secretarisvogel: Ds. Adrianus Potuijt

Posts tonen met het label Ds. Adrianus Potuijt. Alle posts tonen

28 februari 2026

Voortschrijdend inzicht

Kerkzaal van de Oud Gereformeerde Gemeente in Nederland, Ambachtstraat 3, 3512 ER Utrecht

Enige tijd geleden zag ik de naam van mijn overgrootvader Adrianus Potuijt (ook wel gespeld als Potuyt) langskomen in een artikel over de Vrije Oud Gereformeerde Gemeente en het kerkgebouw van die gemeente aan de Ambachtstraat in Utrecht. Ik was al eens op zoek gegaan naar sporen van deze man – bij ons thuis hing zijn foto aan de muur – maar dit gegeven kende ik nog niet. De hoogste tijd dus om eens een kijkje te nemen bij dit kerkzaaltje, dat nog altijd dezelfde functie vervult. Veel dichterbij zal ik waarschijnlijk niet meer komen.

Bordje bij het godshuis van de oud gereformeerde gemeente in Nederland, Ambachtstraat, Utrecht

06 februari 2018

Uit de nagelaten foto's: afscheidsrede ds. A. Potuyt

Afscheidsrede ds. A. Potuyt.
Gisteravond nam in het kerkgebouw aan de Slachthuiskade de predikant der Ledeboeriaansche Gemeente ds. A. Potuyt afscheid van zijn Gemeente als gevolg van langdurige oneenigheid tusschen den leeraar, den kerkeraad en de Gemeente.
Was de opkomst in de gewone godsdienstoefeningen niet groot, thans was het kerkgebouw geheel gevuld, er waren veel nieuwsgierigen. Onder het zingen van Psalm 84:3 (oude berijming) beklom ds. Potuyt den kansel, sprak na het lezen van een gedeelte van Lucas 4 den zegen uit en nadat andermaal gezongen was Psalm 119:25, begon hij met te zeggen, dat nu het kritieke punt gekomen was, dat voor zijn menschelijk gevoel niet aangenaam was, omdat hij in het geheele land in opspraak gekomen en in de dagbladen de oorzaak van zijn heengaan bekend gemaakt is. Doch de leeraar wenschte in dezen voor hem zoo moeilijken weg de woorden van Luther tot de zijne te maken: „Hier sta ik, ik kan niet anders, God helpe mij." Ik heb, ging de leeraar verder, 5 1/2 jaar met veel gebrek onder u gearbeid, en wat dan wel de oorzaak is van mijn heengaan? Het antwoord, zegt spr., is te vinden in het woord der Schrift, waarbij hij verder de Gemeente zal bepalen en wel bij Lucas 4 :43, waar staat: „Maar Hij zeide tot hen: Ik moet ook andere steden het Evangelie van het koninkriik Gods verkondigen want daartoe ben Ik uitgezonden."
Na gebed en het zingen van Psalm 34:1 en 4 behandelde de leeraar achtereenvolgens drie punten, Christus als Prediker, hoe, waar en door wien Hij predikt. Dit nader toelichtend, betoogde hij, dat hij zich geroepen gevoelde het evangelie te verkondigen aan alle in zichzelf verlorenen, doch gelijk de Apostelen en de Profeeten, zooals God het wil, van zichzelven onbekwaam, doch geheel afhankelijk van de hulp des Heeren.
Alsnu richtte de leeraar na het zingen van Psalm 42:2 een woord van vermaan aan de Gemeente en zeide: Ik ben gebonden geworden, gelijk Izaäk op het hout gebonden was, en daar het evangelie niet gebonden is, vond ik reden, na veel strijd en gedachtig aan het Woord der Schrift: „Gaat uit het midden van haar", om dezen stap te doen en anderen het evangelie te verkondigen. Ik heb u den vollen raad Gods verkondigd en ben vrij van uw bloed.
En tot den kerkeraad zich richtend, zeide spr., dat er veel wrijving is geweest, doch dat allen voor God hun schuld moesten belijden. Ik ga heen, — zei hij — zonder middelen van bestaan, doch God zal voor mij zorgen, daar Hij wil dat ik gaan zal.
Ten slotte droeg de scheidende leeraar de herderlooze Gemeente in het gebed op en werd gezongen Psalm 115:5.
Eer de zegenbede uitgesproken werd, nam ouderling Wemer het woord, om de handelingen van den kerkeraad te rechtvaardigen en dankte verder den leeraar voor al wat hij in het belang der gemeente verricht heeft.

Rotterdamsch Nieuwsblad, 02-03-1915
Dit artikel is onderdeel van een reeks. Meer lezen? Klik hier.

Met onwillige honden is het slecht hazen vangen: Boezemsingel versus Slachthuiskade

Het kerkgebouw van de Kruisgemeente aan de Boezemsingel te Rotterdam

De kerk van ds. Beversluis aan de Slachthuiskade te Rotterdam

Ledeboerianen en Kruisgezinden - Een kerkhistorische studie over het ontstaan van de Gereformeerde Gemeenten (1834-1927):

De enige plaats waar van beide oorspronkelijke kerkgroepen een gemeente bestond was Rotterdam. Tot een samensmelting tussen de Boezemsingel en de Slachthuiskade is het niet gekomen. Op 4 september 1907 verzocht Beversluis om gecombineerde kerkeraadsvergaderingen te gaan houden. Hoewel ds. Kersten hier zelf hard voor was, was zijn kerkeraad fel tegen. Drie bezwaren werden geopperd: er bestond een verschil inzake de te gebruiken psalmberijming, men was bang voor de consequenties van een financieel samengaan, en de vraag was of er hoofdelijk dan wel per kerkeraad gestemd moest worden. Hoezeer ds. Kersten ook poogde zijn kerkeraad te overtuigen, het lukie hem niet. Tenslotte gaf hij zijn pogingen op met de woorden: „met onwillige honden is het slecht hazen vangen". Een uitdrukking die de kerkeraad hem zozeer kwalijk nam, dat de discussie opnieuw begon. Men besloot voor één keer een gecombineerde kerkeraadsvergadering te houden op 18 september 1907. Het onderlinge wantrouwen kon op die vergadering niet worden weggenomen. Een jaar later werd aan „den kerkeraad „Slachthuiskade" bericht dat in onze gemeente geen afkondigingen meer gedaan zullen worden die enkel en alleen verband houden met de belangen der hunne en dit ter bestendiging onzer gemeentelijke orde". In december 1908 werd op de kerkeraadsvergadering de noodzakelijkheid naar voren gebracht „zeer voorzichtig op te treden in zake de listige bewegingen van den kerkeraad „Slachthuiskade". Op 15 januari 1909 werd de breuk geslagen en kwam de gemeente aan de Slachthuiskade op zichzelf te staan.

Bron:
Ledeboerianen en Kruisgezinden
Een kerkhistorische studie over het ontstaan van de Gereformeerde Gemeenten (1834-1927)
Drs. H. A. Hofman
(pdf via theologienet.nl)

30 januari 2018

Uit de nagelaten foto's: de leerrede van ds. A. Potuijt

Zoals we weten is Matthijs J. Potuijt de zoon van Adrianus Potuijt. In 1898 staat op de geboorteaangifte van Matthijs vermeld dat Adrianus 'werkman' is, maar enkele jaren later staat hij te boek als 'prediker'. Zie o.a. Ledeboerianen en Kruisgezinden, een kerkhistorische studie over het ontstaan van de Gereformeerde Gemeenten (1834-1927) van drs. H. A. Hofman voor meer informatie. (Link naar pdf hier.)

In de hoedanigheid van ds. heeft hij ook het boekje Eene vrouw als redster des volks geschreven geschreven (J.J. Wirds, Utrecht 1915). Deze leerrede is een typisch voorbeeld van een tekst die voor een leek vanuit de hedendaagse leesstoel wat lastig te duiden is. Wat citaten:

"De waarheid struikelt op de straat en wat recht is kan er niet door. Men zendt leraars naar de heidenen, maar wat het gros betreft, wordt Neêrlands volk een gedoopt heidendom."

"Ge kunt veel met de tijdsomstandigheden te doen hebben, maar weet het, uw ziel ligt in 't verderf; de tijd loopt voor elk mensch ten einde en dan voor God, den Rechter van hemel en aarde te moeten verschijnen, dan zullen in de eeuwigheid uw oogen opengaan, doch helaas, te laat."

"Waar in die tijden, de nauwe band van eenheid met Christus, door het geloof beleefd werd, met verlies van zichzelven, daar drukte de liefde zoo in het harte, dat de ziel uitroept: Dierbare Borg, alles hebt Gij voor mij gedaan en ik van mijzelf niets dan zonde, en deze door den H. Geest gedurig te leggen op Hem, als het altaar der verzoening, totdat de strijd hier beneden gestreden is en het zondige een einde zal nemen."

Het waren andere tijden. Online is nog een aardig artikel uit 1969 van H.M. Stoppelenburg uit de Kerkhistorische Kroniek te vinden waarin de loopbaan van A. Potuijt kort wordt besproken. Er is op het internet sowieso nog veel meer te vinden over deze interessante figuur, dus ook dit lijntje wordt waarschijnlijk vervolgd.