Elly, pagina 11, foto 2

Oom Wim op bezoek

We zien een sepia-getinte opname met drie personen in een huiselijke setting: een vrouw, een man en een baby, waarschijnlijk Elly, Oom Wim en baby Alice. De vrouw zit in een rotan armstoel, gekleed in een lichte jurk met korte mouwen, passend bij het tropische klimaat. Ze houdt een baby op schoot, die alert lijkt en mogelijk net in beweging is geweest, wat een lichte onscherpte veroorzaakt.

De man zit aan een ronde rotan tafel, iets naar voren geleund, alsof hij in gesprek is of aandachtig toekijkt. Hij draagt een lichte tropenoutfit, waarschijnlijk een overhemd en pantalon, en oogt ontspannen en betrokken. Zijn aanwezigheid straalt vertrouwdheid uit.

In dit stadium is het uiteraard nog ondoenlijk om ‘Oom Wim’ te identificeren.

Elly, pagina 11, foto 1

Elly op sloffen

Een vrouw (Elly) staat op een verhoogde veranda of trapportaal, met een baby (Alice) in haar armen. De compositie is huiselijk en warm, met decoratieve elementen die typerend zijn voor koloniale architectuur in Nederlands‑Indië.  

De interpretatie van het bijschrift was en blijft wat lastig. Het lijkt eigenlijk alsof er Elly op sloffy of iets dergelijks staat. Mogelijk gaat het om thuistaal of een wat slordige notitie (al zijn de overige bijschriften juist vrij verzorgd). Uiteindelijk hebben we gekozen voor een meer genormaliseerde lezing en dit geïnterpreteerd als sloffen, in de betekenis van ‘lichte schoenen voor in huis’. In oude kranten duiken advertenties op voor pantoffels of sloffen ‘met hakje’, wat suggereert dat de betekenis destijds iets anders of ruimer kan zijn geweest dan tegenwoordig.

Elly, pagina 10, foto 2

Dromerig & zoet

Het bijschrift bij deze foto zegt genoeg. Op deze sepiafoto zien we baby Alice op schoot bij haar moeder. Elly schenkt al haar aandacht aan de kleine. En Alice? Die heeft de ogen geopend en kijkt naar de fotograaf en zo onbedoeld naar u en mij. Bij zo'n foto en bijschrift ligt de melancholie op de loer.

Elly, pagina 10, foto 1

6 weken oud

Op deze foto zien we een intieme en informele compositie met de drie mensen van wie we inmiddels de voornamen kennen: links Elly met Alice op schoot, rechts Jopie. De jurk van Elly, de babykleding van Alice en Jopie’s tropenoutfit zijn alle drie wit. Dat doet sterk denken aan het artikel wit wit wit op de site van project2021.

Elly, pagina 9, foto 2

Elly in voorgalerij

Op deze sepiafoto zien we Elly zittend in een rotanstoel in een rijk ingerichte voorgalerij. De ruimte ademt koloniale elegantie en comfort, met een mix van tropische openheid en Europese decoratie.

De voorgalerij is een typische overgangsruimte in Indische huizen: open naar de tuin, maar overdekt en ingericht als zitkamer. Een heldere uiteenzetting van het begrip ‘voorgalerij’ is te vinden in het artikel Wonen op de Indische galerij van Robert-Jan de Kort, met veel foto’s, schema’s en vooral nuttige uitleg voor lezers uit koelere streken.

Elly, pagina 9, foto 1

In nachtgewaad

We zien een moeder met haar kind. Vanuit de context geredeneerd is dit hoogstwaarschijnlijk moeder Elly met dochter Alice. Alice heeft tijdens de opname bewogen, wat tot een lichte bewegings­onscherpte heeft geleid. De foto heeft een informele, persoonlijke sfeer: geen geposeerd portret, maar een moment uit het dagelijks leven.

Elly, pagina 8, foto 1 en 2

Alice na het ontbijt/6 weken oud

Op deze foto’s maken we voor het eerst kennis met baby Alice, die eerder al terloops werd aangekondigd op pagina 4 van ons fotoalbum. Op beide foto’s lijkt Alice diep in slaap. Wie de volwassene is die haar vasthoudt, kunnen we helaas niet met zekerheid vaststellen. De tweede foto is wat onscherper, maar de eerste maakt veel goed.

Het is denkbaar dat we nooit te weten komen wat de achternamen zijn van de mensen in het fotoalbum Elly, maar het zou zomaar kunnen dat Alice en Elly officieel dezelfde voornaam droegen. In Nederlandse én koloniale families kwam het geregeld voor dat een dochter vernoemd werd naar haar moeder; in dat licht is het een plausibel scenario.

De twee bijschriften zijn hier bewust volledig opgenomen, om te laten zien dat de handschriften bij beide foto’s op het eerste gezicht niet identiek zijn.

Realitycheck

Wouke op Zondag met Tineke Ceelen 

16 november 2025

Musiater, Zevenaar

Pakubuwono X van Surakarta

Pakubuwono X (ook gespeld als Pakoe Boewono X) was de tiende susuhunan (vaak vergeleken met een keizer) van Surakarta (Soerakarta, Solo). Hij regeerde van 1893 tot 1939, en is daarmee de langst regerende susuhunan in de geschiedenis van de vorstenstaat Surakarta. Hij was in vele opzichten een opmerkelijke persoonlijkheid.

Hij hield bijzonder veel van onderscheidingen. Op de onderstaande foto draagt hij onder andere: de keten van de Belgische Leopoldsorde, het commandeurskruis en borstkruis van de Orde van de Nederlandse Leeuw, het kruis en de plaque van een Grootofficier in de Orde van Oranje-Nassau met de Zwaarden, het Onderscheidingsteken voor Langdurige Dienst als officier in het Nederlandse leger, en de sterren van de Orde van Cambodja en de Orde van de Witte Olifant. Een deel van de sterren behoort tot lokale Javaanse ridderorden.

Beide foto’s: Collectie Wereldmuseum (v/h Tropenmuseum), part of the National Museum of World Cultures, CC BY-SA 3.0, bron en bron.

De mohammedaanse susuhunan leefde polygaam en huwde met ongeveer veertig vrouwen uit de Javaanse adel. Uit deze huwelijken zijn zeventig kinderen bekend: 33 zonen en 34 dochters werden volwassen.

Surakarta beschikte bovendien over een eigen gouden staatsiekoets. Deze werd vervaardigd naar Europees voorbeeld in opdracht van Pakubuwono VIII. Toen het rijtuig in 1897 door de firma Spyker naar Amsterdam werd verscheept voor aanpassingen en restauratie, liet de firma zich op haar beurt door dit Surakartase rijtuig inspireren bij de bouw van de Gouden Koets voor koningin Wilhelmina.

Zoals gezegd was Pakubuwono X de langst regerende susuhunan van Surakarta. Zijn begrafenis op de Berg der Nevelen, een heilige plaats die “niet door blanken betreden mocht worden”, was al even luisterrijk. Er is een reportage:

BEGRAFENIS VAN ZDH PAKOE BOEWONO X, door Polygoon Hollands Nieuws (producent) / Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (beheerder), is gelicenseerd onder Public Domain Mark.

Elly, pagina 7, foto 2

[Zonder bijschrift]

Op deze foto zien we een vrouw, waarschijnlijk Elly, die zich klaarmaakt voor de dag of voor een speciale gelegenheid. Ze draagt een witte, halflange jurk met lange mouwen en een bescheiden V-vormige sluiting. Haar schoenen zijn wit, met een hoge hak en een bandje – typerend voor de mode van het interbellum. Ook haar hoed past daarbij: een breedgerande creatie, versierd met een lint.

Ze staat voor de spiegeldeur van een grote kledingkast, en haar reflectie is duidelijk zichtbaar. Ze lijkt haar hoed te corrigeren of net op te zetten. Haar spiegelbeeld kijkt recht de cameralens in. De scène speelt zich af in een slaap- of kleedkamer.

Deze foto is ingeplakt rechts van de foto waarop Jopie in ceremonieel tenue staat, maar verder ontbreekt elke context.

Elly, pagina 7, foto 1

Terug van een bezoek aan de sultan van Solo

We zien een foto van de man die we inmiddels hebben leren kennen als Jopie, gekleed in een ceremonieel tenue. Uit de combinatie van zijn kleding en het bijschrift kunnen we afleiden dat hij een officier of een hoge koloniale of civiele functionaris was, of dat hij voor deze gelegenheid een formeel ceremonieel uniform heeft gedragen. Hij hoeft dus niet per se beroepsmilitair te zijn geweest, maar het uiterlijk – met name het donkere korte jasje, de witte pantalon en de sabel  – maakt zo’n functie wel aannemelijk. Vergelijkbare uniformbeelden uit dezelfde periode tonen namelijk precies deze combinatie van kledingstukken (zie deze site voor meer informatie).

Voor de goede orde: Surakarta/Solo had geen sultan. De vorstelijke titel was Susuhunan (in oude spelling Soesoehoenan). Toch werd in informele contexten door Europeanen regelmatig de meer algemene term sultan gebruikt voor vrijwel elke vorstelijke figuur in Zuidoost-Azië. In de periode waarin deze foto vermoedelijk is gemaakt (het interbellum), was Pakubuwono X de susuhunan van Surakarta. Hij regeerde van 1893 tot 1939 en is daarmee de langst regerende heerser uit de geschiedenis van deze Javaanse vorstenstaat binnen Nederlands-Indië. Zijn zoon en opvolger, Pakubuwono XI, regeerde vervolgens tot de Japanse bezetting in 1942. Na de onafhankelijkheid van Indonesië (1945) verloor Surakarta zijn status als vorstenstaat en werd de rol van de susuhunan grotendeels ceremonieel.

Elly, pagina 6, foto 2

[Zonder bijschrift] 

Op deze foto zien we hetzelfde koloniale woonhuis als op de vorige twee foto’s. Op de oprit staat een fraaie open auto met opvouwbare stoffen kap (waarschijnlijke datering circa 1917–1923 op basis van de carrosserievorm, de kap, de plaatsing van de koplampen en de houten spaakwielen). Oh, en als je goed kijkt, kun je nog net de chauffeur zien.

De schade aan de foto (linksboven) was al aanwezig.

Elly, pagina 6, foto 1

[Zonder bijschrift]

We zien een koloniaal woonhuis in een tropische tuin, vermoedelijk uit de jaren 1920–1930. De compositie is zorgvuldig: het huis vormt het centrale decor, omlijst door bomen en planten, met een vrouw die rustig achter het hek staat. Dit pand kennen we al van een eerdere opname (foto 2 op pagina 5), maar hier is het scherper en vollediger in beeld gebracht. Links, onder het gedeelte met het puntdakje, bevindt zich ‘Jopie’s balcon’. Dat versterkt het vermoeden dat de vrouw op de foto Elly is, al ontbreekt helaas een bijschrift dat dit zou kunnen bevestigen.

Elly, pagina 5, foto 2

Ellie op Jopie’s balcon

Op deze foto zien we op het eerste gezicht alleen een wit pand. Het bijschrift stuurt onze blik evenwel naar de plek waar Elly zich bevindt. Haar gestalte is helaas nauwelijks te onderscheiden: het beeld is wat vervaagd, en ook de oorspronkelijke opname lijkt niet erg scherp. Desondanks is deze foto van wezenlijk belang voor het totale beeldverhaal.

Elly, pagina 5, foto 1

Jopie’s kantoor

Een sepia-getinte foto toont een man – vermoedelijk Jopie – gezeten aan een groot houten bureau in een kantoorruimte. Aan de muur hangt een kalender, net boven Jopie’s hoofd, maar de datum is helaas niet leesbaar. De sfeer van de foto is rustig en professioneel, met een vleugje koloniale of vroeg-20e-eeuwse stijl. De inrichting, het meubilair en de kleding wijzen op een periode rond 1920‑1935.