Crayon, pagina 7, foto 1

Portret van een onbekende vrouw

Op deze foto zien we een jonge vrouw in een donkere japon met pofschouders, een hoge kraag en een motief van vier bloemen op het bovenlijf. Het haar is naar achteren gekamd en ze draagt subtiele oorbellen. Ze staat op een tapijt en leunt met haar linkerhand op de rug van een houten stoel terwijl ze recht in de camera kijkt.

En? Ja, aan die linkerhand draagt ze twee ringen. Het is inmiddels een terugkerend detail op foto’s van (jonge) dames uit Enschede uit die periode; zo rond 1910, schatten we nu.

Net als de eerste keer dat we dit zagen, is ook deze foto gemaakt door Atelier P. Weise, Enschede. Zie deze pagina voor meer informatie over deze fotograaf. Ook bij deze foto van Weise is de achterkant blanco.

Crayon, pagina 6, foto 4

Portret van een onbekende vrouw

Op deze foto zien we een vrouw in een donkere japon met hoge kraag en een speld aan de hals. Haar rechterhand is niet zichtbaar. Misschien is die in een mof gestoken, of bewust buiten beeld gehouden? De foto is vrij donker, maar ook als we het relevante deel uitsnijden en de afbeelding lichter maken, blijft onduidelijk waar haar rechterhand is gebleven. Wat wél opvalt, is dat ook deze dame twee ringen aan haar linkerhand draagt. Dat hebben we al eerder gezien. Wellicht toch een modieuze gewoonte in het Enschede van die tijd?

De geschilderde studioachtergrond lijkt een soort (antieke) tuinscène voor te stellen. De vrouw staat op een rijk gedecoreerd tapijt. Onder de foto zien we de signatuur van de fotograaf: links Joh. Plettenburg, in het midden gestileerde initialen, en rechts Enschede, Pijpenstraat. Deze fotograaf kwamen we al eerder tegen, op pagina 5 van het fotoalbum, alleen waren de adresgegevens daar een stuk koningsgezinder.¹

De achterkant van de foto is blanco.

¹ Op basis van typografische stijl en grafische vormgeving valt te vermoeden dat de foto met het wapenschild en het motto Je maintiendrai ouder is dan de foto met het monogram en adresgegevens. De eerste sluit aan bij de decoratieve en symbolische stijl van circa 1880‑1895, terwijl de tweede past binnen de meer gestileerde brandingpraktijken van circa 1900‑1915. Het gebruik van het wapenschild in drukwerk komt vaker voor in de periode 1880‑1910, toen de monarchie zich actief profileerde en fotografie een breed publiek bereikte. Het logo met initialen wijst wellicht op een latere fase van het atelier, waarin branding belangrijker werd dan symboliek.

Bronnen:
– Wapenschilden in moderne kunst en design
– Spoorbeeld – Wapenschilden
– De geschiedenis van de drukkerij in Nederland

Crayon, pagina 6, foto 2 en 3

Zoek de verschillen

In het fotoalbum vinden we twee opeenvolgende cartes de visite die opvallende gelijkenissen vertonen. Op beide foto’s zien we een jongedame ten voeten uit. Beide dragen donkere, formele japonnen met hoge kraag en lichte decoratie aan de borst, typisch voor de periode 1895‑1905. De opstelling, belichting en signatuur van de fotograaf (Atelier P. Weise, Enschede) zijn identiek qua stijl, formaat en lettertype, wat aannemelijk maakt dat de foto’s rond dezelfde tijd en in dezelfde studio zijn genomen. De achterkant van beide foto’s is blanco.

Wat opvalt, is dat beide geportretteerden twee ringen aan de linkerhand dragen. Bij nadere beschouwing lijken de portretten zó veel op elkaar dat het misschien wel om dezelfde vrouw gaat. Beide vrouwen hebben een vergelijkbare gezichtsvorm (ovaal, met vrij brede jukbeenderen en een smalle kaaklijn). De ogen zijn amandelvormig en staan relatief ver uit elkaar. In beide foto’s is de blik direct en serieus.

De ene vrouw heeft een iets zachtere blik, de andere een meer gespannen uitdrukking. Dit kan natuurlijk te maken hebben met de pose-instructies van de fotograaf of andere omstandigheden. Op de ene foto lijkt de neus iets breder en de wenkbrauwen iets dichter bij elkaar, maar dat kan ook komen door belichting, hoek of lensvertekening. 

Het is dus goed mogelijk dat het om dezelfde vrouw gaat, zeker gezien de gedeelde kenmerken en het feit dat beide foto’s uit hetzelfde atelier afkomstig zijn. Maar zonder harde aanwijzingen (zoals een naam op de achterkant of een identiek kledingdetail) blijft het gissen. Mochten het toch twee verschillende vrouwen zijn, dan sturen we via onze mentale tijdmachine alsnog twee setjes excuses naar het verleden dat we ze niet als twee individuele personen hebben behandeld.

Fotograaf P. Weise uit Enschede kwamen we al tegen op pagina 5, foto 4, al was het adresblokje onder de foto daar iets anders. Zie die pagina voor meer informatie.