Hipstamatic: Claude 72 + Cinematheque

Bakudengar – Museum Arnhem

Elly, pagina 20, foto 1

[Zonder bijschrift]

Twee peuters zitten op een lichte deken op het gras, gekleed in luchtige, mouwloze outfits. Op de achtergrond zien we planten en een gebouw met pannendak. De foto straalt een zachte intimiteit uit, versterkt door het ronde kader en de sepia­tint die het beeld een dromerige, bijna tijdloze kwaliteit geven.

Met deze foto bereiken we het einde van fotoalbum Elly. Met een diameter van 6,5 centimeter is dit bovendien de kleinste opname in het album. Daarna volgen vier lege pagina’s: het album is dus niet vol geraakt en is dat waarschijnlijk ook nooit geweest, want er zijn geen sporen van verwijderde foto’s.

Afsluitend kunnen we stellen dat we een roerend inkijkje hebben gehad in een relatief korte periode in de levens van Elly, Jopie en Alice, plus een aantal sporadisch langskomende figuren. We hebben niet kunnen ontdekken hoe deze mensen voluit hebben geheten en wat er van ze geworden is.

Als we dit in de tijd plaatsen en bedenken dat er in dit deel van de wereld binnen enkele jaren ingrijpende gebeurtenissen zullen plaatsvinden, is het niet vreemd als we niet meer over deze mensen te weten zullen komen. Dat is niet erg. Door de foto's te digitaliseren is er in elk geval een miniem hoekje van het internet ingericht voor eventuele nabestaanden en andere geïnteresseerden.

Pakubuwono X van Surakarta

Pakubuwono X (ook gespeld als Pakoe Boewono X) was de tiende susuhunan (vaak vergeleken met een keizer) van Surakarta (Soerakarta, Solo). Hij regeerde van 1893 tot 1939, en is daarmee de langst regerende susuhunan in de geschiedenis van de vorstenstaat Surakarta. Hij was in vele opzichten een opmerkelijke persoonlijkheid.

Hij hield bijzonder veel van onderscheidingen. Op de onderstaande foto draagt hij onder andere: de keten van de Belgische Leopoldsorde, het commandeurskruis en borstkruis van de Orde van de Nederlandse Leeuw, het kruis en de plaque van een Grootofficier in de Orde van Oranje-Nassau met de Zwaarden, het Onderscheidingsteken voor Langdurige Dienst als officier in het Nederlandse leger, en de sterren van de Orde van Cambodja en de Orde van de Witte Olifant. Een deel van de sterren behoort tot lokale Javaanse ridderorden.

Beide foto’s: Collectie Wereldmuseum (v/h Tropenmuseum), part of the National Museum of World Cultures, CC BY-SA 3.0, bron en bron.

De mohammedaanse susuhunan leefde polygaam en huwde met ongeveer veertig vrouwen uit de Javaanse adel. Uit deze huwelijken zijn zeventig kinderen bekend: 33 zonen en 34 dochters werden volwassen.

Surakarta beschikte bovendien over een eigen gouden staatsiekoets. Deze werd vervaardigd naar Europees voorbeeld in opdracht van Pakubuwono VIII. Toen het rijtuig in 1897 door de firma Spyker naar Amsterdam werd verscheept voor aanpassingen en restauratie, liet de firma zich op haar beurt door dit Surakartase rijtuig inspireren bij de bouw van de Gouden Koets voor koningin Wilhelmina.

Zoals gezegd was Pakubuwono X de langst regerende susuhunan van Surakarta. Zijn begrafenis op de Berg der Nevelen, een heilige plaats die “niet door blanken betreden mocht worden”, was al even luisterrijk. Er is een reportage:

BEGRAFENIS VAN ZDH PAKOE BOEWONO X, door Polygoon Hollands Nieuws (producent) / Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (beheerder), is gelicenseerd onder Public Domain Mark.

Elly, pagina 4, foto 1 en 2

Ellytje op het balcon van het huis te Kadipolo (straat Solo), geboortehuis van Alice

We zien een volledige pagina uit het fotoalbum met twee foto s van hetzelfde pand, genomen vanuit verschillende hoeken. Volgens het bijschrift is de vrouw op beide foto’s Elly, onze naamgever van dit album. Zij lijkt inderdaad de rode draad in deze reeks opnamen.

Solo is de informele naam voor Surakarta (ook gespeld als Soerakarta) op het eiland Java, ongeveer zestig kilometer ten noordoosten van Yogyakarta. De meest aannemelijke lezing van de locatie in het bijschrift is Kadipolo, een buurt (kelurahan) in Solo. Kadipolo is een historisch belangrijke wijk, onder meer bekend van het oude Rumah Sakit Kadipolo (Kadipolo-ziekenhuis), dat tot circa 1960 onafhankelijk bestond. Deze wijk wordt genoemd in meerdere lokale en historische bronnen, waaronder Wikipedia. Zie ook hier en hier voor meer informatie en zowel oude als recente foto's van RS Kadipolo.

Trouw, branie, ondernemend

Tong Tong, kerst/nieuwjaarsnummer 1977/1978, 22e jaargang No. 10. Waarschijnlijk het laatste nummer onder deze naam voordat het tijdschrift Moesson ging heten.

“Moesson is niet zo maar een Indisch maandblad. Moesson bestaat al sinds 1956. Toen heette het Onze Brug, en was het voornamelijk gericht op de opbouw van Nieuw-Guinea, dat Nederland als laatste restant van Nederlands-Indië een prima onderkomen leek voor Indische Nederlanders. Maar de geschiedenis liep anders.

In 1954 repatrieert de Indische schrijver en journalist Tjalie Robinson (pseudoniem van Jan Boon 1911-1974) naar Nederland. Zoals bij zoveel Indische mensen is er na de onafhankelijkheid voor hem geen toekomst meer in Indonesië. Uiteindelijk repatriëren zo’n 300.000 Indische Nederlanders naar Nederland. Eenmaal in Nederland merkt Tjalie dat veel Indische repatrianten, verspreid over het hele land, zich een vreemde eend in de bijt voelen. Ontheemd, van hun wortels weggerukt, vol heimwee. In 1958 doopt Tjalie Onze Brug om tot Tong Tong. Vanaf dat moment staan Indische mensen zélf en hun ervaringen centraal in het tijdschrift. Tong Tong wordt hun reddingsboei en Tjalie wordt legendarisch.

Vanaf de dood van Tjalie Robinson in 1974 wordt zijn echtgenote Lilian Ducelle (pseudoniem van Lilly van Zele, 1919) directeur en hoofdredacteur. ‘Ik kan mijn man niet vervangen, maar ik kan wel zijn werk voortzetten’, zegt ze. En dat doet ze. Zij doopt het blad in 1978 om tot Moesson.

(Bron: website Moesson)

---

Zie ook: Verwonderd onbegrip in beeld (NRC)

Nederlands legeronderdeel in actie ergens in Indonesië

Tresoar - Fotoarchief Friesland:
Beschrijving: Nederlands legeronderdeel in actie ergens in Indonesië.
Opschrift: Linksboven (in potlood): 499; Oefening voor alle wapens.
Datering: 1945 - 1948
Fotograaf: Bataljon Friesland, Lex de Jong
Trefwoorden: Gebeurtenissen
Documenttype: Foto zwart/wit
Afmetingen: 5,2 x 7,9
Herkomst: Verzameling Bataljon Friesland
Collectie: Ryksargyf Fotos

‘Studeeren! Studeeren!’

Stichting Kartini:

Studeeren! Studeeren!’
Raden Ajeng Kartini (1879-1904)

Kartini was een Javaanse aristocrate en voorvechtster van de rechten van de vrouw. Onderwijs voor iedereen, jongens en meisjes, voor arm en rijk, daar zette zij zich onvermoeibaar voor in.

Deze bijzondere vrouw is een bron van inspiratie voor de stichting, die haar naam met trots aan Kartini ontleent.

Raden Ajeng Kartini werd op 21 april 1879 geboren te Mayong, een plaatsje op Java. Haar moeder was bijvrouw van een regent. Met haar zussen Kardinah en Roekmini had Kartini een zeer sterke band. De drie meisjes hadden in zekere zin geluk: ze mochten van hun vader naar school gaan. Ondanks zijn progressieve houding heersten in huis de traditionele normen en waarden. Zo golden er strikte regels bij het begroeten en de omgang tussen broers en zussen, kinderen van meerdere vrouwen. Kartini moest de twee oudste kinderen van het gezin knielend begroeten, wat zij weigerde. Ze wilde niet onderdanig en ondergeschikt zijn. Toen zij zelf de oudste was geworden stond ze erop dat haar broers en zussen haar als gelijke behandelden.

‘Mijn pen kunnen ze mij niet ontnemen’

Met 12 jaar werd Kartini net als alle andere meisjes als huwbaar beschouwd. Al haar smeekbeden om verder te mogen studeren werden afgewezen. Volgens de tradities moest ze de jaren die volgden binnenshuis blijven, wachtend op een huwelijksaanzoek. In die periode las ze veel, onder andere Nederlandse boeken, en schreef zij brieven in het Nederlands. In de brieven aan haar penvriendinnen in Nederland verhaalde ze over haar leven, haar gevoelens, het lot van vrouwen in Indonesië, de strijd tegen het uithuwelijken en het belang van educatie voor alle kinderen. Een van haar correspondentievriendinnen, Rosa Abendanon, was een fel verdedigster van Kartini. Haar brieven, die haar meningen bevatten tegen de oneerlijke behandeling van vrouwen, werden gepubliceerd in Nederland.

‘Geef Java flinke, verstandige moeders!’

Kartini werd uitgehuwelijkt en tegen haar verwachtingen in ging ze veel voor haar man voelen. Hij was regent van Rembang en zeer geliefd bij het volk, durfde net als Kartini kritiek te uiten en deed veel voor het volk. Na korte tijd werd Kartini zwanger, helaas stierf zij vier dagen na de bevalling op 25-jarige leeftijd. Kartini is in Indonesië hét symbool van de verheffing van het volk en van de vrouwenemancipatie geworden. Op haar verjaardag 21 april viert Indonesië Hari Kartini, de nationale dag van de vrouw.

Tanjung Priok, 1947

"Een onbekende vrouw, hongerslachtoffer als gevolg van de strijd tussen de Nederlandse troepen en Indonesiërs, zit gebukt bij een straatgoot op zoek naar rijstkorrels. Foto gemaakt door een Amerikaanse radiotelegrafist, Donald Smith, in Priok, de Nederlandse marinebasis, ongeveer acht kilometer van Batavia."

Datum: 21 augustus 1947
Locatie: Java, Priok
Fotograaf: Donald Smith
Bron: gahetna.nl
Collectie/Archief: Spaarnestad

Healthy living without drugs

Via Fotoarchief.nu

Voor en na het gebruik van sproetenzalf

Wie prijs stelt op een zachte, blanke teint, zonder
zomersproeten, vetwormpjes, puistjes, bloed-
pokjes enz. gebruikt onze

SPROETENZALF
Prijs ƒ 2,50 per potje
met gebruiksaanwijzing
J. van Gorkum & Co.
Apothekers, Djokjakarta

---

Uit:
Het Nieuws van de Dag
Dinsdag 5 September 1916

Nyonya Meneer

The name "Meneer" did not denote "mister" in Dutch. In fact, in Javanese, menir refers to crushed rice, and this name was given to her as Meneer's mother craved for menir rice during her pregnancy.

(bron: nyonjameneer.com)

---

Update september 2017:

In Enschede is een Indonesisch eethuis met deze naam, zie hier.