11 april 2026

Tussen de regels

Afffiche altijdiemanddiejeziet.nl
Loop je rond met geldstress? Je hoeft het niet alleen te doen. Subtekst voor sommige verstaanders: je kunt ook samen rondlopen met geldstress. Gelukkig is het goed bedoeld.

Gespot in Rotterdam, april 2026.

Hoe (of) het gaat

April 2026.

04 april 2026

Vingeroefenen

Gelli Plate-monoprint
‘...Maar zooals nu de meisjes haar “aan kunst doen,” dikwijls opvatten, niet als middel maar als een doel, een levensvulling, och arme! bij gebrek aan beter, is het heusch erbarmelijk! Daar zitten ze, uren en uren zich uit te sloven, met een krachtsinspanning, een volharding, een betere zaak waardig, en ze weten allemaal dat er toch nooit iets waarachtig goeds, iets boven het middelmatige uit haar worden zal. Maar toch gaan ze voort met verwoeden ijver! Het is met dat penseelen en vingeroefenen zoo ongeveer net als met het tennissen en wielrijden. Als je die dingen gebruikt om beweging in de frissche lucht te nemen en je te ontspannen na ander werk, zijn dat ook verrukkelijke uitvindingen, maar als je bij wijze van levensdoel dag in dag uit gaat staan tennissen of op een fiets zit, wordt het bepaald degoutant! Dat vind ik ten minste...’ 
Uit: Cécile de Jong van Beek en Donk, Hilda van Suylenburg. Feministische Uitgeverij Sara, Amsterdam 1984 (fotomechanische herdruk van de uitg.: Scheltema & Holkema, Amsterdam 1897). Via dbnl.

Foto-Schröder, Burgstädt

Foto gemaakt door Foto-Schröder, Burgstädt
We zien een zwart-witfoto van een groep vrouwen en meisjes opgesteld rond een versierde constructie op een open binnenplaats. In het midden staat een verhoogd platform of praalwagen, rechthoekig van vorm, met aan de voorzijde een symmetrisch patroon van grote bloemvormige decoraties. Op het platform bevinden zich drie vrouwen in lange, lichte jurken.

Aan weerszijden van het platform staan acht meisjes in totaal, vier links en vier rechts, in uniforme kleding bestaande uit lichte blouses met korte mouwen, korte rokken of broekjes (dat is niet goed te zien), baretten, sokken en schoenen. De groep staat opgesteld op een geplaveide binnenplaats, omgeven door een gebouw met gepleisterde muren en rechthoekige ramen. De foto is frontaal genomen en toont de volledige groep in een symmetrische formatie: zelfs over de plaatsing van de baretten op de hoofden lijkt te zijn nagedacht.

Op de achterkant vinden we een stempel met de gegevens:
Foto-Schröder

Burgstädt
F III/27/22

Studiostempel Foto-Schröder, Burgstädt
De kleding en stijl – korte rokjes of broekjes, blouses, baretten, sportieve of dansachtige outfits en witte gymschoenen – lijken duidelijk te wijzen op de jaren 1930.

Burgstädt is een kleine stad in Saksen (Duitsland), vlak bij Chemnitz. In de jaren 1920–1950 had het meerdere kleine fotoateliers. Foto‑Schröder is online vooralsnog niet direct te vinden en was dus waarschijnlijk geen groot of landelijk bekend atelier. We hebben hier vermoedelijk te maken met een lokale dorps- of stadsfotograaf uit circa 1920–1940.

Voor sommige kijkers zal dit niet direct een beeld zijn dat ze met Duitsland in het interbellum associëren. Daarbij moeten we bedenken dat we hier slechts een beperkte uitsnede van de bevolking zien.

02 april 2026

Geen registratie maar mise-en-scène

Bewerkte versie van de foto hieronder. We zien een kat door de struiken van een voortuin sluipen. De foto is bewerkt met de Hipstamatic TinType-app
In On Photography bespreekt Susan Sontag hoe foto’s altijd interpretaties zijn, nooit neutrale registraties. Een belangrijk onderdeel daarvan is dat fotografen bewust esthetische keuzes maken die een foto ouder, echter of documentair ‘waardiger’ laten lijken. Zo beschrijft ze hoe technieken worden ingezet om een beeld als het ware een patina van tijd te geven, waardoor het een vals gevoel van historische diepgang krijgt.

Sontag wijst er ook op dat moderne fotografen soms bewust grijpen naar:
• korrelige structuren
• sepia- of monochrome tinten
• vignettering
• ouderwetse kadrering
• analoge artefacten
…om een foto eruit te laten zien alsof hij uit een andere tijd komt.

Ze noemt dit een vorm van esthetische nostalgie: een verlangen naar de autoriteit van het verleden, dat vervolgens kunstmatig wordt opgeroepen.
Onbewerkte versie van de foto hierboven.  We zien een kat door de struiken van een voortuin sluipen. De kleurenfoto is gemaakt met de standaardcamera van een iPhone 13 Pro en is vervolgens bewerkt met de instelling 'Auto' in de Snapseed-app voor de iPhone.
Moeten we dan stoppen met dit soort praktijken? Dat moet iedereen natuurlijk zelf weten. Uiteindelijk levert het ook gewoon leuke plaatjes op. Maar het is wellicht verstandig om je ervan bewust te zijn wat je eigenlijk doet als je weer eens een retrofilter gebruikt. Een vals gevoel van historische diepgang blijft uiteindelijk precies dat: een vals gevoel van historische diepgang. 

31 maart 2026

Een gedoemd poëet in zijn tijd als rechtenstudent

Ady Endre in zijn tijd als rechtenstudent; Ady Endre joghallgató korában - Déri Múzeum, CC BY
Bron van de foto: Hungarian National Digital Archive > Ady’s forgotten Muse
Endre ADY [1877-1919] was een overbewust dionysisch dichter. Hij was sensitief tot in zijn geestelijke poëzie, nerveus en agressief. Alle ideeën werden bij hem beelden, voor de meest verborgen menselijke verschijnselen wist hij taalsymbolen. Zijn lyriek is verontwaardiging en tederheid, dorst en dronkenschap, gezang en getier. Zijn heftigheid veranderde alles van dimensie, de driftbui werd bij hem gramschap, de liefde hartstocht, de grief haat. Hij barstte uit de samenleving, hij was een gedoemd poëet. (BabelMatrix)

 

De Mathaüs van Naarden

De Mathaüs van Naarden