Posts tonen met het label Nederlands. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Nederlands. Alle posts tonen

21 april 2026

Dit is Iris the Youngste

Zwart-witfoto van een vrouw die buiten staat op een bestrate tuin- of erfstrook naast een houten hek. Ze draagt een getailleerde jas met bijpassende rok, een kleine hoed en lage hakken. In haar linkerhand houdt handschoenen en een tasje vast. Op de achtergrond staan struiken, bomen en een woonhuis met pannendak en ramen. De opname is frontaal en toont de figuur staand, volledig in beeld.
We zien een zwart-witfoto van een vrouw die buiten staat op een bestrate tuin- of erfstrook naast een houten hek. Ze draagt een getailleerde jas met bijpassende rok, een kleine hoed en lage hakken. In haar linkerhand houdt ze handschoenen en een tasje vast. Op de achtergrond staan struiken, bomen en een woonhuis met pannendak en ramen. De opname is frontaal en toont de figuur staand, volledig in beeld.

Op basis van kleding, silhouet, kapsel en fotografische stijl komen we tot een waarschijnlijke datering van 1947–1955.
Achterkant van een foto met drie elementen: Naam: Janny Zwaan;Stempel: 1 101 (waarschijnlijk een laboratoriumnummer van een fotowinkel of ontwikkelcentrale); Handgeschreven tekst overdwars: 'Dit is Iris the Youngste.'

Op de achterkant staan drie elementen:
Naam: Janny Zwaan
Stempel: 1 101 (waarschijnlijk een laboratoriumnummer van een fotowinkel of ontwikkelcentrale)
Handgeschreven tekst, overdwars: “Dit is Iris the Youngste.”

De tekst is een mengvorm van Nederlands en Engels. Dat kan wijzen op iemand die tweetalig is geworden, bijvoorbeeld door emigratie, of die al langere tijd in een Engelstalige omgeving leeft. In taalkundige termen spreekt men van code-switching: het wisselen tussen twee talen binnen één zin of context. In dit geval kan het erop wijzen dat iemand uit Nederland in de jaren 1950–1960 is geëmigreerd en foto’s labelde voor familieleden, maar dat blijft speculatief.

De meest logische hypothese op basis van de tekst is dat de vrouw op de foto “Iris the Youngste” is en dat Janny Zwaan degene is die de foto heeft gelabeld. Bij dit soort foto’s hoop je natuurlijk dat ooit iemand het gezicht of de naam herkent.


06 november 2025

Soerat lepas (Tjilatjap, 1945)

Uit een familiearchief:
Soerat Lepas, gecensureerd

Gevangenis/Huis van Bewaring te Tjilatjap

Vrijlatingsbewijs (soerat lepas)

Dit vrijlatingsbewijs dient ter verklaring dat de persoon genaamd
XXXXX,
registratienummer A 33/04 [?],
laatst woonachtig te Tjilatjap,
veroordeeld is door de Tihoo Hōin (opperrechter)
op 15 maart 2605 (Japans keizerlijk jaar, overeenkomend met 1945)
volgens het vonnis van de Tihoo Hōin Kita Bun In te Tjilatjap,
veroordeeld wegens diefstal onder ontbinding/opheffing,
tot een straf van gevangenisstraf (details volgen uit dossier [?] no. 577/578/579/[?]),
en is vrijgelaten op 15 maart 2605,
omdat de straf ten einde is gekomen.

Tjilatjap, 15 maart 2605

De beheerder/administrateur van de gevangenis,
(handtekening en stempel)


Toelichting – soerat lepas (Tjilatjap, 1945)
Dit document is een zogenoemde soerat lepas, letterlijk een ‘vrijlatingsbrief’, afkomstig van de gevangenis (Roemah Pendjara) in Tjilatjap (nu Cilacap, Midden-Java). Het stuk is opgemaakt tijdens de Japanse bezetting van Nederlands‑Indië (1942‑1945) en dateert van 15 maart 2605, wat overeenkomt met 1945 in de westerse jaartelling. 

De soerat lepas diende als officieel bewijs dat iemand zijn detentie had uitgezeten en weer op vrije voeten was. Zulke documenten werden vaak op dun papier gedrukt en ingevuld in het Maleis met Nederlandse invloeden. Ze behoren tot de weinige tastbare sporen van het gevangeniswezen onder Japans bestuur in Indië.

De vermelding van Tjilatjap is interessant: deze kustplaats speelde in de bezettingstijd een belangrijke rol als havenstad en als locatie van interneringskampen en gevangenissen voor zowel Indonesiërs als Europeanen.

(Fout ontdekt in de vertaling of duiding? Laat het ons weten a.u.b.)


22 oktober 2025

Crayon, pagina 8, foto 2

Portret van twee onbekende kinderen; CdV van Joh. Plettenburg, Pijpenstraat 1, Enschedé
Portret van twee onbekende kinderen
Deze fraaie carte de visite toont twee poserende kinderen: een staand meisje (links op de foto) en een zittende jongen. Het meisje draagt een nette geruite jurk tot over de knie en, zo te zien, veterschoentjes of ‑laarsjes. Met haar rechterhand leunt ze op een witgelakt houten tafeltje; haar linkerhand rust op de leuning van het bijbehorende houten bankje waarop de jongen zit. Hij zit behoorlijk strak in het pak, maar zijn kostuum oogt een stuk minder streng door de uitbundige strik met witte stippen. De achtergrond is min of meer egaal, iets wat we bij deze fotograaf nog niet eerder zagen.

Onder de foto zien we een aardige variatie op een bekend thema: een andere versie van de signatuur van de fotograaf. Hier geen wapenschild of logo, maar enkel links de naam J. Plettenburg en rechts het adres Pijpenstraat 1, Enschedé. Inderdaad: Pijpenstraat met een huisnummer, en hier is ook niet gekozen voor de ligatuur met puntjes (ÿ), zoals bij sommige eerder geziene CdV’s, maar voor twee losse letters. En niet onbelangrijk: Enschede is hier gespeld met accent aigu: Enschedé.

Dit blijkt een historische spellingvariant te zijn, bedoeld om de juiste uitspraak van de plaatsnaam te verduidelijken: met de klemtoon op de laatste lettergreep. Tegenwoordig is deze schrijfwijze ongebruikelijk, maar in de 19e en vroege 20e eeuw kwam die incidenteel voor in drukwerk zoals CdV’s, advertenties en briefhoofden.

Volgens Onze Taal is Enschede een “raar woord” met drie verschillende klinkers: è, uh, ee. De spelling Enschedé zou dus een poging kunnen zijn geweest om de laatste klank (de lange ee) expliciet te maken. In het radioprogramma De Taalstaat werd dit ook besproken: de naam wijkt af van andere plaatsnamen en leidt regelmatig tot uitspraakverwarring.

Nog even terug naar de foto zelf. Bij de meeste portretten uit dit album dragen de geportretteerden ingetogen, donkere kleding. Een typisch Nederlands verschijnsel door de eeuwen heen, waarin soberheid en ernst de norm waren. Voor kinderen gold dat een stuk minder, en daarom kun je juist bij een foto als deze extra nieuwsgierig worden. We hebben dus maar eens een automatische inkleuring op deze foto losgelaten. Er bestaan verschillende sites waar je dit gratis kunt doen, en hier is gekozen voor Palette.fm. Het resultaat is heel aardig geworden.
Automatisch ingekleurde versie van een portret van twee onbekende kinderen; CdV van Joh. Plettenburg, Pijpenstraat 1, Enschedé

27 september 2025

J. Colson, bohémien en meer

Omslag 'Groeneveld - Herinneringen aan een landhuis in Baarn 1946-1966'
Een vervolg op de post J. Colson, Fotograaf aan de Burgerl. Stand
Hoe dieper je in de persoon Joop Colson duikt, hoe interessanter hij wordt. Geïnteresseerden kan ik van harte het boekje Groeneveld – Herinneringen aan een landhuis in Baarn 1946‑1966 aanraden. Het is niet te dik, maar staat wel bomvol uitermate fraaie anekdotes die een stuk beter werken dan droge biografische opsommingen. En er zijn foto’s. Het boekje is weliswaar al wat ouder, maar op zich eenvoudig tweedehands te vinden.
Foto van Joop Colson uit 'Groeneveld - Herinneringen aan een landhuis in Baarn 1946-1966'

 

08 november 2023

STiNK BOA

De letters 'STiNK BOA' op straattegels
Geen koppelteken tussen ‘stink’ en ‘boa’, alle letters in bovenkast behalve de  ‘i’: zesje. Maar een tien voor vlijt natuurlijk.


06 november 2023

toonpluyzertje - teenpluizertje

Toonpluyzertje - Teenpluizertje, origineel
Een afbeelding uit Het Kabinet der Statuen door W. de Geest. Boven de versie uit de oorsponkelijke uitgave van 1702, achterhaald via Google Boeken. Onder de versie uit de reprint uit 2004, Conferencepoint Verlag, Hamburg, ISBN 3‑936406‑05‑7 (paperback), ISBN 3‑936406‑04‑9 (hardback). 

Interessant is natuurlijk het woord teenpluizertje, hier zo te zien gespeld als toonpluyzertje. Het woord is alleen nog te vinden in Nederduitsch taalkundig woordenboek (1) en het Nieuw groot woordenboek der Nederlandsche taal (2), en een paar antieke tweetalige woordenboeken, waarin overigens in geen van de gevallen een vertaling is opgenomen, alleen een beschrijving.

(1) de kunstnaam van een beeld, dat uit de oudheid overgebleven is
(2) o, kunstnaam van een beeld, dat, uit de oudheid tot ons gekomen, iemand voorstelt, welke het vuil tusschen zijne tenen wegneemt 

Ik kan al direct melden dat ik een groot voorstander ben van de herwaardering en herinvoering van dit woord.
Toonpluyzertje - Teenpluizertje, reprint
Zie ook het gedicht Op het Kabinet der Statuën van Wybrandus de Geest uit 1731.


27 juli 2023

01 juni 2023

Morgue

In de eerste aflevering van de Poëziepodcast met als gast Menno Wigman hoorde ik zijn vertaling van het gedicht Kleine Aster (1912) van de Duitse dichter Gottfried Benn. Het is zeker twintig jaar geleden dat ik de Duitse versie van dit gedicht las en net als toen was ik ook nu van de Nederlandse versie zeer onder de indruk. Het oorspronkelijke gedicht gaat als volgt: 

Ein ersoffener Bierfahrer wurde auf den Tisch gestemmt.
lrgendeiner hatte ihm eine dunkelhellila Aster
zwischen die Zähne geklemmt.
Als ich von der Brust aus
unter der Haut
mit einem langen Messer
Zunge und Gaumen herausschnitt,
muß ich sie angestoßen haben, denn sie glitt
in das nebenliegende Gehirn.
Ich packte sie ihm in die Brusthöhle
zwischen die Holzwolle,
als man zunähte.
Trinke dich satt in deiner Vase!
Ruhe sanft,
kleine Aster!

M’n gedachten namen een vreemde wending. Gottfried Benn had in een lijkenhuis gewerkt, wat de insteek een beetje verklaart, en ik dacht, waar ken ik dat toch van? Na wat peinzen was er ineens een oh ja

In een grijs verleden, toen in nog in Den Haag woonde, heb ik daar bij De Slegte een boek gekocht over de Sloveense kunstschilder Jože Tisnikar. Ook deze man heeft in een mortuarium gewerkt en wist die ervaring op een bijzondere manier te verwerken. Zie bijvoorbeeld dit:
Rojstvo in smrt, Jože Tisnikar
Sommige mensen zullen het misschien morbide vinden maar ik vind het troostende kunst. Het idee dat er in de kille en onverschillige kosmos zoiets bestaat als lichtpuntjes van onbaatzuchtig medeleven. Ook in het aardse tranendal is soelaas te vinden. Ook in Mordor groeien bloemen. 

De Nederlandse versie van Kleine Aster, vertaald door Menno Wigman: 

Een verzopen bierbezorger werd op de tafel gehesen. 
Iemand had een donkerlichtlila aster 
tussen zijn tanden geklemd. 
Toen ik vanuit de borstkas 
onder de huid 
met een lang mes 
tong en gehemelte uitsneed, 
moet ik haar aangestoten hebben, want ze gleed 
in de aangrenzende hersenen. 
Ik bedde haar in zijn buikholte 
tussen de houtwol 
toen hij werd dichtgeregen. 
Drink je dronken in je vaas! 
Rust zacht, 
kleine aster!
Gottfried Benn
Gottfried Benn
Jože Tisnikar
Jože Tisnikar 
© Večer
Menno Wigman 
Foto: Bianca Sistermans/De Beeldunie

01 februari 2023

♫ Blinde vlekken, twee ♪

Ik was aan het luisteren naar het VPRO Marathoninterview met Liesbeth Koenen (drie keer één uur) uit 1994 en daarin kwam dit muziekje langs.

 

Erg leuk, en net als dat interview kende ik dit nummer uit 1991 ook niet, terwijl ik er toch bij was in die jaren. Nou ja, ingehaald.

Hebban olla vogala (Wikipedia)
Fragment Hebban olla vogala
{{Information |Description=Fragment famous old Dutch text "Hebban olla vogala" |Source=Personal collection of Paul Kempeneers |Date=11th century |Author=Unknown |Permission=Copyright expired |other_versions= }}


09 oktober 2021

Ik loop op een wandelpad en mountainbike

Bord met tekst 'wandelpad en mountainbike'
Zo wordt het natuurlijk nooit meer wat met het Nederlands. Buitengebied Enschede-Noord, oktober 2021.

15 juli 2021

Accent grave of accent aigu?

NSB-affiche
Als je niet weet of je een accent grave of accent aigu moet gebruiken, kun je altijd nog deze oplossing gebruiken. Let op, het is een NSB-affiche maar dat wil niet zeggen dat ik instem met het gedachtegoed van deze partij of dat gedachtegoed wil normaliseren. Het gaat me hier puur om de typografie. 

Op Wikipedia staat “Voor 1996 werd het accent grave ook wel gebruikt om korte lettergrepen te benadrukken” en inderdaad zie je dat in tekstuele uitingen van wat oudere mensen nog wel eens terug. Ik weet eigenlijk niet goed of er voor 1996 wel een strakke regel bestond – ik weet wel dat het in mijn jeugd ook al een wat verwarrende situatie was voor wat betreft de streepjes. Daarom vond ik deze oplossing eigenlijk best aardig gevonden.
NSB-affiche, uitsnede

06 maart 2021

(n)

Bord 'Niet voere'
Bord 'Niet voeren'
Doelgroepdifferentiatie, kinderboerderij Rosorum, Zevenaar, maart 2021.

23 oktober 2020

Vertalen wat er staat?

Durfal, de man zonder vrees, Durfal Classics nr. 20
Nog wat superhelden met netjes vertaalde Nederlandse namen: Durfal, de Flits en Groene Lantaarn. Bij deze Durfal krijg je nog een Spinneman cadeau (koosnaampjes ‘Spinnie’ en ‘je aardige buurt-Spinneman’, allemaal afgeleid van de bekende kretologie). Ik ben er nog niet helemaal achter wanneer men begonnen is met het gebruik van de Engelse namen. In elk geval is het momenteel ondenkbaar een superheldennaam te vertalen.
De Flits, De bruid heeft twee schaduwen, De Flits Classics nr. 2615
Groene Lantaarn, Krachtring contra krachtring, Groene lantaarn Classics nr. 2707

20 februari 2020

darom an bitt noch hout noch steen

Wat gij hier Siet is Christi beldeniss en Selver niet darom an bitt noch hout noch steen maar op Christi lieden richt het hert alleen
Wat gij hier Siet
is Christi beldeniss
en Selver niet
darom an bitt noch hout noch steen
maar op Christi lieden richt het
hert alleen


Fraaie stukje antiek Nederlands met tweeledige negatie. Gespot een paar honderd meter over de grens bij Aalten richting Hemden/Bocholt. De tekst staat onder dit kruis:
Kruisbeeld
Meer info over de geschiedenis van dit object hier, pagina 9 onder het kopje De Kreuzkapelle in Hemden.

19 december 2019

School zone ...

... waar je hopelijk leert dat het “een basisregel van de Nederlandse spelling is dat je samenstellingen aan elkaar moet schrijven” (Genootschap Onze Taal) en dat onjuist spatiegebruik in samenstellingen Engelse ziekte wordt genoemd (Wikipedia).

Foto: wijk Zonnemaat, Zevenaar

04 december 2019

Me dunkt

etymology.com:
methinks (v.)
"it appears to me" (now archair or poetic only), from Old English me þyncð "it seems to me," from me (pron.), dative of I, + þyncð, third person singular of þyncan "to seem," reflecting the Old English distinction between þyncan "to seem" and related þencan "to think," which bedevils modern students of the language (see think). The two thinks were constantly confused, then finally merged, in Middle English. Related: Methought.

26 november 2019

Economie elimineerd empathie

Graffiti 'Economie elimineerd empathie', Den Haag
‘Economie elimineerd empathie’, Suezkade, hoek Newtonstraat, Den Haag, november 2019.
“Het wordt hoog tijd dat we vervoegingsfouten – of ze nu voorkomen in een schoolopstel, een artikel of een sollicitatiebrief – als gewone fouten gaan beschouwen.” (New Scientist)