Elly, pagina 17, foto 2

[Zonder bijschrift]

Voor deze foto keren we weer even terug naar het gezelschap van pagina 16. De groep volwassenen is dezelfde; Alice is niet op de foto te zien. Gezien de belichting lijkt de foto wat later op de dag te zijn genomen.

Elly, pagina 17, foto 1

[Zonder bijschrift]

Deze sepia-getinte foto toont Jopie, Alice en Elly in een buitenruimte. De sfeer is warm en intiem, en de kleding weerspiegelt de mode van het vroege 20e-eeuwse koloniale leven.

Links staat Jopie, gekleed in een lichtkleurig kostuum in de Europese stijl van die tijd. In het midden wordt de kleine Alice vastgehouden, in een lichte outfit met blote voeten. Rechts staat Elly, in een jurk met pofmouwen en een ceintuur, typisch voor damesmode in het interbellum.

Het geheel levert een leuke momentopname op. Tot nu toe zagen we Jopie vooral ernstig en formeel poserend, en dit is de eerste foto waarop hij duidelijk lachend te zien is.

Elly, pagina 16, foto 1 en 2

[Zonder bijschrift]

Twee buitenopnamen van Elly, Alice en een onbekende familieleden of vrienden, circa 1932–1935, wellicht in Surakarta. De foto’s tonen dezelfde groep in een tuin en op de veranda, in informele poses en een tropische setting. Mogelijk zijn ze gemaakt met een rolfilmcamera en afgedrukt via een zilvergelatineproces.

“De djas toetoep, het hooggesloten ongevoerde jasje van wit drill, was gedurende tientallen jaren de dagelijkse dracht voor alle Europese mannen in Indië, ongeacht beroep, rang of stand. Ambtenaren van het Binnenlands Bestuur en mannen in dienst van de marine en zelfs de Goeverneur-Generaal droegen een eigen uitvoering. In de jaren twintig gingen steeds meer heren over op het dragen van een open jasje van wit drill, en, voor wie dit betalen kon, Europese ‘tropical’ kostuums.”

– Uit: Tropenecht: Indische en Europese kleding in Nederlands‑Indië, door Dorine Bronkhorst & Esther Wils, uitgegeven door Stichting Tong Tong (9789080143357).

Elly, pagina 15, foto 1 en 2

[Zonder bijschrift]

Twee buitenopnamen van Alice, ca. 1932–1934 (identificatie en datering onder voorbehoud natuurlijk; het zijn educated guesses). De foto’s zijn vermoedelijk gemaakt met een draagbare rolfilmcamera en afgedrukt via het zilvergelatineproces. Deze opnamen weerspiegelen ook de technologische vooruitgang binnen het familiealbum.

De linkerfoto kan op mat papier zijn afgedrukt, wat het beeld zachter en diffuser maakt. De rechterfoto is vermoedelijk afgedrukt op glanzend zilvergelatinepapier, wat de donkere tinten versterkt en een dieper zwart oplevert.

In de hand van de baboe¹ zien we trouwens een van de weinige tekenen van de andere kant van de koloniale medaille.

¹ “Het woord baboe (afkomstig van het maleis ‘mbah iboe’, kindermeisje) wordt tegenwoordig niet meer gebruikt. De Indonesiërs geven de voorkeur aan ‘pembantu’, waarschijnlijk vanuit een poging te breken met het koloniale verleden. Het woord pembantu is in het Nederlands taalgebied echter onbekend. Ook het woord ‘djongos’ (huisbediende, loopjongen), afkomstig van het Nederlandse ‘jongen’ is in ongerede geraakt. Woorden als ‘baboe’, ‘djongos’, ‘kokkie’ en ‘mandoer’ zijn echter onlosmakelijk verbonden met de huiselijke samenleving van het vooroorlogse Indië, en kunnen niet met terugwerkende kracht worden vervangen door modernere versies, al was het alleen al om het feit dat de taalgrens in veel gevallen barriëres opwerpt.” 

– Java Post, 28 juni 2020, commentaar bij het artikel Ze noemen me baboe.

Elly, pagina 14, foto 2

7½ maand

Deze foto is bijna een herhaling van de scène die we zagen bij ‘Moedertjes verjaardag, 7½ maand’. En net als bij die opname lijkt ook hier een deel van de foto te zijn weggeknipt. Maar net als bij die andere foto mag deze er zeker zijn. Juist bij dit soort scherpe, sprekende close-ups hoop je dat er ooit iemand is die denkt: dat gezicht komt we wel heel erg bekend voor.

Elly, pagina 14, foto 1

8 maanden

Op dit zwart-witportret zien we een jong gezin (naar alle waarschijnlijkheid Jopie, Elly en baby Alice) in een studio-opstelling die direct afwijkt van de informele sepiafoto’s elders in het album. De compositie is zorgvuldig geregisseerd, met klassieke studiorekwisieten en een formele uitstraling.

Jopie is gekleed in een wit kostuum met hoge kraag en donkere schoenen. Hij zit op de armleuning van een houten stoel, met een rustige en beheerste blik. Zijn kleding en houding suggereren status en representatie, passend bij een bestuursambtenaar uit het interbellum.

Elly zit op de stoel, gekleed in een elegante maar ingetogen lichte jurk met korte mouwen. Haar haar is verzorgd en opgestoken; de blik is kalm en gericht op de camera. Ze houdt Alice stevig op schoot met beide armen.

Baby Alice draagt een wit babyjurkje. Ze heeft lichte haartjes en een alerte, rechtop zittende houding, met het gezicht naar voren.

De stoel is van hout, ornamentaal uitgevoerd met uitgesneden details. De rugleuning is niet goed zichtbaar. Op de achtergrond zien we een geschilderd decor: een wand met vermoedelijk een ingelijst schilderij of kozijn, en een vaas met bloemen op een tafeltje – typisch voor studiofotografie uit de jaren 1920–1930. De belichting is diffuus en gecontroleerd, zonder harde schaduwen, wat net als de andere elementen wijst op professioneel werk. De afwezigheid van sepia en de scherpte van het beeld duiden op een andere fotografische techniek, mogelijk zilvergelatine of een vroege barietdruk.

Elly, pagina 13, foto 2

Moedertjes verjaardag, 7½ maand

In deze tuinscène zien we baby Alice in een bijzonder fraaie wieg van rotan. Elly zit naast de wieg aan een tafel en kijkt naar een punt in de verte. 

Er lijkt een stuk van de foto geknipt te zijn, wellicht om 'm passend te maken voor het album, of om een ongewenst element uit het beeld te verwijderen. We zullen het nooit weten.

Elly, pagina 13, foto 1

[Zonder bijschrift]

Jopie, Elly en Alice in de buitenlucht, omringd door grote tropische planten. Elly en Alice bewegen te veel om goed te kunnen worden bekeken, maar Jopie laat een aardig staaltje poseren voor gevorderden zien.

Helaas heeft de foto in de loop der jaren wat schade opgelopen in de linkerbovenhoek.

Elly, pagina 12, foto 1 en 2

 4 maanden

Twee foto’s van Elly met Alice op schoot. Een kleine tussentijdse update: moeder en kind maken het goed.

Elly, pagina 11, foto 2

Oom Wim op bezoek

We zien een sepia-getinte opname met drie personen in een huiselijke setting: een vrouw, een man en een baby, waarschijnlijk Elly, Oom Wim en baby Alice. De vrouw zit in een rotan armstoel, gekleed in een lichte jurk met korte mouwen, passend bij het tropische klimaat. Ze houdt een baby op schoot, die alert lijkt en mogelijk net in beweging is geweest, wat een lichte onscherpte veroorzaakt.

De man zit aan een ronde rotan tafel, iets naar voren geleund, alsof hij in gesprek is of aandachtig toekijkt. Hij draagt een lichte tropenoutfit, waarschijnlijk een overhemd en pantalon, en oogt ontspannen en betrokken. Zijn aanwezigheid straalt vertrouwdheid uit.

In dit stadium is het uiteraard nog ondoenlijk om ‘Oom Wim’ te identificeren.

Elly, pagina 11, foto 1

Elly op sloffen

Een vrouw (Elly) staat op een verhoogde veranda of trapportaal, met een baby (Alice) in haar armen. De compositie is huiselijk en warm, met decoratieve elementen die typerend zijn voor koloniale architectuur in Nederlands‑Indië.  

De interpretatie van het bijschrift was en blijft wat lastig. Het lijkt eigenlijk alsof er Elly op sloffy of iets dergelijks staat. Mogelijk gaat het om thuistaal of een wat slordige notitie (al zijn de overige bijschriften juist vrij verzorgd). Uiteindelijk hebben we gekozen voor een meer genormaliseerde lezing en dit geïnterpreteerd als sloffen, in de betekenis van ‘lichte schoenen voor in huis’. In oude kranten duiken advertenties op voor pantoffels of sloffen ‘met hakje’, wat suggereert dat de betekenis destijds iets anders of ruimer kan zijn geweest dan tegenwoordig.

Elly, pagina 10, foto 2

Dromerig & zoet

Het bijschrift bij deze foto zegt genoeg. Op deze sepiafoto zien we baby Alice op schoot bij haar moeder. Elly schenkt al haar aandacht aan de kleine. En Alice? Die heeft de ogen geopend en kijkt naar de fotograaf en zo onbedoeld naar u en mij. Bij zo'n foto en bijschrift ligt de melancholie op de loer.

Elly, pagina 10, foto 1

6 weken oud

Op deze foto zien we een intieme en informele compositie met de drie mensen van wie we inmiddels de voornamen kennen: links Elly met Alice op schoot, rechts Jopie. De jurk van Elly, de babykleding van Alice en Jopie’s tropenoutfit zijn alle drie wit. Dat doet sterk denken aan het artikel wit wit wit op de site van project2021.

Elly, pagina 9, foto 2

Elly in voorgalerij

Op deze sepiafoto zien we Elly zittend in een rotanstoel in een rijk ingerichte voorgalerij. De ruimte ademt koloniale elegantie en comfort, met een mix van tropische openheid en Europese decoratie.

De voorgalerij is een typische overgangsruimte in Indische huizen: open naar de tuin, maar overdekt en ingericht als zitkamer. Een heldere uiteenzetting van het begrip ‘voorgalerij’ is te vinden in het artikel Wonen op de Indische galerij van Robert-Jan de Kort, met veel foto’s, schema’s en vooral nuttige uitleg voor lezers uit koelere streken.

Elly, pagina 9, foto 1

In nachtgewaad

We zien een moeder met haar kind. Vanuit de context geredeneerd is dit hoogstwaarschijnlijk moeder Elly met dochter Alice. Alice heeft tijdens de opname bewogen, wat tot een lichte bewegings­onscherpte heeft geleid. De foto heeft een informele, persoonlijke sfeer: geen geposeerd portret, maar een moment uit het dagelijks leven.