Uit de nagelaten foto’s: officieren NLdH

Een prachtige groepsfoto van officieren van het Nederlandsch Leger des Heils, helaas zonder datum. Ook deze foto zat los in een doos met nagelaten foto’s, albums en andere memorabilia.

Ik herken in ieder geval mijn grootvader Matthijs Potuijt (in het midden, voor de man die op de achterste rij uitsteekt) en mijn grootmoeder Johanna Evers (tweede rij, derde van rechts, met een hand op haar schouder).

Verder lijkt de vrouw die helemaal links staat de persoon te zijn die we eerder zagen bij de groep meisjes van De Banier al oogt ze hier iets ouder. Helemaal rechts, zittend, zien we de tot nu toe onbekende man die ook op de 5 december-foto’s voorkomt. 

Tot slot vermoed ik dat de vrouw die zittend als tweede van links te zien is, mevrouw G. Maste is, weduwe van Gustaaf Maste, de oprichter van het Nederlandsch Leger des Heils. Ik meen me vaag te herinneren dat zij soms liefkozend ‘Oma Maste’ werd genoemd. De dame links van haar zou mogelijk G.J. Kerkhoven kunnen zijn. Deze aanname baseer ik op een foto van haar op een strooibiljet van het NLdH dat ik eerder heb gescand, al ben ik daar niet helemaal zeker van.

Uit de nagelaten foto’s: verborgen kerstpakketten

Hier zien we een losse foto van mijn grootvader Matthijs Potuijt. De foto is kennelijk rücksichtslos uit een fotoalbum geknipt; op de achterkant zijn namelijk delen van twee andere foto’s zichtbaar, met daarop makkers van het NLdH en de handgeschreven titel Kerstpakketten. Een aparte vondst, maar ook interessant om te bedenken wat er aan deze actie is voorafgegaan.

Uit de nagelaten foto’s: Poelestraat, Goningen

In een ander nagelaten album (ik noem dit maar ‘het grijze album’) vinden we een pagina met vijf foto’s. Op twee van de foto’s zijn makkers van het Nederlandsch Leger des Heils te zien. Op de laatste foto meen ik mijn grootmoeder Johanna Evers te herkennen (vierde van links met bril en handtasje in de linkerhand).

Dankzij de geschilderde muurreclame van ‘Fa. E. Mulder, Bedden’ kon ik achterhalen waar deze foto is genomen. Via Delpher vond ik één treffer voor ‘Fa. E. Mulder, Bedden’, en wel de volgende (Nieuwsblad van het Noorden, 12‑03‑1956):

Poelestraat 46-48 in Groningen dus. Dankzij Google Street View blijkt dat inderdaad de juiste locatie te zijn, zie de screenshot hieronder. De gevels links zijn nagenoeg onveranderd.

In de tijd dat deze foto’s zijn gemaakt, woonden mijn grootouders overigens nog in Duindorp (Den Haag) maar ze hebben hun laatste jaren in Groningen doorgebracht. Het NLdH had korpsen in Rotterdam, Den Haag, Dordrecht, Groningen, Leeuwarden en Rotterdam.

Uit de nagelaten foto’s: 5 december

In dit artikel bekijken we opnieuw een bijzondere pagina uit het eerder besproken fotoalbum. Deze pagina is volledig gewijd aan een sinterklaas­viering op 5 december, al is niet bekend in welk jaar.

We zien Sinterklaas met enkele pieten (mocht u deze beelden als aanstootgevend ervaren: de foto’s maken deel uit van het verleden en worden in die context besproken; destijds wist men simpelweg niet beter).

Op de tweede en derde foto staat mijn eerder genoemde grootvader, Matthijs Potuijt, beide keren helemaal links. Wie de andere officier is en waar deze viering precies plaatsvond, blijft een raadsel. Maar wie weet herkent iemand hier een bekend gezicht!

Uit de nagelaten foto’s: praalwagen NLdH

De bovenstaande foto komt uit hetzelfde album als de foto’s in het vorige artikel. Net als bij die foto’s ontbreekt hier elke context. Op de andere twee foto’s op deze pagina staan familieleden van mij, maar deze opname blijft een raadsel.

We zien een praalwagen met een enorme replica van de Bijbel en het logo van het Nederlandsch Leger des Heils (vergelijkbaar met de speldjes hieronder). Op de wagen zien we iemand in een uniform en een vrouw in een witte jurk. Beide mensen zijn mij onbekend maar de foto is ook niet bepaald scherp.

Voor mij draait het bij deze foto vooral om de volledigheid. Het is duidelijk dat de organisatie destijds actief aan promotie deed, al blijft onduidelijk wanneer precies. De foto’s zijn stevig vastgelijmd op de albumpagina’s, waardoor verdere aanwijzingen ontbreken. Wel staat bij een van de andere foto’s op deze pagina een datum: 1951. Misschien geeft dat een indicatie.

Uit de nagelaten foto’s: jeugdafdeling Nederlandsch Leger des Heils?

In een van de fotoalbums die ik enige tijd geleden van een familielid heb gekregen, staat een bijzondere pagina met drie foto’s van een groep meisjes in een soort uniform. Op twee van de drie foto’s is een soldate van het Nederlandsch Leger des Heils te zien. Sommige meisjes dragen een speld of insigne op hun stropdas, waarin ik het logo van het Nederlandsch Leger des Heils meen te herkennen.

Op twee van de foto’s is een banier zichtbaar, waarop na enig puzzelen de naam De Banier - Dordrecht te ontcijferen is. Dit doet vermoeden dat het hier gaat om een jeugd- of meisjesafdeling van het Korps Dordrecht van het NLdH.

Helaas herken ik niemand op de foto’s, maar wie weet komt deze pagina ooit onder de ogen van iemand die meer kan vertellen. Er staan nog meer van dit soort intrigerende pagina’s in dit album, dus wordt vervolgd!

Heilslegers voeren oorlog (1974)

Bron: De Telegraaf, 30-11-1974

(Nederlands) Leger des Heils

Leger des Heils deelt weer Kerstpakjes uit
# In het maatschappelijk centrum van het Nederlands Leger des Heils in de Groninger Poelestraat zijn gisteravond de traditionele kerstpakketten aan de wat minder bedeelde gezinnen in deze stad uitgereikt. In totaal schonk het Leger des Heils 340 levensmiddelenpakketten. Daarnaast zijn ook nog zo'n 200 fruitschalen bij zieken en eenzamen bezorgd. Op de foto: Kapitein Staal (rechts) van het Leger des Heils overhandigt de pakketten.

Bron: Nieuwsblad van het Noorden, 23-12-1975

---

Het onderscheid tussen de twee legers is voor het publiek altijd minimaal geweest. Ook in de krant was het onderscheid tussen het Leger des Heils en het Nederlands Leger des Heils ver te zoeken. In de archieven vind je dan ook veel ingezonden brieven van mensen die op het verschil tussen de twee organisaties wijzen.

Een noodkreet! (1960)

Ingezonden
Een noodkreet!
Het is rustig in de zaal van Het Nederlands Leger des Heils in de A-Kerkstraat op zondagavond 10 uur. De bezoekers van de evangelisatiebijeenkomst zijn naar huis en ik neem alles nog even in mij op. Dan draai ik de lichten uit en sluit de zaal. Een goed uur later klinkt de noodkreet in mijn oren: „Kapitein, de A-Kerkstraat staat in brand"! Ik spoed mij naar de zaal; het bovenhuis staat in lichter laaie. Tezamen met de Kommandant van de Brandweer betreed ik het lokaal en onder een ware zondvloed van bluswater wordt de hoofdschakelaar van het licht uitgedraaid. Ziezo, dat kan geen sluiting geven.
Dikke rookwolken puilen ook uit de zaal naar buiten, maar een door de brandwachts ingesteld onderzoek wijst uit, dat daar niets brandt. Lang nadat het sein: „Brand meester” is gegeven sta ik nog vóór de zaal en kijk naar de troosteloze boel. Het zal nog heel lang duren eer het lokaal weer in gebruik genomen zal kunnen worden. Waar vinden wij een evangelisatielokaal? Weer klinkt er een noodkreet, doch nu een andere; deze! leder, die over een ruimte beschikt, die tijdelijk kan worden ingericht als evangelisatielokaal belle 31195 of schrijve naar N. Ebbbingestraat 107, het hoofdkwartier van het Ned. Leger des Heils.
M. J. POTUYT, Hoofdkapitein.

Bron: Nieuwsblad van het Noorden, 20-09-1960

Onnationaal karakter (1921)

Vermeldenswaard is ook de scheuring die in het Leger des Heils heeft plaats gevonden. Sommige officieren, die zich niet langer konden vereenigen met het autocratisch systeem, dat in 't Leger gevoerd werd en met het sterk op den voorgrond tredend kerkelijk karakter, waardoor het maatschappelijke op den achtergrond werd gedrongen en 't „zielen bekeeren" 't allervoornaamste doel werd, hebben zich van het oude Leger des Heils afgescheiden en een Nederlandsch Leger des Heils opgericht, dat meer democratisch zal worden ingericht en zich speciaal op maatschappelijk werk wil toeleggen. Deze afscheiding kan ik best begrijpen. Ook wij hebben steeds als onze grootste bezwaren tegen het Leger des Heils gevoelt het onnationale karakter en hare vijandige houding tegenover de kerken. Zij kan nu eenmaal die kerk niet vervangen. Haar maatschappelijk werk heeft onze bewondering. Ook haar voorbereidend evangeliseerend werk. Doch daarna moet zij hare bekeerlingen terug brengen naar de kerk. Het Leger moet niet anders willen zijn dan een „geestelijk doorgangshuis.” Wanneer het Nederlandsche Leger des Heils in deze richting wil werken, dan is er geen reden meer voor voor antagonie met de kerk. Integendeel, dan kan er een schoone samenwerking tusschen die beide ontstaan. Dan kan deze nieuwe organisatie ook verzekerd zgn, niet alleen van mijn sympathie, maar van die van velen, die onze kerk liefhebben.
J. F. Beerens.

Stemmen voor Waarheid en Vrede, jaargang 58, 1921

---

Stemmen voor Waarheid en Vrede was een protestants maandblad dat verscheen van 1864-1925, zie hier.

Kolfstraat met rechts een vestiging van het Nederlandsch Leger des Heils

Via Regionaal Archief Dordrecht
Geografie - Dordrecht
Straat - Kolfstraat
Datum of periode - 02-01-1920 ‐ 01-01-1931
Auteur - Beerman, H.G.

De Vrouwenbond uit den Haag een dag „uit”

De Vrouwenbond uit den Haag een dag „uit”
Uit:
De Heilsbanier
Officieel orgaan van het Nederl. Leger des Heils
No. 72, zonder datum
Bron:
IISG/NEHA-collectie, International Instituut voor Sociale Geschiedenis, Amsterdam

---

Dit artikel is onderdeel van een reeks. Meer lezen? Klik hier.

Eerste gebouw van het Nederl. Leger des Heils, 's-Gravenhage

Eerste gebouw van het Nederl. Leger des Heils
te 's-Gravenhage, Nieuwe Molstraat 26-28
Bev. Bijeenk., loc. Toevlucht, Reclass.bur en Barmh.post.

Uit:
De Heilsbanier
Officieel orgaan van het Nederl. Leger des Heils
Eerste Jaargang, No. 1, November 1921
Bron:
IISG/NEHA-collectie, International Instituut voor Sociale Geschiedenis, Amsterdam

---

Dit artikel is onderdeel van een reeks. Meer lezen? Klik hier.

Groep makkers met kroost

Uit de nagelaten foto’s, deel 7. Een groep makkers van het Nederlandsch Leger des Heils met kinderen. De scène lijkt op een doopceremonie, alleen is het niet duidelijk of het Nederlands Leger überhaupt aan dopen deed. Het ‘oorspronkelijke’ Leger des Heils deed en doet dat in elk geval niet maar een afgeleide organisatie als het Nationaal Kruisleger juist weer wel.

Op de foto in het midden met baard Gustaaf Maste, rechts daarnaast Matthijs Potuijt. Ik schat in dat we nu wel een jaartje of tien verder zijn dan de laatst geposte foto. De chronologie is vooralsnog niet helemaal duidelijk, de meeste foto’s zijn niet gedateerd en er is niemand meer om na te vragen hoe het ook weer zat. Ook alle ins en outs van het nageslacht blijken niet helemaal helder, daarover later meer.

De ernstige Thijs draagt nu een uniform en heeft een baby op de arm. Datum onbekend, de foto is ingeplakt dus eventuele tekst op de achterkant is niet zichtbaar.

---

Dit artikel is onderdeel van een reeks. Meer lezen? Klik hier.

Pasfoto van een onbekende makker

Uit de nagelaten foto's, deel 4. Een pasfoto van een onbekende makker van het Nederlandsch Leger des Heils in een album met foto’s uit de periode 1945-1955. Helaas geen naam of wat ook te vinden. Het is ook de enige foto van deze man in de hele collectie.

---

Hieronder een verbazingwekkend goed gelukte automatische inkleuring, gedaan via de site van Algorithmia.

---

Dit artikel is onderdeel van een reeks. Meer lezen? Klik hier.

Nederlandsch Leger des Heils - Lustrumfeest 1921-1941

Het is een raar iets. Als er een familielid overlijdt en het is het laatste lid van een gezin, dan kunnen de nabestaanden allerlei zaken vinden die ze niet kennen, ook van generaties daarvoor. Oude foto’s waarvan je vermoedt dat het familieleden zijn, of grootouders op jonge leeftijd. Of zoiets als hierboven. Tegenwoordig zouden we dat een flyer noemen denk ik.

Mijn grootouders van moederskant waren lid van het Nederlandsch Leger des Heils, niet te verwarren met het oorspronkelijke Leger des Heils. Op Wikipedia wordt dat goed uitgelegd. We zien fraaie portretten van Gustaaf Maste en zijn vrouw (die zullen we hier op dit blog nog vaker zien waarschijnlijk) en van Kolonel G.J. Kerkhoven.

Het Nederlandsch Leger des Heils was niet verboden tijdens de Tweede Wereldoorlog, dus dit strooibiljet (ongeveer A5) kon gewoon worden verspreid in 1941. Overigens is het wat lastig dat er in dat tijdsgewricht gesproken wordt over ’t Zwart en ’t wit en ’t rood, maar dat is natuurlijk gepraat achteraf.