Hipstamatic: Erie GL + Brunswick 9

Album WW, pagina 8, foto 1

Onbekende mensen voor een woonhuis

Twee vrouwen en drie kinderen staan voor een huis. In de opening van een raam op de eerste verdieping is een wat oudere vrouw te zien. Alle volwassenen kijken in de lens van de camera. De vrouwen beneden lijken niet speciaal gekleed voor de foto, maar dragen alledaagse kleding. De vrouw in de raamopening lijkt zwarte kleding te dragen. Op de zolderverdieping na zijn alle vensters voorzien van rijk beplante bloembakken.

Op de achterzijde staat meerdere keren de merknaam Velox, plus ‘PHOTO-RADIO WEIAND’ met daartussen ‘B774’.

Velox is een merk fotopapier dat in 1893 werd ontwikkeld door Leo Baekeland (die later bakeliet zou uitvinden) en in 1899 werd verkocht aan Eastman Kodak. Velox-papier was een fotografisch papier dat zo ongevoelig voor licht was dat het niet in zonlicht of daglicht hoefde te worden belicht, maar onder kunstlicht (gaslamp, gloeilamp) kon worden gebruikt.

De merknaam Velox in een ovaal wijst sterk op een productieperiode tussen ca. 1929 en ca. 1947. Na circa 1950 gebruikte Kodak een andere aanduiding (Kodak/Velox/Paper), die tot halverwege de jaren zestig in gebruik bleef. Het papier werd uiteindelijk uitgefaseerd in 1968. Zie ook hier.

Album WW, pagina 7, foto’s 2, 3 en 4

Foto’s van een vrijstaande woning

Op deze drie foto’s is hetzelfde vrijstaande huis vanuit verschillende gezichtspunten vastgelegd. Het huis lijkt te bestaan uit drie verdiepingen en een zolder. Aan de voorzijde bevindt zich op de eerste verdieping een bescheiden balkon. Een trapje van drie treden leidt naar de voordeur. Op de eerste foto lijkt achter het raam rechts van de voordeur iemand te staan in witte kleding met korte mouwen, maar dit is niet helemaal duidelijk. Op de derde foto zien we dat de woning naast het spoor ligt; deze opname is gemaakt vanaf de overzijde van het spoor. Op het balkon staat een vrouw in een witte jurk met korte mouwen, die in de richting van de fotograaf kijkt.

Net als bij de vorige foto is het fotopapier van deze drie opnamen aan de achterzijde meerdere keren voorzien van de merknaam Agfa‑Lupex, plus ‘PHOTO‑RADIO WEIAND’ met daartussen ‘G916’. Zie het vorige blogartikel voor een toelichting. Aangezien al deze foto’s de aanduiding ‘G916’ dragen, kunnen we voorzichtig concluderen dat ze waarschijnlijk van dezelfde filmrol afkomstig zijn, of in elk geval op hetzelfde moment zijn ontwikkeld en afgedrukt.

Album WW, pagina 7, foto 1

Foto van een onbekende vrouw
De vrouw draagt een lange, gebloemde jurk tot net boven de enkel en witte schoenen met een hakje. Ze staat met een wandelstok in haar rechterhand voor een met klimop begroeide rotswand. Voor haar buik hangt een verrekijker. De kleding van de vrouw lijkt niet helemaal te stroken met het landschap, de wandelstok en de verrekijker, waardoor mijn eerste indruk is dat de foto in scène is gezet. Aan de andere kant: the past is a foreign country; they do things differently there.

Op de achterzijde staat meerdere keren de merknaam Agfa‑Lupex, plus ‘PHOTO‑RADIO WEIAND’ met daartussenin ‘G916’.

Agfa‑Lupex verwijst naar het type fotopapier waarop de foto is afgedrukt, en geeft een indicatie van de ouderdom en kwaliteit van het materiaal. Foto’s op Agfa‑Lupex-papier dateren vooral uit het tweede kwart van de 20e eeuw, grofweg van de jaren 1920 tot de jaren 1950.

‘Photo‑Radio Weiand’ lijkt een winkel of studio te zijn. In de omgeving van Koblenz, waar veel van de andere foto’s in het album zijn gemaakt, bestaan nu nog bedrijven met die naam.

Aanwijsplaten (610)

Meer aanwijsplaten

Waar vormgevers zijn geweest, groeit geen gras meer

De gedenksteen voor Gerrit Komrij voor zijn geboortehuis in Winterswijk. Niet erg spectaculair, maar dat hoeft ook niet altijd. We hebben het gezien, het is geparkeerd in het geheugen. 

De foto’s zijn van augustus 2025.

Album WW, pagina 6, foto 2

Foto van een jonge vrouw

Dit is de eerste foto uit het album die op regulier fotopapier is afgedrukt. De foto meet 8,5 bij 13,5 cm, dus vrij groot. Op de achterkant vinden we de handgeschreven tekst:

Anni, Rheinbrohl
(Schmitz geb. Johnen)

Dit is dus Anni Schmitz, geboren Johnen, uit Rheinbrohl, ongeveer 30 kilometer ten noordwesten van de stad Koblenz. Deze tekst is beter leesbaar dan de eerdere teksten achterop foto’s in het album, maar dat betekent niet dat Anni Schmitz‑Johnen gemakkelijk online te vinden is. Integendeel.

Intussen ben ik wel op zoek gegaan naar informatie over de familienaam Johnen, want die lijkt een belangrijke rode draad in dit fotoalbum. De familienaam Johnen heeft zijn oorsprong in de regio rond Aken (Aix‑la‑Chapelle) in Duitsland en is afgeleid van de voornaam Johannes, die op zijn beurt afkomstig is van het Hebreeuwse Yohanan, wat ‘Jahweh heeft genade betoond’ betekent.

De naam Johnen komt vooral voor in het westen van Duitsland, met name in Noordrijn-Westfalen, waar het een van de meest voorkomende achternamen is. In 1475 werd de naam voor het eerst gedocumenteerd in de parochieregisters van Laurenzberg bij Aldenhoven, ongeveer elf kilometer ten noordoosten van Aken (bron: iGENEA).

Johnen is een patroniem, wat betekent dat het oorspronkelijk een afgeleide naam is van een voornaam. Vergelijkbare patroniemen zijn onder andere Johansen (Deens, Noors), Johnsen (Noors) en Johnston (Schots), die allemaal ‘zoon van John’ betekenen.

Album WW, pagina 6, foto 1

Trouwfoto

De bruid staat links op de foto en draagt een witte sluier over een donkere of zelfs zwarte jurk (daarover hieronder meer). In haar rechterhand heeft ze een bruidsboeket. De bruidegom draagt een net zwart pak met witte das en heeft een zwarte hoge hoed in de linkerhand. Hij draagt een pince-nez met koord. Beide partners dragen witte handschoenen en kijken met een ernstige blik in de lens.

Onder de foto staat gedrukt:
M. Rupricht, Coblenz, Schlossstr. 44

Voor zover ik de tekst op de achterkant van de CdV nu kan ontcijferen, kom ik tot het volgende:

Nikolaus Johnen, Lehrer ***
Johnen *** Anna Maria Mais,
geb. 4.5.1883 zu Koblenz;
Maria Hanke, Hofverwalterin

Hochzeitstag:
9.10.1907 zu Bassenheim.

Oftewel:

Nikolaus Johnen, leraar ***
Johnen *** Anna Maria Mais,
geboren 4-5-1883 te Koblenz;
Maria Hanke, hofbeheerder

Huwelijksdatum: 9-10-1907 te Bassenheim.

Als ik de naam Nikolaus Johnen goed heb geïnterpreteerd, is de man in kwestie dezelfde als op foto 1 en foto 2 op pagina 3 van het album. Over Nikolaus is het nodige te vinden: zo is er een vermelding in de publicatie Die Schulen in Rheinbrohl, een aanduiding Kartei Gestapo Koblenz bij zijn naam, en de nieuwskop Nikolaus Johnen gestorben, Lehrer a. D. in Rheinbrohl. Natuurlijk blijft het een kwestie van interpreteren zolang er geen geboortedatum bij deze vermeldingen staat, maar de combinatie van naam, beroep en plaatsnaam is in elk geval een sterke aanwijzing.

Een paar voetnoten:

1. Zwarte jurk met witte sluier
   In het begin van de 20e eeuw was het in Duitsland (en ook elders in Europa) nog heel gebruikelijk dat een bruid geen volledig witte jurk droeg, vooral bij bescheiden of traditionele huwelijken.
   Rond 1907, in Koblenz en omgeving, kan zwart met witte sluier verschillende betekenissen hebben gehad:

   • Praktisch en sociaal-economisch gebruik
     Hoewel wit al sinds de 19e eeuw mode was, konden veel vrouwen zich geen jurk veroorloven die slechts één keer gedragen werd. Ze trouwden daarom in hun ‘beste jurk’, vaak zwart of donker, die ook geschikt was voor kerkbezoek, zondagen of begrafenissen. De witte sluier en accessoires gaven toch een duidelijk bruidssignaal en maakten de kleding feestelijk.

   • Katholieke traditie
     In het katholieke Rijnland, waar Koblenz onder valt, was de combinatie donkere jurk + witte sluier heel gewoon, zeker buiten de hogere burgerij. De sluier stond voor maagdelijkheid en het sacramentele karakter van het huwelijk, terwijl de donkere jurk simpelweg deel uitmaakte van de nette garderobe.

   • Weduwe of hertrouw (minder waarschijnlijk hier)
     Bij een hertrouw werd soms zwart gedragen, maar meestal zonder witte sluier. Zwart mét sluier wijst doorgaans niet op weduwschap, maar eerder op de toen gangbare mode voor bruiden zonder grote financiële middelen.

   Conclusie: in dit geval is het waarschijnlijk een gewone, niet-aristocratische bruiloft, waarbij de bruid zwart draagt omdat dat haar mooiste jurk was, en de witte sluier het specifieke bruidselement vormt.

---

2. Hofverwalterin
   De vermelding Maria Hanke, Hofverwalterin kan in 1907, in de regio Koblenz, verschillende dingen betekenen, afhankelijk van de betekenis van het woord Hof:

   • Landbouw- of landgoedbeheer: Hof betekende vaak boerderij of landgoed. De Hofverwalterin beheerde dan huishouding en financiën, en hield soms toezicht op pachtzaken en personeel.

   • Adellijk of kerkelijk hof: In gebieden met kastelen, kloosters of residenties kon Hof verwijzen naar een adellijk of geestelijk huishouden. De Hofverwalterin was daar verantwoordelijk voor inkoop, linnengoed, keuken en organisatie van ontvangsten.

   • Klooster- of kerkelijk bezit: Een Kirchhof of Klosterhof kon als economisch centrum worden beheerd door een Hofverwalterin.

   In Bassenheim, waar destijds kasteel en landgoed bestonden, is het aannemelijk dat Maria Hanke bij dit beheer betrokken was.

---

3. Coblenz of Koblenz
   Tot 1926 heette de stad officieel Coblenz, met een ‘C’, zoals gebruikelijk was in oudere Duitse spelling bij Latijnse namen. De naam gaat terug op Confluentes (‘samenstromen’), verwijzend naar het punt waar Moezel en Rijn samenvloeien.
   Na de spellingshervorming van 1901 raakte de ‘K’-vorm in opkomst. In 1926 koos de stad officieel voor Koblenz (bron), maar op ansichtkaarten, spoorborden en foto’s bleef Coblenz nog jaren zichtbaar.

---

4. Kartei Gestapo Koblenz
   De aanduiding Kartei Gestapo Koblenz bij een persoonsvermelding in een archief betekent dat er een registratie bestond in de persoonskaarten of indexbestanden van de Geheime Staatspolizei (Gestapo) in Koblenz.

   • Kartei: een kaart of fiche met persoonsgegevens, reden van registratie en soms verwijzingen naar dossiers.

   • Gestapo Koblenz: de plaatselijke vestiging van de geheime staatspolitie die deze kaarten beheerde.

Registratie kon te maken hebben met politieke verdenking, afkomst, religie, verzetsactiviteiten of andere door de nazi’s ongewenste zaken. Niet iedere registratie leidde tot vervolging, maar het kon wel de opmaat zijn tot verhoor, arrestatie of deportatie.

Veel van deze kaarten zijn na de oorlog bewaard gebleven en worden nu beheerd door staats- of regionaalarchieven; soms bevatten ze alleen summiere gegevens, soms complete dossiers.

Album WW, pagina 5, foto 2

Portret van twee meisjes
Onder de afbeelding van het meisje links is met de hand een ‘1’ geschreven, onder het meisje rechts een ‘2’. Beide meisjes zitten. Het meisje links op de foto laat haar linkerhand rusten op de rechterschouder van het meisje rechts. Vooral bij het meisje rechts is goed te zien dat de ogen enigszins geretoucheerd zijn, wat niet ongebruikelijk was bij foto’s uit deze periode. Beide meisjes dragen eenzelfde soort jakje met daarover eenzelfde soort ketting, waaraan mogelijk een kruisje bevestigd is. Beide meisjes hebben een zomerhoed in de hand, en het lijkt erop dat ze ook allebei een donker strikje in het haar dragen.

Op de achterkant van de foto zien we alleen handgeschreven informatie.
De tekst achter 1) is voor mij grotendeels onleesbaar. Er is geen geboortedatum, maar wel een jaar van overlijden: 1933.

Achter 2) zien we de naam Elizabeth Mais, de geboortedatum 22.6.1863 en de datum van overlijden 28.11.1935. Elizabeth was ook te zien op de vorige foto, en ze lijkt op deze foto iets ouder. Over Elizabeth weten we in elk geval iets meer: zie de vorige blogpost. Onder haar naam en de geboortedatum en datum van overlijden staat nog meer geschreven, maar ook dat is vooralsnog niet te ontcijferen. 

Album WW, pagina 5, foto 1

Portret van twee meisjes
Het iets oudere meisje zit op een stoel, het jongere meisje staat links van haar (voor de kijker rechts). Onder de afbeelding van het oudere meisje is met de hand een ‘1’ geschreven, onder het jongere meisje een ‘2’.

Op de achterzijde van de foto zien we een fantasiewapen met daarin de letters A en S. Daaronder de naam van de fotograaf:
Anton Schaeffer
Mayen.
Die Platte bleibt zum Nachbestellen aufbewahrt

Ook bij deze foto zien we handgeschreven tekst op de achterzijde.

Achter 1) is in elk geval de achternaam Mais te lezen, voornaam mogelijk Maria Anna, de geboortedatum 15.6.1859 en de datum van overlijden 26.2.1929, en de tekst: Tochter von *** Mais und *** Mohr.

Achter 2) zien we de naam Elizabeth Mais, de geboortedatum 22.6.1863 en de datum van overlijden 28.11.1935. Ook lezen we dat zij op 27.9.1888 is getrouwd met ene Anton Esper.

Over deze laatste twee (Elizabeth Mais en Anton Esper) is informatie te vinden op MyHeritage (zie de screenshot onderaan). Zo blijkt dat zij een dochter hebben gekregen: Margarethe Pauly (geboren Esper).

Op zich is dit voldoende informatie voor hier. Geïnteresseerden en/of nabestaanden kunnen vanaf dit punt verder zoeken.

Album WW, pagina 4, foto 2

Portret van een vrouw

De onderkant van de carte de visite bevat geen tekst, maar eventuele opdruk kan met de hand verwijderd zijn. De onderrand is namelijk scheef afgeknipt, iets wat bij een complete carte de visite niet voorkomt.

Op de achterkant van de CdV staat in gestileerde drukletters:
H. Turner
Photographer
Bedford House
245
Commercial Road

Daarnaast is er handgeschreven tekst. Veel daarvan is moeilijk leesbaar, maar wel te ontcijferen zijn de naam Margarethe Mais, de geboortedatum 20.9.1857 en de datum van overlijden 9.1.1930. Helemaal onderaan staat dat Margarethe getrouwd was met iemand genaamd Jakob (?)  Spitzer.

Dat laatste is belangrijk: hiermee is voor het eerst iemand uit het album online terug te vinden, en wel op MyHeritage, onder de naam Margarethe Spitzer (geboren Mais) (zie de screenshot onderaan). Om daar verder te zoeken is overigens een account nodig; die optie laten we graag aan andere geïnteresseerden. 

Album WW, pagina 4, foto 1

Portret van een onbekende man

De onderkant van de carte de visite is afgesneden of ‑geknipt. Rechtsonder is nog net de stadsnaam 'Liège' te lezen.

Op de achterkant van de CdV staat:
Adolphe Erkelenz
Liège
49bis Boulevard
de la Sauvenière
Ons conserve les clichés

Ook deze achterkant is beschreven met het handschrift dat inmiddels bekend is, maar nog lang niet volledig ontcijferd.

Het eerste deel lijkt een naam en geboortedatum te bevatten: Joseph Mais, geboren 7 maart 1857. Daarna staat er waarschijnlijk de geboorteplaats of woonplaats.
Het middendeel lijkt te vermelden dat hij de “Sohn von *** Mais und Gertrud Mohr” is, maar dat is allemaal nog lang niet zeker.

Gelukkig hebben we de foto’s nog

Augustus 2025.

Aanwijsplaten (609)

Meer aanwijsplaten

Album WW, pagina 3, foto 2

Foto van een man

Onder de foto in gouden letters:

H. Schmeck

Siegen

Bahnhofstr. 12

Op de achterzijde van de CdV, in drukletters onder een wapenschildje met de letters H en S:
H. Schmeck
Atelier für künstlerische Photographie
Siegen
Bahnhofstr. 12
Telephon No. 491
—
Mehrfach prämiirt

Op de achterzijde van de CdV staat exact dezelfde tekst als op de achterkant van foto 1 van pagina 3 van het album. Ik had het misschien niet geraden door het besnorde gelaat, maar dit is dezelfde man.

H. Schmeck uit Siegen is een productief fotograaf/bedrijf geweest. Een zoektocht naar de naam levert tientallen treffers op.