Album 1938–1943, pagina 7

Album 1938–1943, pagina 7: jolijt met een subtiele symbolische lading

Kamperen, kokkerellen en een verkleedpartij. We zien inmiddels een ander jaargetijde, maar de sfeer is grotendeels nog even ongedwongen als op het vorige setje foto’s, ofschoon de pret met het uniform ook een ondertoon van ernst heeft. Het land was immers bezet door de Duitsers.

Het uniform op de foto’s is geen officieel uniform, maar een verkleed­kostuum dat sterk leunt op de iconografie van huzaren, cavalerie en muziekkorpsen. In de jaren 1930 en 1940 waren zulke kostuums populair bij schoolfeesten, niet-officiële jeugdactiviteiten en bijvoorbeeld lokale toneelstukjes. Tijdens de bezetting kregen zulke verkleedpartijen vaak een ondertoon van heimelijk patriottisme: men koos bewust voor ‘oude Nederlandse’ of ‘militaire’ stijlen die níét Duits waren.

Dit lijkt in lijn met diverse interviews en dagboekfragmenten (bijv. uit Piershil, Goudswaard en Zuid-Beijerland), waarin wordt genoemd dat jeugdactiviteiten en verkleedpartijen in 1940–1942 nog voorkwamen, soms met ‘oude uniformen’ of ‘toneelkleding’.

Elly, pagina 7, foto 1

Terug van een bezoek aan de sultan van Solo

We zien een foto van de man die we inmiddels hebben leren kennen als Jopie, gekleed in een ceremonieel tenue. Uit de combinatie van zijn kleding en het bijschrift kunnen we afleiden dat hij een officier of een hoge koloniale of civiele functionaris was, of dat hij voor deze gelegenheid een formeel ceremonieel uniform heeft gedragen. Hij hoeft dus niet per se beroepsmilitair te zijn geweest, maar het uiterlijk – met name het donkere korte jasje, de witte pantalon en de sabel  – maakt zo’n functie wel aannemelijk. Vergelijkbare uniformbeelden uit dezelfde periode tonen namelijk precies deze combinatie van kledingstukken (zie deze site voor meer informatie).

Voor de goede orde: Surakarta/Solo had geen sultan. De vorstelijke titel was Susuhunan (in oude spelling Soesoehoenan). Toch werd in informele contexten door Europeanen regelmatig de meer algemene term sultan gebruikt voor vrijwel elke vorstelijke figuur in Zuidoost-Azië. In de periode waarin deze foto vermoedelijk is gemaakt (het interbellum), was Pakubuwono X de susuhunan van Surakarta. Hij regeerde van 1893 tot 1939 en is daarmee de langst regerende heerser uit de geschiedenis van deze Javaanse vorstenstaat binnen Nederlands-Indië. Zijn zoon en opvolger, Pakubuwono XI, regeerde vervolgens tot de Japanse bezetting in 1942. Na de onafhankelijkheid van Indonesië (1945) verloor Surakarta zijn status als vorstenstaat en werd de rol van de susuhunan grotendeels ceremonieel.

Stilo, pagina 18, foto 1

Portret van een onbekende militair

Op deze carte de visite zien we een militair die de wereld nonchalant maar oplettend tegemoetziet. Hij leunt met de rechterelleboog op een versierde stenen bank. In zijn linkerhand lijkt hij een bajonet of een vergelijkbaar wapen vast te houden, terwijl in zijn rechterhand een brandende sigaret hangt, waarvan de rook naar rechts kringelt. Liefhebbers van symboliek kunnen bij deze pose hun vingers aflikken.

Onder de foto staat: 

Jos. Svoboda, Pilsen. 

Op de achterkant van de carte de visite staat de tekst: 

Jos. Svoboda, 
Pilsen, 
Palackýstrasse No. 13 
(Lithografie: Eisenschiml & Wachtl, Wien).

Op de foto zijn veel details te zien die moeilijk te plaatsen zijn, en waarin we gemakkelijk kunnen verzanden. De man draagt:

• een donkergekleurde tuniek, tot bovenaan gesloten met een rij knopen,
• een platte kepi-achtige pet met een insigne,
• een leren riem met gesp over de tuniek,
• mogelijk een bajonet aan de riem.

Gezien de locatie van de fotograaf – Jos. Svoboda in Pilsen (Plzeň)  – en de stijl van het uniform, is het zeer waarschijnlijk dat dit een Oostenrijks-Hongaars militair uniform betreft. Pilsen maakte destijds deel uit van het Oostenrijks-Hongaarse rijk. Het legeronderdeel is mogelijk infanterie, gezien de eenvoud van het uniform en het ontbreken van opvallende versierselen.

Er is geen directe biografische vermelding in kunsthistorische databases, geen Wikipedia-pagina, en ook geen duidelijke genealogische gegevens in de Tsjechische archieven die online beschikbaar zijn. Dit wijst erop dat Svoboda waarschijnlijk een regionaal bekende fotograaf was.

Stilo, pagina 11, foto 2

Foto van onbekende man en kind

We zien een portret van een onbekende zittende man met een kind op schoot, waarschijnlijk een jongen. De man draagt een uniform met een medaille, en het kind lijkt zich in bijpassende stijl te hebben gekleed.

Onder de foto zien we in goud een getekende harp, met links en rechts de woorden Visite en Portrait.

De medaille is vrijwel zeker een Oostenrijks-Hongaarse onderscheiding met het monogram van Franz Joseph I, waarschijnlijk een variant van de Zivil-Verdienstmedaille. Sommige militair-maritieme en ook bepaalde jubileummedailles hebben evenwel een vergelijkbare ophanging en kunnen op civiele varianten lijken.

Het uniform is vermoedelijk dat van een staatsbeambte (spoorwegen/post/douane) en niet dat van een militair: de platte rechte pet met band, de sobere knopenrij en kraag, en de borstzakken met hun knoopopstelling passen beter bij burgerlijke staatsdiensten.

De achterkant van de foto toont een fraaie illustratie van drie cherubijnen met elfachtige vleugels die bezig zijn met een camera en het ontwikkelen van foto’s, met daaronder in krulletters het woord Souvenir.

Bij een zoektocht naar de herkomst van deze afbeelding kwam ik terecht op de eerder genoemde site Typopassage, waar ik al eens bruikbare informatie heb gevonden. Op een van de pagina’s vond ik een soort oerversie van de afbeelding, vervaardigd door Bernard Wachtl in de geschatte periode 1900-1910 (zie hieronder).

Onze versie is iets meer gestileerd, of uitgewerkt zo je wilt, maar de verschillende onderdelen zijn duidelijk herkenbaar. Ik plaats een kopie van deze versie in dit artikel, maar houd er rekening mee dat die afkomstig is van typopassage.com en hier alleen wordt getoond voor vergelijkingsdoeleinden.

Stilo, pagina 5, foto 3

Foto van onbekende militair
We zien een portret van een militair in een uniformjas van waarschijnlijk het Oostenrijks-Hongaarse leger. De jas en versierselen vertonen overeenkomsten met die op de vorige twee foto’s, dus mogelijk waren de drie afkomstig uit hetzelfde leger.

Onder de foto staat de volgende informatie:
Georg Fisher
Znaim
Gr. Nicolaigasse 18.

Op de achterkant zien we een door twee griffioenen geflankeerd, bekroond wapenschild met de letters GF en de tekst:

Georg Fisher
Znaim
Grosse Nicolaigasse No. 18

Vervielfältigung vorbehalten

(Lithograaf: Bernhard Wachtl, Wien)

Znaim is de Duitse naam voor de huidige Tsjechische stad Znojmo. Znaim viel van 1867 tot 1918 onder Oostenrijks-Hongaars bestuur, als onderdeel van Moravië binnen het Oostenrijkse rijksdeel (Cisleithanië). Als kroonland viel Moravië onder de directe heerschappij van de Habsburgse monarchie. Het had een zekere mate van autonomie, maar stond ook onder het gezag van de centrale autoriteiten van het rijk.

De staatkundige positie van Znojmo (Duits: Znaim):

• tot 1804 – onderdeel van de Habsburgse monarchie

• 1804–1867 – onderdeel van het Keizerrijk Oostenrijk

• 1867–1918 – onderdeel van de Oostenrijks-Hongaarse Dubbelmonarchie, binnen het Oostenrijkse deel (Cisleithanië), kroonland Moravië

• 1918–1992 – onderdeel van Tsjecho-Slowakije (met onderbreking door Duitse annexatie, 1938‑1945)

• 1993–heden – onderdeel van Tsjechië

Stilo, pagina 5, foto 2

Foto van een onbekende militair
Net als bij de vorige foto zien we een portret van een militair in een uniformjas, waarschijnlijk van het Oostenrijks-Hongaarse leger. In tegenstelling tot de vorige foto zien we hier geen sterren of onderscheidingen, en ook het aantal tressen ligt beduidend lager, al vertonen de tressen wel een vergelijkbare signatuur.

Het Oostenrijks-Hongaarse leger kende zoveel verschillende onderdelen dat ik me niet waag aan een determinatie van de uniformkenmerken.

Onder de foto staat de volgende informatie:
Anton Zimolo
Mostar, Carina 47

Op de achterkant zien we een door twee griffioenen geflankeerd bekroond wapenschild met de letters AZ en de tekst:

Atelier
Anton Zimolo
Mostar, Carina 47
Starigrad No. 100

Bei Nachbestellungen beliebig die No. _____ anzugeben.

(Lithograaf: Bernhard Wachtl, Wien)

Mostar viel in 1878 onder Oostenrijks-Hongaars bestuur. Dit gebeurde na het Congres van Berlijn, waar de grote Europese mogendheden overeenkwamen dat Oostenrijk-Hongarije de controle over Bosnië en Herzegovina zou krijgen, hoewel het formeel nog steeds onder Ottomaanse soevereiniteit viel. In 1908 annexeerde Oostenrijk-Hongarije Bosnië en Herzegovina volledig, wat leidde tot spanningen in de regio.

In een blog met de naam Na granici sjećanja (Op de grens van het geheugen) staat een interessant artikel over Josip Zimolo, die in 1860 als vluchteling in Mostar aankwam en daar een fotozaak opende, en over zijn zoon Anton, die in 1866 in Metković werd geboren en het werk van zijn vader voortzette.

Aardig is ook de volgende toevoeging: “Na diens dood werd de Zimolo-collectie samengesteld, bestaande uit meer dan duizend glasnegatieven. Zij worden als een kostbare schat bewaard in het Museum van Herzegovina.” (Deze passage is met Google Translate uit het Kroatisch vertaald.)

Stilo, pagina 5, foto 1

Foto van een onbekende militair

We zien een portret van een ernstig kijkende militair met een beschaafd snorretje. Hij draagt een uniformjas, waarschijnlijk van het Oostenrijks-Hongaarse leger, met tressen en stijf opstaande boorden, waarop aan elke kant één zespuntige ster is aangebracht. De epauletten lijken onversierd. Rechts op de borst (voor de kijker links) draagt hij een onderscheiding, maar ondanks een detailscan (zie hieronder) valt niet te ontdekken om welke onderscheiding het gaat. Waarschijnlijk betreft het een dienst- of herinneringsmedaille en geen hogere orde (deze zaten vaak links of werden aan linten om de hals gedragen).

Onder de foto zien we de volgende informatie:
Fotogr. Anstalt G. Heitel

Wien III. Bez. Hauptstr. 64

Op de achterkant de volgende gegevens in verschillende, zeer fraai uitgevoerde lettertypen:

Fotografia

G. Heitel

Wien

Landstrasse, 

Haupstrasse No. 64

1894

(Lithograaf: Bernhard Wachtl, Wien)

Volgens Fotorevers was Gustav Heitel actief van 1865 tot 1887, maar op de CdV-achterkant zien we het jaartal 1894. Op sagen.info (Historische Fotografen Wien, Fotoatelier und Landschaftsfotografie) lees ik wel:

Heitel, Gustav, (1840 - 1887)

betreibt gemeinsam mit Bruder (?) Emanuel G. Heitel in der ersten Hälfte der 1860er Jahre ein Atelier in Wien, arbeitet anschließend allein. Nach seinem Tod wird das Atelier von der Witwe Aloisia Heitel weitergeführt.

Dus mogelijk is dit portret gemaakt terwijl de beste man al overleden was.

Album WW, pagina 12, foto 1

Foto van een groep mensen
We zien een man in Duits uniform te midden van zeven lachende vrouwen, terwijl ernaast één man in pak staat die als enige wegkijkt van de camera en er bovendien een stuk ernstiger uitziet. De groep lijkt op een balkon of gaanderij van een gebouw te staan.

Het uniform en de kraagspiegels van de centrale figuur zijn voor een kenner waarschijnlijk goed te duiden, maar voor een leek is dat een stuk lastiger. Met mijn beperkte kennis vermoed ik dat het om een Wehrmacht-uniform gaat.

Op de achterkant van de foto staat alleen met de hand geschreven de naam ‘Johnen’ en een hoofdletter ‘E’.

Traffic Policeman In British Era Calcutta, 1920 Photo

A 1920 photo of a traffic policeman in British Era Calcutta (Kolkata). The uniform says it all. A smartly turned-out Indian traffic policeman is topped with an umbrella, likely to avoid the city’s heat. This uniform has evolved into a more modern one since the colonial era. Similar to the Calcutta policeman, the Bombay police too had its uniform and rules during the British era. The Portuguese formed a basic law structure by the setting up of a Police department in Bombay. 

Tekst en foto: Past India.

Het geretoucheerde gezin

Een ‘gevonden foto’ van waarschijnlijk een gezin, man in uniform. De snor lijkt van voor 1945 (zie ook Was de snor van Hitler ooit hip?). De ogen van man, vrouw en baby zijn geretoucheerd, en bij de man is de fotograaf een beetje doorgeschoten. In combinatie met de huidige connotaties van zo’n snor is het resultaat een wat diabolisch gezicht.

De foto is 8,5 x 13,5 cm. De achterkant heeft een ansichtkaartopdruk zonder tekst. Geen nadere informatie dus, en ook het uniform heeft niet heel veel details die eruit springen. Wat nog wel opvalt, is dat de vrouw geen trouwring draagt.