Op deze pagina vinden we een ongedateerde reeks groepsfoto’s. Aan de lachende gezichten te zien, zit de sfeer er goed in. Heeft deze samenkomst iets met de korfbalvereniging te maken? Wat de gelegenheid is, kunnen we alleen maar raden.
15 februari 2026
Album 1938–1943, pagina 32
Met een pagina vol korfbalgerelateerde foto’s zijn we ineens weer terug in Hilversum. Het zou hier best om dezelfde club kunnen gaan als bij de foto’s op pagina 16. Dat de eerste pagina’s van het album een redelijk voorspelbare chronologische volgorde leken te hebben, zegt natuurlijk niets over de chronologie van het laatste deel.
Het enige wat echt opvalt is dat we hier geen witte clubshirts zien, alleen gekleurde. Op de pagina van korfbalvereniging Altius lazen we immers: “Vanaf het begin waren de clubkleuren oranje-zwart, maar anders dan nu was het shirt verticaal gestreept, afwisselend een baan oranje en een baan zwart. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het shirt effen wit door de textielschaarste, maar in oktober 1948 keerde de club terug naar het vertrouwde oranje-zwart, zij het ditmaal met een effen oranje shirt.”
De gekleurde shirts op deze pagina zouden erop kunnen wijzen dat deze foto’s iets ouder zijn dan de foto’s op pagina 16, maar daar kunnen we natuurlijk niet zeker van zijn.
Album 1938–1943, pagina 31
We zien zes foto’s zonder bijschriften. Het lijkt hier om een onderwijssetting te gaan: docenten, leslokalen, leerlingen of studenten. Zonder meer informatie is het eigenlijk ondoenlijk om conclusies te trekken uit deze foto’s.
14 februari 2026
Album 1938–1943, pagina 30
Pagina 30 van ons Album 1938–1943 bevat zes foto’s zonder bijschriften. Op foto 4 en 6 zien we een zwaar beladen klassieke boeren- of transportkar. De vracht lijkt te bestaan uit een stoel, mogelijk een tafelblad of kastdeel, houten onderdelen die op huisraad lijken, en meerdere grote jute zakken, wellicht gevuld met kleding, beddengoed of huisraad. De ontspannen houding van de mensen en het nette straatbeeld lijken te bevestigen dat dit geen evacuatie of oorlogssituatie is, maar een reguliere verhuizing of een boedeltransport.
Album 1938–1943, pagina 29
We zien hier een reeks geposeerde straatfoto’s. Tegenwoordig zullen veel mensen geneigd zijn te denken dat dit in de oorlogsjaren gevaarlijk of illegaal was. Fotograferen was in 1943 verboden op strategische plekken, vooral in steden. Maar in landelijke gebieden zoals de Hoeksche Waard werd het gedoogd en vaak nauwelijks gecontroleerd. Daarom zie je daar heel gewone straatfoto’s uit die tijd.
In de grotere steden was het natuurlijk sowieso veel gevaarlijker: veel Duitse aanwezigheid, meer controles, razzia’s, noem maar op (zie bijvoorbeeld het interessante Wikipedia-artikel De Ondergedoken Camera). Met name dat beeld is blijven hangen, waardoor veel mensen denken dat het helemaal niet mocht.
Album 1938–1943, pagina 28
Slechts één foto op deze pagina, maar wat voor een foto! Ik kan hier allerlei volzinnen aan wijden maar misschien is het beter gewoon eens even goed te kijken en alle details in je op te nemen.
Na het experiment van de vorige pagina nu een ander probeersel: een ingekleurde versie van de foto. Met dank aan Palette voor dit resultaat.
13 februari 2026
Album 1938–1943, pagina 26
Op pagina 26 van ons album vinden we alleen een enkele schoolfoto. Achter de blij ogende scholier zien we iets dat op een oude schoolplaat lijkt. Ondanks uitgebreid speurwerk is het niet gelukt na te gaan welke afbeelding we op de plaat zien. Wie weet, misschien volgt er ooit voortschrijdend inzicht.
12 februari 2026
Album 1938–1943, pagina 24
In elk ouder fotoalbum vind je wel pagina’s die een beetje als los zand bij elkaar hangen. Je wilt bepaalde foto’s wel bewaren maar ze passen niet goed bij andere foto’s. Dit lijkt zo’n pagina te zijn. Helaas ook één ontbrekende foto.
In het bijschrift bij foto 1 (die een stukje ouder lijkt dan de andere foto’s) lijkt iets te staan als “Gerdien en Elly de Bruijn(e)”. In de lijst met adressen en namen die je bij pagina 12 van het album kunt vinden, komt op de Meebergstraat in Zuid-Beijerland inderdaad de naam “De Bruijne” voor (A112/A113), maar dat zegt natuurlijk lang niet alles. Als we nog verder interpreteren zouden dit zomaar de twee meisjes kunnen zijn die we op de eerste twee foto’s van pagina 21 zien en die zo sterk op elkaar lijken. Maar al met al is dat allemaal luchtfietsen. Het brein is geneigd patronen te zien, ook als die er niet zijn.
Album 1938–1943, pagina 23
We zijn “op Vrederust”. Dat vraagt om wat zoekwerk. Vrederust bij Halsteren (Noord-Brabant) was in 1943 al een grote psychiatrische instelling op een landgoed. De naam bestond toen al tientallen jaren en was regionaal zeer bekend. Dit is de meest prominente Vrederust uit die tijd.
De wijk Vrederust in Den Haag bestond in 1943 nog niet. Die werd pas na 1953 gebouwd. Maar de boerderij Vrederust, waar de wijk later naar werd vernoemd, bestond wel. Daarnaast bestonden er verspreid over het land wel meerdere boerderijen, villa’s en huizen met de naam Vrederust. Zonder extra informatie is het dus lastig de juiste locatie te bepalen.
De foto’s op de vorige pagina lijken op dezelfde locatie te zijn gemaakt.
Album 1938–1943, pagina 22
Op deze pagina van ons fotoalbum zien we wat groepsfoto’s. “Erg lief, maar zeer stijf” zoals bij foto 2 wordt opgemerkt. Foto 4 (“Een liedjeszanger en z’n girls”) is hier de vreemde eend in de bijt.
Voor sommige striplezers roept deze foto sterke associaties op. Als je het plaatje van Suske en Wiske hieronder bekijkt, zul je begrijpen wat ik bedoel. Het gaat natuurlijk om de afzakkende sokjes en de schoenen. Je ziet direct hoe sterk tijd- en modegebonden de eerste varianten van de figuren van Vandersteen waren.
De foto’s op de volgende pagina lijken op dezelfde locatie te zijn gemaakt.
11 februari 2026
Album 1938–1943, pagina 21
De Duivelsberg, Lochem, Rotterdam, Nijmegen, Arnhem, Apeldoorn. Reizen leek niet echt een probleem te zijn in de zomer van 1943.
Konden mensen in 1943 vrij reizen binnen Nederland?
Ja, voor het grootste deel van de bevolking kon dat nog. Er waren wél beperkingen, maar daarbij ging het met name om Joodse Nederlanders (strenge verblijfs- en reisbeperkingen), woonwagenbewoners/Sinti en Roma (trekverbod vanaf 1 juli 1943), mensen die onder verdenking stonden of gezocht werden, en reizen naar het buitenland (sterk beperkt).
Voor de rest van de bevolking gold dat reizen binnen Nederland was toegestaan, maar praktisch moeilijker. De treinen reden nog, maar minder frequent. Dat verklaart het reizen per boot en fiets waarover gesproken wordt in het lange bijschrift rechtsonder op deze pagina. In de zomer van 1943 was het weer bovendien goed – dat bleek al uit alle zomerse foto’s die we gezien hebben – en veel jongeren maakten juist toen meerdaagse fietstochten door Nederland, omdat dat nog wél kon.
Hoewel reizen mocht, waren er wel praktische hindernissen. Denk aan distributie en schaarste (eten meenemen was lastig door bonnen). Overnachten kon bovendien vaak alleen bij familie, kennissen of op boerderijen (ook dat zien we in ons bijschrift).
Daarnaast was er in 1943 geregeld sprake van luchtalarm en bombardementen, met name in Rotterdam, Amsterdam, Haarlem en Enschede (bron).
Samengevat: mensen konden in 1943 nog vrij reizen binnen Nederland. Het was lastiger, maar niet verboden.
Album 1938–1943, pagina 20
“Op het platje bij [onleesbaar] op no. 12, 1943”. Er lijkt Odenburger of Adenburger te staan. Beide achternamen bestaan, waarbij Odenburger vooral in het noorden van het land lijkt voor te komen en Adenburger in Zeeland. Beide achternamen lijken zeldzaam en alle treffers met deze namen zijn bovendien discutabel, dus mogelijk gaat het toch om iets heel anders.
Deze foto’s zijn blijkens een bijschrift gemaakt met “Wim z’n filmpje”, en inderdaad hebben deze plaatjes een heel andere uitstraling dan bijvoorbeeld de foto’s uit Bunnik (pag. 17).
10 februari 2026
Album 1938–1943, pagina 19
Pagina 19 van ons Album 1938–1943 lijkt onvolledig, maar dat mag de pret niet drukken. We zijn ineens weer een stuk naar het zuiden gegaan: dit keer naar Bergen op Zoom. Ook op deze plaatjes lijkt er niets aan de hand in de wereld. Henk, Eduard en Wim genieten van het water en het mooie weer.
Abonneren op:
Posts (Atom)