tijd is notoir slecht. Het plaatje hieronder is een uitgeknipt detail uit foto 3 hierboven. Ik heb de man uitgeknipt omdat hij een soort kenmerkende verzonken pose heeft, iets wat je voor mijn gevoel toen zag en tegenwoordig niet meer. De screenshot helemaal onderin is van Google Street View. Ik heb op die plek behalve oude geesten niets meer te zoeken denk ik, maar toch, als ik weer eens in de buurt ben, zal ik een recent plaatje schieten voor de gemoedsrust.

Café De Uiver

Rijnstraat ter hoogte van Café De Uiver van H.H. van der Kroft (Rijnstraat 18A), verzamelpunt voor militairen, mobilisatie
Collectie - Foto's
Identificatienr. - 5.24962
Vervaardiger - Lamme, H.
Datering - ca. 1939
Collectie Haags Gemeentearchief

---

De situatie nu (Google Street View, april 2019)

Scheveningse Bosjes, boomloos als gevolg van W.O. II

Scheveningse Bosjes, boomloos als gevolg van W.O. II, gezien naar de Raamweg met het K.L.M. Hoofdkantoor
Collectie - Foto's
Identificatienr. - 6.08583
Vervaardiger - Dienst Stadsontwikkeling en Volkshuisvesting
Datering - ex. 1945
Collectie Haags Gemeentearchief

Wandelhoofd ‘Wilhelmina’

Wandelhoofd ‘Wilhelmina’, restanten van de pier na W.O. II; op de voorgrond een Duitse bunker en prikkeldraadversperringen
Collectie - Foto's
Identificatienr. - 0.78411
Vervaardiger - Anefo
Datering - ex. 1945
Collectie Haags Gemeentearchief

Optocht vereniging ‘Nooit meer Oorlog’ (1929)

Optocht vereniging ‘Nooit meer Oorlog’ in de Delftselaan
Collectie - Foto's
Identificatienr. - 1.02842
Vervaardiger - Vereenigde Fotobureaux
Datering - ex. 30-10-1929
Collectie Haags Gemeentearchief

1813-1913. Historische Optocht te 's Gravenhage.

Historische optocht bij 100 jaar onafhankelijkheid, stereoscopisch beeld dat met een Plastoscoop bekeken kan worden
Collectie: Foto's
Identificatienr.: 5.19867
Vervaardiger: [ onbekend ]
Datering: ex. 1913
Uitgave: Orpheus, Magazijn, Rotterdam
Bron: haagsgemeentearchief.nl

---

Het is lastig te ontdekken wat een ‘plastoscoop’ is. Bij een zoektocht via Google duikt alleen de site van het Haags Gemeentearchief op. In de bekende woordenboeken is het woord niet te vinden. Ook via Delpher (oude kranten, tijdschriften e.d.) is niets te vinden.

Zeezwaluwhof, dichtmetselen van de poort naar de Zeezwaluwstraat (1945)

Zeezwaluwhof, dichtmetselen van de poort naar de Zeezwaluwstraat. Na de bevrijding werd in Duindorp een interneringskamp voor NSB'ers gevestigd. In de Zeezwaluwhof was de commandopost.
Collectie: Foto's
Identificatienr.: 6.22966
Vervaardiger: [ onbekend ]
Datering: ca. 6-1945
Bron: haagsgemeentearchief.nl

Vrouwen in Scheveningse dracht kijken naar de SCH 63 die de haven binnenvaart (ca. 1966)

“Thuiskomst”, vrouwen in Scheveningse dracht kijken naar de SCH 63 die de haven binnenvaart
Collectie: Foto's
Identificatienr.: 840672, 840680
Vervaardiger: JosPé
Datering: ca. 1966
Overige gegevens: Moedernegatief van prentbriefkaart uitgegeven door HEMA, nummer: 866 / 22213, en van een fotoafdruk bedoeld voor een mapje, met viertalig opschrift
Bron: haagsgemeentearchief.nl

Een Scheveningse in dracht koopt een ijsje (1967)

Boulevard, ter hoogte van de Keizerstraat; een Scheveningse in dracht koopt een ijsje; op de achtergrond de Pier
Collectie: Foto's
Identificatienr.: 5.18410
Vervaardiger: Lange, N. de
Datering: ex. 1967
Bron: haagsgemeentearchief.nl

Een Scheveningse vrouw in dracht geeft een donatie (1947)

Op de Grote Markt staat een kerstpot van het Leger des Heils, een Scheveningse vrouw in dracht geeft een donatie
Collectie: Foto's
Identificatienr.: 5.03575
Vervaardiger: Dienst Stadsontwikkeling en Volkshuisvesting
Datering: 18-12-1947
Bron: haagsgemeentearchief.nl