Carte de visite, H. Sanders & Co., Groningen (bis)

Portret van een onbekende man

We zien een ovaal uitgesneden busteportret van een man die ons laconiek aankijkt. Hij is gladgeschoren, heeft het haar strak naar achteren gekamd en draagt een net jasje met wit overhemd en stropdas. Bovenaan is een restant van gedrukte tekst zichtbaar (…rs & Co.), maar daaroverheen is ook een stukje tape of iets dergelijks geplakt dat de rest van de tekst afdekt. Linksboven en -onder zien we vergelijkbare stukjes tape. Onder de foto staat: Groningen, Hoogstraatje E. 46.

Op de achterkant lezen we:
Photographisch Atelier H. Sanders & Co.
Groningen, Hoogstraatje E. 46 (tusschen Heere en Gelkingestraat).
Nabestellingen en Vergrootingen van deze en andere Portretten kunnen te allen tijde geleverd worden.
(Lithografie: Trapp & Münch, Berlin.)

We zijn deze fotograaf al eens eerder tegengekomen. Zie deze pagina voor meer informatie.

Volgens de Deutsche Digitale Bibliothek was Trapp & Münch actief in de papierindustrie, met een specialisatie in karton- en glacépapieren. Ze worden genoemd in verband met de verkoop van een fabriek, wat erop wijst dat ze ook betrokken waren bij de productie van basismateriaal voor fotografische toepassingen. Hun naam komt regelmatig voor op cartes de visite uit heel Duitsland, vooral uit de periode 1860‑1890.

Uit de nagelaten foto’s: officieren NLdH

Een prachtige groepsfoto van officieren van het Nederlandsch Leger des Heils, helaas zonder datum. Ook deze foto zat los in een doos met nagelaten foto’s, albums en andere memorabilia.

Ik herken in ieder geval mijn grootvader Matthijs Potuijt (in het midden, voor de man die op de achterste rij uitsteekt) en mijn grootmoeder Johanna Evers (tweede rij, derde van rechts, met een hand op haar schouder).

Verder lijkt de vrouw die helemaal links staat de persoon te zijn die we eerder zagen bij de groep meisjes van De Banier al oogt ze hier iets ouder. Helemaal rechts, zittend, zien we de tot nu toe onbekende man die ook op de 5 december-foto’s voorkomt. 

Tot slot vermoed ik dat de vrouw die zittend als tweede van links te zien is, mevrouw G. Maste is, weduwe van Gustaaf Maste, de oprichter van het Nederlandsch Leger des Heils. Ik meen me vaag te herinneren dat zij soms liefkozend ‘Oma Maste’ werd genoemd. De dame links van haar zou mogelijk G.J. Kerkhoven kunnen zijn. Deze aanname baseer ik op een foto van haar op een strooibiljet van het NLdH dat ik eerder heb gescand, al ben ik daar niet helemaal zeker van.

Uit de nagelaten foto’s: Poelestraat, Goningen

In een ander nagelaten album (ik noem dit maar ‘het grijze album’) vinden we een pagina met vijf foto’s. Op twee van de foto’s zijn makkers van het Nederlandsch Leger des Heils te zien. Op de laatste foto meen ik mijn grootmoeder Johanna Evers te herkennen (vierde van links met bril en handtasje in de linkerhand).

Dankzij de geschilderde muurreclame van ‘Fa. E. Mulder, Bedden’ kon ik achterhalen waar deze foto is genomen. Via Delpher vond ik één treffer voor ‘Fa. E. Mulder, Bedden’, en wel de volgende (Nieuwsblad van het Noorden, 12‑03‑1956):

Poelestraat 46-48 in Groningen dus. Dankzij Google Street View blijkt dat inderdaad de juiste locatie te zijn, zie de screenshot hieronder. De gevels links zijn nagenoeg onveranderd.

In de tijd dat deze foto’s zijn gemaakt, woonden mijn grootouders overigens nog in Duindorp (Den Haag) maar ze hebben hun laatste jaren in Groningen doorgebracht. Het NLdH had korpsen in Rotterdam, Den Haag, Dordrecht, Groningen, Leeuwarden en Rotterdam.

Carte de visite, H. Sanders & Co., Groningen

Portret van een onbekende schone die moeiteloos de rol van Galadriel in The Lord of the Rings kan spelen. De indringende blik en de elfenooortjes zijn al aanwezig. Tekst op de achterzijde:

Photographisch Atelier H. Sanders & Co.

Groningen

Hoogstraatje E. 46,

(tussen Heere en Gelkingestraat.)

Nabestellingen en Vergrootingen van deze en andere Portretten kunnen ten allen tijde geleverd worden.

Trapp&Münch;Berlin.

H. Sanders & Co. had kennelijk meerdere vestigingen (zoals we bijvoorbeeld hier kunnen lezen). 

Op de site Zaans Erfgoed lezen we: 

Heiman Benjamin Sanders (1835‑1901) was een vooraanstaand fotograaf uit een Joodse fotografen­geslacht, gevestigd in Groningen. Vanuit zijn woonplaats aan de Stationsweg onderhield hij met zijn schoonzoon Abraham de Levie (1860‑1927) onder de naam H. Sanders & Co een filiaal. Onder die naam hadden ze ook filialen in Assen, Winschoten en Amsterdam.

Op eduardsanders.nl staat verder een zeer lezenswaardig artikel over de verschillende generaties Sanders die zich beroepsmatig bezighielden met fotografie. In de Groninger Archieven vinden we de Aanvraag van Jacobs, W. voor bouw fotoatelier op adres Hoogstraatje E 46, gedateerd ‘1886‑03‑08’. Die ‘E’ voor het huisnummer heeft mogelijk betrekking op de wijkindeling toentertijds. Het Hoogstraatje zelf heeft zelfs een eigen pagina op Wikipedia. Misschien ooit maar eens bezoeken als ik weer eens in de stad ben.

Voor wat betreft de foto, die is aangetroffen in een kringloopwinkel in Doetichem. Een uitgeklede kruispost is zoals geplaatst te vinden op The Unknown Photo (Album) Project.

Mede mogelijk gemaakt door Betonfabriek E.R.Wigboldus

Noorderbegraafplaats Groningen, augustus 2022.

Tempus fugit

“Het treurigste gevoel dat ik ken, is de weg kennen in een huis dat niet meer bestaat.”

- Rudy Kousbroek

The world fascinates me

Groningen, augustus 2022.

Aanwijsplaten (406)

Meer aanwijsplaten

Hipstamatic: Frank B + Hackney

---

The Art of DC - The Dawn of Super Heroes (2)

Idem. The Art of DC - The Dawn of Super Heroes.  Forum Groningen, augustus 2022.

The Art of DC - The Dawn of Super Heroes (1)

Boys will be boys en sex sells en al dat soort dingen. The Art of DC - The Dawn of Super Heroes. Forum Groningen, augustus 2022.

"Vandaag lopen ze weer met kisten langs mijn huis."

HIER RUST AREND VAN DEN BRANDHOF
GEWEZEN HERDER EN BESTUURDER DER EUROPEESCHE
COLONISATIE TE GRONINGEN AAN DE SARAMACCA IN
SURINAME
RIDDER IN DE O.V. NED. LEEUW
GEB. TE LEERSUM 17 FEBR. 1796 OVERL. TE TERBORGH
13 APRIL 1863
Het graf van Arend van den Brandhof op de Algemene Begraafplaats Terborg. Foto 4 februari 2019. De tekst op de grafsteen is erg slecht te lezen, maar gelukkig staat er een transcriptie in het geweldige boek Boeroes: een familiegeschiedenis van witte Surinamers van Karin Sitalsing. Uit dat boek komt ook de titel van dit blogartikel.

In het familiegraf van de dominee liggen ook een zoon en dochter. Waarschijnlijk omdat de voorkant van de grafsteen al vol stond met bovenstaande tekst, staan hun gegevens op de andere kant van de steen gebeiteld, iets wat je niet vaak ziet in Nederland.

Er zijn veel bronnen over Arend van den Brandhof, dus het is wat onzinnig om alles hier te herhalen. Zie onder andere Wikipedia voor een algemene beschrijving, het artikel Het debacle van een dorpspredikant van drs. V. Erdin in het Reformatorisch Dagblad van 13 februari 2003 (met scans van het oorspronkelijke artikel) of de samenvatting van de scriptie De Europesche Colonisatie in de kolonie Suriname onder leiding van ds. A. van den Brandhof, Ned. Herv. predikant te Elst bij Amerongen, ook van de hand van Vincent Erdin. Interessant maar droog is Collectie A. van den Brandhof op Yumpu, met de inventaris van de stukken in het archief van het KITLV, periode 1840-1853, 7,5 doos vol (zie ook hieronder).

Aardig voor de geïnteresseerde is de pdf De gezinnen en vrije arbeiders te Groningen, Suriname van de Stichting Boeroe Kon Makandra (boeroes.nl), waarin de onderstaande ‘Plattegrond van Groningen en Voorzorg aan de Saramacca te Suriname, getekend door F.W.L. Tydeman’ te vinden is. Mocht de link niet werken, dan vind je hier een kopie van de pdf.

Omroep Gelderland heeft in 2015 een interessant artikel geschreven over de boeroes, met als titel Surinaams paradijs was hel voor kolonisten. Bij het artikel zit ook een heel aardig kort filmpje met o.a. Anne Sitalsing-Loor, maar afspelen vanaf de site wil niet altijd lukken. Daarom ook maar even ingesloten in dit artikel:


In de publicatie De lotgevallen van Nederlandse boeren als kolonisten in Suriname (OUD RHENEN - vierentwintigste jaargang - mei 2005 - no. 2) van Ad J. de Jong is tot slot een foto van dominee Van den Brandhof te vinden (Foto KITLV , Koninklijk Instituut van Taal-, Land- en Volkenkunde, Leiden). Dit artikel bevat een aantal afbeeldingen en is de moeite waard.

---

Overlijdensbericht, Algemeen Handelsblad, 22-04-1863
Arend van den Brandhof heeft zijn vrouw in Suriname moeten achterlaten. Anna Sophia Van den Brandhof-Pannekoek overleed al vrij snel naar haar aankomst in Suriname, in 1845 (volgens een enkele bron 1846) op 46-jarige leeftijd in Groningen. Er is daar nog een Pannekoekstraat, naar haar vernoemd.

Foto: René Hoeflaak. Uit zijn artikel Pannekoekstraat, Groningen, wat ook al interessant leesvoer oplevert.
Zie verder nog het ongezouten proefschrift De mogelijkheid van landbouw-kolonisatie voor blanken in Suriname van Eline Françoise Verkade-Cartier van Dissel, 1937.

Wat blijkt als je de bronnen tegen elkaar afzet? De herder is volmaakt onkundig op het gebied van tropencultuur en kolonisatieproblemen. De Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw bezit niet de karaktereigenschappen die een bestuurder nodig heeft. Het kan verkeren met de roem.

Een noodkreet! (1960)

Ingezonden
Een noodkreet!
Het is rustig in de zaal van Het Nederlands Leger des Heils in de A-Kerkstraat op zondagavond 10 uur. De bezoekers van de evangelisatiebijeenkomst zijn naar huis en ik neem alles nog even in mij op. Dan draai ik de lichten uit en sluit de zaal. Een goed uur later klinkt de noodkreet in mijn oren: „Kapitein, de A-Kerkstraat staat in brand"! Ik spoed mij naar de zaal; het bovenhuis staat in lichter laaie. Tezamen met de Kommandant van de Brandweer betreed ik het lokaal en onder een ware zondvloed van bluswater wordt de hoofdschakelaar van het licht uitgedraaid. Ziezo, dat kan geen sluiting geven.
Dikke rookwolken puilen ook uit de zaal naar buiten, maar een door de brandwachts ingesteld onderzoek wijst uit, dat daar niets brandt. Lang nadat het sein: „Brand meester” is gegeven sta ik nog vóór de zaal en kijk naar de troosteloze boel. Het zal nog heel lang duren eer het lokaal weer in gebruik genomen zal kunnen worden. Waar vinden wij een evangelisatielokaal? Weer klinkt er een noodkreet, doch nu een andere; deze! leder, die over een ruimte beschikt, die tijdelijk kan worden ingericht als evangelisatielokaal belle 31195 of schrijve naar N. Ebbbingestraat 107, het hoofdkwartier van het Ned. Leger des Heils.
M. J. POTUYT, Hoofdkapitein.

Bron: Nieuwsblad van het Noorden, 20-09-1960

Zelden te huur

 

Lee Van Cleef gesignaleerd in Groningen