Een gedoemd poëet in zijn tijd als rechtenstudent

Bron van de foto: Hungarian National Digital Archive > Ady’s forgotten Muse. 

Endre ADY [1877-1919] was een overbewust dionysisch dichter. Hij was sensitief tot in zijn geestelijke poëzie, nerveus en agressief. Alle ideeën werden bij hem beelden, voor de meest verborgen menselijke verschijnselen wist hij taalsymbolen. Zijn lyriek is verontwaardiging en tederheid, dorst en dronkenschap, gezang en getier. Zijn heftigheid veranderde alles van dimensie, de driftbui werd bij hem gramschap, de liefde hartstocht, de grief haat. Hij barstte uit de samenleving, hij was een gedoemd poëet. (BabelMatrix)

 

Het ‘triumviraat‘

Willem Kloos, Pet Tideman en Hein Boeken in het atelier van Witsen, 1892. De foto is automatisch ingekleurd met de gratis versie van img2go.com. Een en ander werd getriggerd door lezing van het voor mij zeer interessante artikel Wie dat schrijft, zal mij niet in de steek laten: Het leven van Willem Kloos (1859‑1938) door Frans Oerlemans en Peter Janzen. Het artikel verscheen oorspronkelijk in De Parelduiker, jaargang 8 (2003), en is nu online te lezen via DBNL. 

Ikzelf lees dat soort langere artikelen tegenwoordig trouwens graag op de e‑reader, Als je een Kobo-device hebt, kun je Instapaper gebruiken om artikelen op te slaan en naar je reader te downloaden.

J. Colson, bohémien en meer

Een vervolg op de post J. Colson, Fotograaf aan de Burgerl. Stand
Hoe dieper je in de persoon Joop Colson duikt, hoe interessanter hij wordt. Geïnteresseerden kan ik van harte het boekje Groeneveld – Herinneringen aan een landhuis in Baarn 1946‑1966 aanraden. Het is niet te dik, maar staat wel bomvol uitermate fraaie anekdotes die een stuk beter werken dan droge biografische opsommingen. En er zijn foto’s. Het boekje is weliswaar al wat ouder, maar op zich eenvoudig tweedehands te vinden.

 

Postzegelvel Romanreuzen

PostNL: Op 22 april 2025 geeft PostNL het postzegelvel RomanReuzen uit, met 10 postzegels in 10 verschillende ontwerpen. Op de postzegels staan 10 portretten van 10 markante Nederlandse schrijvers: Kader Abdolah, Abdelkader Benali, Peter Buwalda, Adriaan van Dis, Jessica Durlacher, Bregje Hofstede, Mensje van Keulen, Astrid Roemer, Manon Uphoff en Tommy Wieringa. De titel van de postzegeluitgifte is afgeleid van het project RomanReuzen, een initiatief van journalist Frénk van der Linden en fotograaf Fjodor Buis om de ontlezing in Nederland tegen te gaan. De postzegels zijn ontworpen door grafisch ontwerper Lex Reitsma uit Haarlem.

Tommy Wieringa, bibliotheek Zevenaar, 29 november 2024

Tommy Wieringa, bibliotheek Zevenaar (Turmac Cultuurfabriek), 29 november 2024. 

Aardig gesprek, interessante anekdotes, leuke gespreksleider, fraaie en zeer goed verkapte verwijzingen naar o.a. Reve, Hermans en Spinoza (voor de goede verstaander) en een mooie afsluiting plus signeersessie. Het had eigenlijk best iets langer mogen duren.

Grafkelder van de familie Herckenrath in Monster, Open Monumentendag 2024

Open Monumentendag is een mooi initiatief maar het gaat wel een beetje aan zijn eigen succes ten onder. Iedereen kan een obscuur monument gaan bekijken en dat betekent ook dat mensen in groten getale komen opdagen. 

Aan de andere kant is dit net als zeuren tijdens het filerijden: je doet er zelf net zo hard aan mee. In elk geval kunnen we deze van onze bucketlist strepen. 

Met dank aan Annejet van der Zijl natuurlijk.

Albvm Gerard Reve

Gerard Reve – Albvm Gerard Reve. Elsevier. Zo maar voor een habbekrats bij een kringloopwinkel. Lees hier een recensie.

“Er luistert toch niemand”

“Een kamer in het verleden. In het najaar van 2010 verbleven vijftien proefpersonen, die allen het woord als voertuig van hun gedachten en gevoelens hanteren, een week lang in een drijvende bungalow, aangemeerd aan een onbewoond eiland in het Lauwersmeer. Vijftien schrijvers, cabaretiers, denkers en dichters werden er eenzaam opgesloten, zonder enige vorm van elektronische communicatie met de buitenwereld. Alleen De Avondenrecorder stond hen ter beschikking, waarop zij hun belevenissen en bespiegelingen inspraken.”

Radioverslag van Menno Wigman (1) 

Radioverslag van Menno Wigman (2) 

Radioverslag van Menno Wigman (3) 

Radioverslag van Menno Wigman (4) 

Menno Wigman maakt de balans op

Verteedering.

Heroin chic avant la lettre? Het fragment is afkomstig uit Verteedering, een kort verhaal uit de bundel De laatste incarnatie van Henri Borel (L.J. van Veen, derde druk, zonder jaartal). De meeste verhalen uit de bundel zijn van rond 1900 dus dit verhaal zal in dezelfde periode geplaatst moeten worden. 

Behalve op de site rond1900.nl kan ik bijzonder weinig over dit verhaal vinden. Overigens staat de bundel vol van constructies waarvoor je tegenwoordig rücksichtslos gecanceld zou worden, zoals zoveel gedrukt materiaal uit die periode. Oftewel: interessant leesvoer.

Henri Borel (Wikipedia) 

Uitgeversmaatschappij L.J. Veen (Wikipedia) 

Heroin chic (Wikipedia)

Tijd voor wat lichte lectuur

“De wereld om mij heen wordt steeds meer geconstrueerd, steeds minder lijkt zij op een ruisende boom, steeds meer op een badkamer. Een afstotende reinheid, blinkende gladheid van email en metaal, alles koud en logisch, mooie kranen langs een glanzende badkuip, maar – zoals iemand treffend heeft opgemerkt, ik meen in Kultura – baden in zo’n badkuip is iets anders dan een bad in het meer.”

Uit Uit het dagboek van Witold Gombrowicz (Dziennik), vertaling uit Duitse en Franse edities door Paul Beetz.

In zijn dagboeknotities fileert Gombrowicz zijn eigen gedachten en motieven op een manier die zowel misselijkmakend als jaloersmakend is. Persoonlijk vind ik het een van de belangrijkste boeken die ik in jaren gelezen heb. De hoogste tijd om dus veel meer van deze auteur te lezen.

“Mijn mens wordt immers van buitenaf gevormd, hij is naar zijn wezen niet authentiek, steeds ‘niet-ik-zelf’, want de vorm die tussen de mensen geboren wordt bepaalt hem. Zijn ‘ik’ wordt daarom gevormd in die ‘tussenmenselijkheid’. Een eeuwige toneelspeler, maar een natuurlijke toneelspeler, want de kunstmatigheid is hem aangeboren, zij is het kenmerk van zijn menselijkheid – mens zijn betekent toneelspeler zijn – mens zijn betekent een mens spelen – mens zijn is ‘zich gedragen’ als een mens, zonder dat men in de diepte zelf mens is – mens zijn is het mensdom reciteren.”

Dat laatste fragment verwijst naar Ferdydurke, dat dus als volgende op m’n leeslijst staat. Ik ben voorbereid, want “Ernstige literatuur is er niet om het leven te verlichten, maar om het te verzwaren”, zoals de man zelf schrijft.

Het martelaarken

Zij voederden een geslagen uur aan een klein telloorken. Henriken kreeg het al op zijn zenuwkens als hij de pap maar zag, werd met den dag bleeker, en met den nacht sliep hij slechter. De stoelgang werd wit en hard als oude stopverf, elken avond moesten ze hem sneekens sunlightzeep opsteken. Ja, met geweld, hun hart bloedde. Het kind lag op zijn buiksken op Mans’ weidschen schoot, Dolfken trok de billekens open en neep smartelijk zijn oogen toe, terwijl Mans het kogeltje zeep in het darmke duwde. Dan neep Dolfken de billekens toe, trok zijn oogen open en zong volhardend tegen het harteloos kelen van het kind op, tot de sunlight overwon. Dan werd het martelaarken op zijn potje gezet. Zij zaten er geknield bij, moedigden aan tot duwen en lachten zegepralend om elk deeltje buit. Eindelijk stonden zij recht met het potje en beschouwden lang met diepe voldoening de giften waarvan zij het kind hadden bevrijd.

---

We kunnen rustig stellen dat er zo niet meer geschreven wordt. Misschien is er zelfs bijna nooit zo geschreven als in Het kind (1939) van Gerard Walschap, niet alleen voor wat betreft het taalgebruik maar zeker ook als het gaat om het onderwerp en de manier waarop e.e.a. beschreven wordt.

In mijn exemplaar, voor € 1,50 gescoord bij een kringloopwinkel in Scheveningen, staat voorin met pen Verboden lectuur geschreven. De boeken van Walschap stonden dan ook op de index. Onweerstaanbaar dus.

Gerard Walschap, Het kind
Onze Tijd
Uitgeverij A. Manteau N.V. Brussel
Nijgh & Van Ditmar N.V. Rotterdam
(zonder jaartal)

De zwarte kost

“Het sloeg juist elf, die zondagmorgen, en in de enkele straat van het dorpje was alles stil en vreedzaam, toen, in een plotselinge opschudding, van huis tot huis de deuren openvlogen, en de bewoners met uitroepingen van verbazing op hun dorpels kwamen.
    Er moest voorwaar geen gewichtige gebeurtenis in het rustig Akspoele plaatsgrijpen, om er terstond de lieden op de straat te lokken: de enkele voorbijtocht van een ongewoon rijtuig of de verschijning van een onbekende waren daartoe ruim voldoende. Doch ditmaal gold het iets zó buitengewoon ontzettends, dat het er terstond als een klein oproer werd.
    Dáár, aan het uiteinde van de straat, komend in het dorp langs de weg van het station Bavel, naderde met rasse tred, vergezeld van een joelende bende knapen en meisjes, een groep van drie personen.
    Hij, die in het midden liep, werd dadelijk herkend. Het was Massijn, Fortuné Massijn, de klerk van notaris Potvlieghe. Maar of de twee anderen mensen of dieren waren, dat konden de stomverbaasde dorpelingen nog niet bevestigen.
    Zij hadden de gestalte en de lichaamsvormen van twee magere, te vroeg opgeschoten vijftienjarige knapen. Beiden droegen een zwartfluwelen pak, met korte broek en koperen knopen op het wambuis; beiden hadden lange rode kousen aan, en op het hoofd een zonderlinge rode pet, met zwarte, schuins afhangende kwast. Doch wat volstrekt op niets menselijks meer leek was hun gezicht: een glimmend-zwarte, monsterlelijke tronie met vervaarlijke ogen en vingerdikke lippen; en hun handen: afschuwelijke handen, zwart, lang en mager gelijk beestenklauwen. Een soort van zwarte, dicht-kroezende wol bedekte hun slapen; en door hun oorlellen staken overgrote koperen ringen, woest schitterend in de ochtend-zonneglans.”

---

Zo begint De zwarte kost van Cyriel Buysse. Laten we in deze tijd van zwartepietendiscussies, lange tenen en korte lonten wel even vooropstellen dat de tekst satirisch bedoeld is. In de studie In black and white: a bird's eye overview of flemish prose on the Congo lezen we:

“In De zwarte kost the whites are the targets of Buysse's fierce criticism, some because of their narrow-mindedness, hypocrisy, short-sightedness, bigotry and ignorance, others because of their naivety and megalomania. Western civilization is not worth its name. The whites are the real barbarians; they can offer the Congo nothing but misery and hardship. Buysse denounces the colonial propaganda, which plays on the exotic appeal of the Congo, the prospect of a life of adventure and the ideal of bringing Western civilization to a backward continent. The motives of the colonizers are unmasked: they are driven by self-glorification or base instincts and not at all by humanitarian concerns.”

En in de lezenswaardige tekst Mededelingen van het Cyriel Buysse Genootschap 24 (De dierlijke beschaving - Hoe een Afrikabeeld het Westen typeert in De zwarte kost van Cyriel Buysse door Sofie Couwenbergh) lezen we het volgende.

“Zij lijken ‘op niets menselijks meer’, en hun handen zijn ‘gelijk beestenklauwen’. Zo worden Badoe en Soera, twee Congolese prinsen die op bezoek zijn in België, beschreven in De zwarte kost. Deze typeringen komen voor op de eerste bladzijde van het verhaal, dat in 1898 bij Van Holkema & Warendorf verscheen, en sluiten onmiskenbaar aan bij een wijd verbreid stereotype over de niet-westerse mens.”

Moeder Augusta Beaucarne en dochter Madeleine Buysse poseren met twee zwarte jongens, Prosper en Michel, op een van de vele wereldtentoonstellingen uit die tijd. (bron)
Na het innemen van al deze voorinformatie is het de hoogste tijd om massaal De zwarte kost te gaan lezen. Het boek is nog geen zeventig pagina’s dik en op verschillende plekken gratis te vinden, onder andere als gratis download via Amazon en in iBooks. In de versie van deze twee aanbieders is de voornaam van de schrijver ineens Cyriël geworden (als je gaat zoeken, zie je deze spelling overigens vaker, vooral op Engelstalige sites), maar dat mag de pret niet drukken.

Cyriel Buysse op Wikipedia
Cyriel Buysse Genootschap
Liberaal Archief - Iconografie Cyriel Buysse
Alles over Cyriel Buysse (Knack)

Het opschrift toepasselijk gemaakt

Houtsnede met portret van Prins Willem III, het opschrift toepasselijk gemaakt op Willem V.
"In de zestiende eeuw komt de 'volksprentfabricage' tot grote bloei, met Amsterdam als centrum van het Noorden. [...] Eigentijdse afdrukken echter bezitten we bijna niet meer van deze grafici, maar gelukkig bleven de planken lang in gebruik en gingen van den enen uitgever op den anderen over, zodat uit de achttiende- en vaak zelfs negentiende-eeuwse prenten de kunst van de zestiende en volgende eeuw gereconstrueerd kan worden. In later tijd blijkt de zuinigheid van de prentenfirma's wel uit het feit, dat portretten van den Stadhouder-Koning en zijn echtgenote, Maria Stuart, achtereenvolgens voor alle latere prinsen en prinsessen uit het Huis Oranje Nassau gebruikt zijn, tot de Franse tijd toe."

---

R.C. Hekker | De volksprent in Nederland
Uit:
Apollo, maandschrift voor literatuur en beeldende kunsten
Nummer 4, jaargang 1, maart 1946
Uitgevers: N.V. Servire - Kauwlaan 17 - Den Haag

Klaaglied

Klaaglied om Agnes, Marnix Gijsen
Uit: BulkBoek, een uitgave van Patty & Theo Knippenberg, jaargang 9/nr. 101

Wieringa versus Komrij

“Het is mijn maatschappelijk ideaal om elegant langs elkaar heen te leven.”
Tommy Wieringa, Vrij Nederland, 2017
(Tommy Wieringa tegen Thierry Baudet: ‘Rukken mág!’)

---

“... ach, ik vind een wereld waarin mensen zich zachtaardig ruisend langs elkaar heen bewegen nu eenmaal aangenamer dan een wereld waarin ...”
Gerrit Komrij, Intimiteiten, 1993

Onbeduidende koppen

“Er zijn weinig dingen die ik liever doe dan naar foto’s kijken; toch ben ik niet onverdeeld dol op fotojournalistiek.
Zo heb ik bijvoorbeeld weinig boodschap aan foto’s van politici. Alleen al omdat het niet ter zake doet hoe die eruitzien; het publiek zou dat eigenlijk nauwelijks moeten weten, zoals het ook niet weet hoe de mensen eruitzien die ervoor zorgen dat de treinen op tijd rijden. Maar zo zit de wereld helaas niet in elkaar.
Een tweede overweging is dat aan een foto van een politicus letterlijk niets te zien is. Behangselpapier. Onbeduidende koppen, met geen andere eigenschap dan dat je ze al vaak hebt gezien. De mentaliteit om te denken dat dat iets belangrijks is, dat is mijn bezwaar tegen dat aspect van de journalistiek; iemand moet gefotografeerd worden omdat hij al zo vaak gefotografeerd is. Daaraan, en aan niets anders, ontlenen de meeste politici hun belangrijkheid. Iedere andere categorie mensen is interessanter.”

--

Rudy Kousbroek, Het brutale oog
Uit: De onmogelijke liefde
Anathema’s 7
Meulenhoff Amsterdam, 1988
ISBN 90 290 3884 5/CIP

Rudy demonstreert een zelf gemaakte katapult (2007)

Bron: Avondlog

Y veloute helio

---

Een kuil om snikkend in te vallen, Rudy Kousbroek
Zie ook Het lieve varken van het rationalisme (DBNL)

Хоббит

Via englishrussia.com

Aanstootgevend anno 1887

"Langzaam, terwijl alle kleuren vonkten en naderden naar haar oogen, loste haar bewustzijn zich op in de lichtkrachten die kleursidderden over haar heen. Haar leden zonken samen, achter tegen haar stoel. Zij zag wel, door de verblinding, die over haar gezicht was neêrgeschitterd heen, dat de blauwe lucht was losgebarsten en er kokende stromen gloeyend goud gudsten over de vlakte, klotsend op haar toe."

Uit: Een liefde, Lodewijk van Deyssel, eerste druk, 1887.
In latere drukken zijn diverse als schandalig ervaren passages (zoals deze omfloerste masturbatiescène) geschrapt, niet alleen onder druk van de goegemeente maar ook op aandringen van bevriende schrijvers als Frederik van Eeden.

Lodewijk van Deyssel