Posts tonen met het label Zuid-Beijerland. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Zuid-Beijerland. Alle posts tonen

21 februari 2026

Album 1938–1943 – Restmateriaal

Album 1938–1943 – Restmateriaal

Tijdens het onderzoek naar de personen achter ons fotoalbum is er behoorlijk wat materiaal boven water gekomen dat eigenlijk nergens goed bij past. Om dit toch een plaats te geven, en om het later eenvoudig terug te kunnen vinden, is deze blogpost bedoeld voor divers restmateriaal.

Om te beginnen heeft het enige tijd gekost om een foto van ds. Joh. de Boer te achterhalen, maar uiteindelijk is dat gelukt via gereformeerdekerken.info, in het artikel Het kleine gereformeerde kerkje van Piershil. De bron van de foto wordt daar niet vermeld, maar gezien het zichtbare raster gaat het vermoedelijk om een scan van een afbeelding die ooit in een krant of tijdschrift is gepubliceerd.
Dominee Johannes de Boer

Het volgende tekstfragment is afkomstig uit de pdf OVERZICHT VAN PREDIKANTEN DIE JODEN HIELPEN, Kornelis Hamming, gevonden op nazatendevries.nl.
Screenshot van alinea uit de pdf ' OVERZICHT VAN PREDIKANTEN DIE JODEN HIELPEN, Kornelis Hamming'
Voor ons eigen gezin (= gezin van ds. Johannes de Boer (1899-1984), predikant te Zuid-Beijerland: 1931-1947) zijn ds. en mevr. Hamming redders in nood geweest, toen de bezetters ons dorp gingen inunderen om ons tegen een Engelse invasie te beschermen: ”Kom maar naar Oud-Beijerland” – en zo reden op donderdag 24 februari 1944 drie boerenwagens met al ons huisraad en heel ons gezin (zeven jonge kinderen!) naar dat “Zoar” (= plaats waarheen Lot met zijn beide dochters vluchtte na de ondergang van Sodom en Gomorra, Genesis 19: 20-22) bij de familie Hamming. Een gezegend toevluchtsoord. Onvergetelijk. Daar zijn we wel zeer bijzonder huisvrienden geworden, tevens ‘oom en tante’ van de kindertjes daar: eerst twee, maar de derde werd verwacht. Toch was voor ons ook plaats. Hammings gezin in de achterkamer, wij in de voorkamer, een Duits officier in de tussenkamer. Op de studeerkamer boven zat dan nog vaak met ons dominees een heer uit Amsterdam, Joods onderduiker, die administratief voor de kerk bezig was en o.a. ook mijn maandbrief aan de verstrooide Zuid-Beijerlandse gereformeerden vermenigvuldigde”
Lit.: Joh. de Boer, In memoriam Ds. Ite Hamming, in: Jaarboek 1976 GKN, 522.

Dit fragment is interessant omdat hier sprake is van zeven kinderen. Op de site Stamboom De Ruig worden bij Johannes de Boer en Elisabeth de Ruig zes kinderen vermeld; van slechts twee van hen wordt bovendien de naam genoemd. Dit verschil roept vragen op over de volledigheid van de online stamboomgegevens.

Voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog verzorgde ds. Joh. de Boer geregeld bijbel­lezingen op de nationale radio, bijvoorbeeld bij de N.C.R.V. Zijn naam is dan ook veelvuldig terug te vinden in bladen als Vrije Geluiden, het ‘orgaan van den Vrijzinnig Protestantschen Radio Omroep’.

Na de oorlog en zijn verhuizing van Zuid-Beijerland naar Amsterdam werd hij actief in de redactie van de Amsterdamsche kerkbode, het officiële orgaan van de Gereformeerde Kerken in Nederland in Amsterdam. Het blad publiceerde mededelingen, kerkdiensten en artikelen voor de gereformeerde gemeenten. Het stond in de traditie van de Doleantie, de kerkelijke beweging onder leiding van Abraham Kuyper die zich afscheidde van de Nederlandse Hervormde Kerk.
Amsterdamsche kerkbode - officieel orgaan van de Nederduitsche Gereformeerde Kerk (doleerende)

We hadden al gelezen dat ds. Joh. de Boer in 1968, dus na zijn emeritaat op 1 januari 1964, promoveerde tot doctor in de godgeleerdheid aan de Theologische Akademie uitgaande van de Johannes Calvijnstichting te Kampen. Zijn proefschrift, De verzegeling met de Heilige Geest volgens de opvatting van de Nadere Reformatie, is nog antiquarisch verkrijgbaar.

Het is voor buitenstaanders wellicht verrassend te ontdekken dat deze materie ook in recentere tijd nog wordt besproken, bijvoorbeeld op refoforum.nl.
De verzegeling met de Heilige Geest volgens de opvatting van de Nadere Reformatie, J. de Boer.

Zie ook De ouverture van de filosofie (karlbarth.nl) over ontmoetingen met Theo de Boer, zoon van ds. Joh. de Boer.
  

In dagblad Trouw van 22 december 1984 vinden we een overlijdensbericht van Johannes de Boer, met de namen van de directe familieleden. Uit dit bericht kunnen we opmaken dat dochter Elbertha Johanna, mogelijk de oorspronkelijke eigenaar van ons fotoalbum, de roepnaam Elly gebruikte.
Overlijdensbericht Johannes de Boer, Trouw, 22-12-1984

Op dat moment is zij getrouwd met Gerhard Wilcken, een Duitse architect die niet onbekend is gebleven; over hem is onder meer informatie te vinden in diverse publicaties en online bronnen. Volgens een stamboom op MyHeritage dateert het huwelijk uit 1964, zodat mogelijk sprake is van een tweede huwelijk. 

Elly de Boer is verder nauwelijks in openbare bronnen terug te vinden. Vooralsnog heb ik besloten dit spoor niet verder te onderzoeken.


Tot slot is in het Zeeuws Archief, Beeldbank Schouwen-Duiveland, nog een foto te vinden van de echtgenote van ds. Joh. de Boer, genomen in Brouwershaven in 1929. Zittend, derde van links: mevr. De Boer. Een mooie foto die een waardige afsluiting vormt van deze gefragmenteerde verzameling vondsten.

18 februari 2026

Album 1938–1943, pagina 41

Album 1938–1943, pagina 41

We zijn aanbeland bij de voorlaatste pagina van ons album en de foto’s zijn intrigerend. Foto 2, “Drie Rotterdamse onderduikers”, is de eerste echte verwijzing naar de oorlog in dit album.
In het bijschrift bij foto 3 lijkt te staan “Joke (handelsassistente)”. Het kader rond deze foto is eigenaardig scheef uitgesneden .

Het bijschrift bij foto 4 is na wat puzzelen te ontcijferen als “Koekkoekstraat 18”. Dat verwijst dan naar de J.H.B. Koekkoekstraat 18 in Hilversum. Dat lijkt in eerste instantie misschien wensdenken, maar op Google Streetview is goed te zien dat dit adres inderdaad klopt. Je kunt allerlei details mooi vergelijken: boogjes, baksteenpatronen, metselwerk en het aantal ramen. 

In een overlijdensbericht uit Gooische Klanken van 25‑8‑1945 is te zien dat het heel normaal was om de voorletters uit de straatnaam weg te laten en simpelweg “Koekkoekstraat” te gebruiken. Gooische Klanken was een kortstondig dagblad, opererend als een verzetskrant/ondergronds persblad in de regio Hilversum/Bussum direct na de bevrijding in 1945. (Bron)
Overlijdensbericht voor Elbertha Johanna Kerper uit Gooische klanken van 25 augustus 1945
Tot slot kwam ik tijdens het zoeken naar informatie over Koekkoekstraat 18 in Hilversum een onverwacht leuke link tegen tussen Zuid-Beijerland en Hilversum in een bericht van ondertrouw in de Nieuwe Utrechtsche Courant van 03‑03‑1939: een huwelijksbevestiging te Hilversum van P. de Ruig, predikant, en B.M.W de Ruig-Mulder, door ds. J. de Boer uit Zuid-Beijerland. Het genoemde adres is Koekkoekstraat 18 te Hilversum. Toeval? Mogelijk, maar wel een flinke dosis. 

12 februari 2026

Album 1938–1943, pagina 24

Album 1938–1943, pagina 24
Album 1938–1943, pagina 24

In elk ouder fotoalbum vind je wel pagina’s die een beetje als los zand bij elkaar hangen. Je wilt bepaalde foto’s wel bewaren maar ze passen niet goed bij andere foto’s. Dit lijkt zo’n pagina te zijn. Helaas ook één ontbrekende foto.

In het bijschrift bij foto 1 (die een stukje ouder lijkt dan de andere foto’s) lijkt iets te staan als “Gerdien en Elly de Bruijn(e)”. In de lijst met adressen en namen die je bij pagina 12 van het album kunt vinden, komt op de Meebergstraat in Zuid-Beijerland inderdaad de naam “De Bruijne” voor (A112/A113), maar dat zegt natuurlijk lang niet alles. Als we nog verder interpreteren zouden dit zomaar de twee meisjes kunnen zijn die we op de eerste twee foto’s van pagina 21 zien en die zo sterk op elkaar lijken. Maar al met al is dat allemaal luchtfietsen. Het brein is geneigd patronen te zien, ook als die er niet zijn.
Album 1938–1943, pagina 24, foto 1: portret van twee jonge meisjes die een sterke gelijkenis vertonen

09 februari 2026

Album 1938–1943, pagina 16

Album 1938–1943, pagina 16: Korfbalvereniging Altius
Album 1938–1943, pagina 16: Korfbalvereniging Altius

We lijken van hot naar her te gaan. Op deze bladzijde vinden we foto’s van korfbalvereniging Altius in Hilversum.

Er is gelukkig een uitgebreide pagina over de geschiedenis van Altius te vinden. Daar lezen we bijvoorbeeld: “Vanaf het begin waren de clubkleuren oranje-zwart, maar anders dan nu was het shirt verticaal gestreept, afwisselend een baan oranje en een baan zwart.Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het shirt effen wit door de textielschaarste, maar in oktober 1948 keerde de club terug naar het vertrouwde oranje-zwart, zij het ditmaal met een effen oranje shirt.”

Op pagina 32 van het album hebben we inmiddels vergelijkbare foto’s gevonden.

De link tussen Hilversum en Zuid-Beijerland/Hoeksche Waard zal wellicht nog blijken, en zo niet, dan niet.

08 februari 2026

Album 1938–1943, pagina 12

Album 1938–1943, pagina 12
Album 1938–1943, pagina 12

Op deze pagina wordt een stevig rondje geposeerd. Foto 1 (“Boven op het platje aan de Meebergstraat”) en foto 7 (“In de tuin op 117A”) kunnen interessant zijn voor mensen die de omgeving kennen.

Het is wrang om te bedenken dat deze beelden gemaakt zijn in de stilte voor de storm. Veel van deze locaties zouden korte tijd later volledig onder water staan. In februari 1944 werd een groot deel van de Hoeksche Waard, waaronder gebieden nabij Zuid-Beijerland, door de Duitse bezetter geïnundeerd om een geallieerde opmars te verhinderen. Zuidelijke polders en Tiengemeten liepen onder water, wat leidde tot grootschalige evacuaties en enorme schade aan landbouwgronden en woningen. Ongeveer 22.000 mensen moesten evacueren. Veel bewoners uit de getroffen gebieden vonden tijdelijk onderdak in omliggende, droog gebleven dorpen. Pas in de zomer van 1945 konden de bewoners terugkeren en begon het herstel van de ondergelopen gebieden.

Op de site WO2 Hoeksche Waard is veel informatie te vinden, waaronder een opgave van de oorlogsschade in Zuid-Beijerland. Na de oorlog werden er in het kader van de wederopbouw tal van vergoedingen uitgekeerd die verband hielden met de oorlog. Zo’n regeling was de zogenaamde ‘Regeling oorlogsschade aan woningen’. Op de genoemde pagina vind je overzichten die betrekking hebben op de gemeente Zuid-Beijerland, waar bijna iedereen schade had opgelopen als gevolg van de inundatie. Op de lijst hieronder vinden we ook de ‘burgerwoning’ met het adres Meebergstraat 117A.

Op deze pagina op Piershil.com wordt uitgelegd hoe de Meebergstraat in Zuid-Beijerland aan de huidige naam Nassaustraat is gekomen.
Opgave oorlogsschade Zuid-Beijerland Dorpsstraat – Meebergstraat – Dorpsstraat

06 februari 2026

Album 1938–1943, pagina 7

Album 1938–1943, pagina 7
Album 1938–1943, pagina 7: jolijt met een subtiele symbolische lading

Kamperen, kokkerellen en een verkleedpartij. We zien inmiddels een ander jaargetijde, maar de sfeer is grotendeels nog even ongedwongen als op het vorige setje foto’s, ofschoon de pret met het uniform ook een ondertoon van ernst heeft. Het land was immers bezet door de Duitsers.

Het uniform op de foto’s is geen officieel uniform, maar een verkleed­kostuum dat sterk leunt op de iconografie van huzaren, cavalerie en muziekkorpsen. In de jaren 1930 en 1940 waren zulke kostuums populair bij schoolfeesten, niet-officiële jeugdactiviteiten en bijvoorbeeld lokale toneelstukjes. Tijdens de bezetting kregen zulke verkleedpartijen vaak een ondertoon van heimelijk patriottisme: men koos bewust voor ‘oude Nederlandse’ of ‘militaire’ stijlen die níét Duits waren.

Dit lijkt in lijn met diverse interviews en dagboekfragmenten (bijv. uit Piershil, Goudswaard en Zuid-Beijerland), waarin wordt genoemd dat jeugdactiviteiten en verkleedpartijen in 1940–1942 nog voorkwamen, soms met ‘oude uniformen’ of ‘toneelkleding’.
Album 1938–1943, pagina 7, foto 3: jongeman in fantasie-uniform. Bijschrift: Wat een lef!

Album 1938–1943, pagina 5

Album 1938–1943, pagina 5: portretjes

Op deze pagina zien we een verzameling pasfoto’s van onder meer (voor zover we dat kunnen lezen) de heer Redert (hoofd van de Christelijke Lagere School te Zuid-Beijerland), tante Marie (deze foto “heeft eerst op haar persoonsbewijs gezeten”; we zien inderdaad een deel van een stempel over de foto), Willy Don, Toos (“mijn geliefde vriendin”), nogmaals Toos, Anny v/d Burgh, Toos (nu “in gala”) en Harry (dit laatste bijschrift is deels verdwenen, dus onzeker). We zien ook drie lege plekken met sporen van verdwenen foto’s op de pagina.

Over ‘mijnheer Redert’ vinden we al direct bijzondere informatie. Zijn naam wordt genoemd in het verhaal Het oorlogsgedicht voor Van de Griend. In de eerste alinea van dat fascinerende verhaal lezen we:

“H. Redert, als onderwijzer actief en woonachtig in Zuid-Beijerland. In de winter van 1944-1945 was hij geëvacueerd aan de Oud-Beijerlandse Zinkweg. Die evacuatie trof vele Hoeksche Waarders, Duitsers inundeerden grote gebieden om een invasie te bemoeilijken.”

Het lijkt erop dat dhr. Redert de oorlog goed is doorgekomen. In elk geval vinden we een advertentie uit 1953 namens een school in Zuid-Beijerland waarin zijn naam voorkomt.
Advertentie Nieuwe Vlaardingsche courant 30-01-1953
Over de andere namen is vooralsnog niet veel te vinden. In het bijschrift bij foto 6, Anny v/d Burgh, staat nog iets als “Een van m’n beste vriendinnen van den Hitserd”. Na wat zoeken lijkt Den Hitsert aanvankelijk simpelweg een oude benaming voor Zuid-Beijerland te zijn, maar als je wat verder speurt blijkt de zaak iets complexer te liggen. Op deze leerzame pagina wordt een en ander uitgebreid uit de doeken gedaan.

05 februari 2026

Album 1938–1943, pagina 4

Album 1938–1943, pagina 4
Album 1938–1943, pagina 4

Deze pagina van het fotoalbum bevat zes foto’s waarin je zomaar zou kunnen verdwalen. Foto 1 heeft als bijschrift: “Aug. 1940. In Zuid‑Beijerland bij Schelling in de wei. Ik lijk wel zo’n houten plank.”
Album 1938–1943, pagina 4, foto 11: twee meisjes in een weiland
Album 1938–1943, pagina 4: meisje bij een hek, naast uitgesneden of -geknipt silhouet
Foto 4 uit 1941 is bijzonder omdat er zichtbaar iemand uit de foto is verdwenen. In het bijschrift staat sowieso niets dat naar deze persoon verwijst. Ik had wel eens eerder gezien dat het gezicht van iemand op een foto in een album was weggekrast (zie hier en hier), maar zo’n fraai uitgeknipt of uitgesneden silhouet was ik nog niet tegengekomen.

Foto 3 zal er voor veel oudere Nederlanders direct uitspringen. Hier zien we prinses Juliana met prinsesjes. In het bijschrift lezen we: “Deze foto is in Canada genomen en uitgegooid in Ned. door een Engels vliegtuig.” 

Op exact dezelfde dag dat ik deze pagina voor het eerst fotografeerde voor de inleidende post bij dit album, kwam ik in een kringloopwinkel onderstaand exemplaar van dezelfde foto tegen. Wat probeert het universum me te vertellen? Waarschijnlijk dat ik dat exemplaar à € 0,50 maar gewoon moest kopen. Dat heb ik dan ook gedaan.
Album 1938–1943, pagina 4, foto 3: Juliana & Princesses

Het bezit of verhandelen van zulke foto’s was destijds strafbaar, maar toch wijdverbreid. Het inplakken van de foto in een eigen fotoalbum kan gerust als een stille daad van verzet worden gezien.