Kiekje van twee vrouwen en een jong meisje in een roeiboot
We zien twee lachende vrouwen met daartussen een meisje dat in gedachten verzonken lijkt. De drie bevinden zich in een roeibootje op het water. In de verte is nog een tweede roeiboot met mensen te zien.
De foto is afgedrukt op Agfa‑Lupex-fotopapier bij PHOTO‑RADIO WEIAND, met batchnummer ‘G819’, hetzelfde nummer als bij de vorige foto’s.
Dit gezelschap is ook hier te vinden.
Op de eerste foto zien we hen bij een afrastering, waarachter een soort boomgaard en een aantal pony’s of kleine paarden te herkennen zijn. Op de tweede foto zit de jongeman op de passagiersstoel van een auto terwijl de jonge vrouw ernaast staat. Achter haar bevindt zich een andere vrouw, ook netjes gekleed met hoedje. Op beide foto’s lachen alle betrokkenen.
De foto’s zijn afgedrukt op Agfa‑Lupex-fotopapier bij PHOTO‑RADIO WEIAND, met batchnummer ‘G819’. Als deze studio chronologisch heeft genummerd, kunnen de foto’s hiermee geplaatst worden tussen foto 1 en foto 2 op pagina 8.
Op de tweede foto is nog een interessant detail te zien. Achter de auto waarbij onze hoofdpersonen zich bevinden, staat het zijspan van een motor. Dit deel van de foto is opmerkelijk vanwege de persoon in het zijspan die ostentatief zijn gezicht bedekt, én vanwege het nummerbord: P‑8196 (zie de uitsnede hieronder, die op hogere resolutie is gescand om beter te kunnen inzoomen).
Foto’s van blij stel (zonder en met kind)
Na twee lege pagina’s volgen weer wat foto’s. Deze twee foto’s zijn hier samengevoegd omdat het overduidelijk gaat om hetzelfde stel en dezelfde fotogelegenheid. De foto’s zijn als enige in het album afgedrukt op een soort dun karton, vergelijkbaar met dat van een ansichtkaart. Het zijn ook de enige twee met deze sepia-achtige tint.
Het is een elegant gekleed stel; bij foto 1 zou je zelfs de term gesoigneerd kunnen gebruiken. De man (links) draagt een niet al te donkere Vierknopf-Zweireiher met pochet en bijpassende pantalon. De vrouw draagt een zwarte jurk tot over de knie, met een wit kraagje met strik en een dubbele rij knopen.
Op de eerste foto heeft ze haar handen op haar bovenbenen met de vingers koket gespreid, zoals je wel zag in die tijd. Hierdoor is overigens goed te zien dat ze geen ring draagt, net zo min als de man trouwens. De man draagt een bril met dun montuur en heeft een brandende sigaret in de linkerhand – ook op de tweede foto, waarbij de vrouw het meisje in de armen heeft en de man direct naast haar staat.
Het meisje heeft iets van een vel papier in haar handen, maar het is niet goed te zien wat dat is. Dit alles vindt plaats in de open lucht, in iets wat op een achtertuin lijkt.
Portret van jong meisje met pop
In dit deel van het album zijn de foto’s wat schaarser. Pagina 16 is leeg en op pagina 17 vinden we alleen deze grote foto. De opname is zo scherp dat hij gisteren gemaakt had kunnen zijn, maar gezien de tekst op de achterkant is hij ruim een eeuw oud.
Tekst op de voorzijde:
Joh. Heinrich Oehlmann
Koblenz a.Rh.
Tekst op de achterzijde:
Anna Odols (?) Johnen, geb. 27.7.1908 zu Nienstedt-Salzuflen, Tochter von Nikolaus Johnen u. Maria Hanke.
Oftewel:
Anna Odols Johnen, geboren op 27 juli 1908 in Nienstedt‑Salzuflen, dochter van Nikolaus Johnen en Maria Hanke.
‘Odols’ komt niet voor als gangbare Duitse voornaam. Mogelijk gaat het om een moeilijk leesbare schrijfwijze van een andere naam, zoals Otilis, Otilie, Odilia of Idols. Het kan ook een tweede voornaam of roepnaam zijn, afgeleid van Odilo/Odilie (Latijnse/Duitse oorsprong, verwant aan het Oudhoogduitse ot = bezit, rijkdom). Het is eveneens mogelijk dat het verkeerd is gelezen en er Odilie/Odilia/Ottilie/Otilis of Odola staat.
De vermelding Nienstedt-Salzuflen kan slaan op Nienstedt bei Salzuflen of Nienstedt, Kreis Salzuflen, een omschrijving die destijds informeel gebruikt kan zijn. Bad Salzuflen lag in het historische Lippe, en Nienstedt bij Bückeburg ligt op zo’n 30 km afstand.
Nikolaus Johnen kennen we van pagina 3, foto 1, en van de eerste trouwfoto in het album, pagina 6, foto 1 – waar we ook Maria Hanke zien. Die twee foto’s samen geven een mooi gezinsbeeld. Het huwelijk dateert van oktober 1907, en de dochter is geboren in juli 1908: geen speld tussen te krijgen.
Ansichtkaart met foto van grote groep mensen
De ansichtkaart op pagina 15 van het album is een aardig zoekplaatje. De afbeelding op de voorkant lijkt een foto van leerlingen en docenten van een jongensschool. Het is een flinke groep met variërende leeftijden. De achterkant is ook interessant.
De geadresseerde is:
Stud. theol. Herrn Johnen
Coblenz-Lützel
Antoniusstraße 14
Ik heb het adres opgezocht en het bestaat nog steeds. Sterker nog, tot voor kort woonde er iemand met dezelfde achternaam. Of dat nu nog zo is, kan ik niet nagaan, vermoedelijk vanwege privacy.
De tekst luidt als volgt. Een transcriptie met hetzelfde voorbehoud dat geldt voor alle handschriften in dit album:
Prüm, 1.7.22
Mein lieber Hermann!
Für Deine sehr kameradschaftlichen Grüße danke ich Dir bestens. Wie ich mich nicht irre, ist es mir dieses Mal gelungen, den Herrn besser als früher zu porträtieren. Es sei Dir hiermit noch einmal gesagt. – Heute nun ist das Bild wieder bei mir angekommen und Stempel bekommen. Es kann sich aber nur um einige Tage handeln, da dasselbe wieder zu Dir gelangen wird. Was ich sonst zu berichten habe, ist, dass ich die [??] Arbeiten hier im Hause gut zu Ende geführt habe. Herzliche Grüße an Dich und Deine Frau Dein F. Koenigs.
Nette versie in hedendaags Duits:
Prüm, 1.7.22
Mein lieber Hermann,
für deine sehr kameradschaftlichen Grüße danke ich dir bestens. Wenn ich mich nicht irre, ist es mir diesmal gelungen, den Herrn besser als früher zu porträtieren. Das sei dir hiermit noch einmal gesagt.
Heute nun ist das Bild wieder bei mir angekommen und hat den Stempel bekommen. Es kann sich aber nur um einige Tage handeln, bis dasselbe wieder zu dir gelangen wird.
Was ich sonst zu berichten habe, ist, dass ich die [unleserlich] Arbeiten hier im Hause gut zu Ende geführt habe.
Herzliche Grüße an dich und deine Frau
Dein F. Koenigs
Nederlandse vertaling:
Prüm, 1 juli 1922
Mijn beste Hermann,
Hartelijk dank voor je zeer kameraadschappelijke groeten. Als ik mij niet vergis, is het mij dit keer gelukt de heer beter te portretteren dan vroeger. Dat wilde ik je hierbij nog eens zeggen.
Vandaag is de foto weer bij mij aangekomen en heeft de stempel gekregen. Het zal slechts een paar dagen duren voordat hij weer bij jou zal zijn.
Verder kan ik melden dat ik de [onleesbaar] werkzaamheden hier in huis goed heb afgerond.
Hartelijke groeten aan jou en je vrouw,
je vriend,
F. Koenigs
‘Hermann Johnen’ zou de Hermann Lorenz Johnen van de vorige trouwfoto kunnen zijn. Er zit immers iets meer dan tien jaar tussen de datum van dat huwelijk en deze ansichtkaart. Aan de andere kant is het de vraag of iemand die in 1877 is geboren in 1922 nog Stud. theol. zou zijn. Als een eventuele Hermann junior ná de huwelijksdatum geboren was, zou hij in 1922 juist nog erg jong zijn. De eerste optie lijkt dus waarschijnlijker – tenzij het om een ander familielid met dezelfde voornaam gaat.
De postzegel is een Duitse uitgave uit 1922 ter gelegenheid van de Deutsche Gewerbeschau München 1922 (Duitse Handelstentoonstelling in München).
Foto van een man en vrouw
Op de enige foto op pagina 14 van het album zien we twee net geklede en zeer goedlachse mensen in de open lucht poseren voor de camera. De man (links) draagt een zogenoemde Vierknopf-Zweireiher met nette pantalon. De vrouw draagt een jurk tot over de knie met lange pofmouwen en een trouwring. Verdere context ontbreekt.
De foto is afgedrukt op Agfa-Lupex-fotopapier. Op de achterkant staat, net als bij eerdere foto’s uit het album, alleen met de hand de naam ‘Johnen’ en een hoofdletter ‘E’ genoteerd.
Trouwfoto
Met een fraaie carte de visite voert het album ons ineens weer terug naar 1909. We zien een trouwfoto waarop de bruid een zwarte jurk draagt, net als bij foto 1 op pagina 6 (in de beschrijving van die foto is al uitgelegd wat daar de reden van kan zijn).
Onder de foto, in witte letters, staan de gegevens van de fotograaf:
Heinz Maurer
Coblenz
Firmungstr. 8
Opmerkelijk genoeg hebben we op het adres Firmungstraße 8 in Coblenz (Koblenz) al eerder fotograaf T. Hegmann gezien (pagina 1, foto 1) en A. Graeb (pagina 3, foto 1), maar dat terzijde.
Op de achterkant van de foto staat de volgende tekst – onder voorbehoud natuurlijk, want het blijft lastig om oude handschriften te lezen:
Lorenz Johnen, geb. 6.2.1877 zu Koblenz,
Sohn von Johann Johnen und Maria geb. Friedel;
Maria Mohr, geb. 27.8.1872 zu Unzenberg (Hunsrück),
Tochter von Jakob Mohr und Elisabeth Höfer,
gest. 5.4.1933 zu Zürich;
Verheiratet: 11.11.1909
Standesamt Linksrheinisch zu Koblenz.
In het Nederlands:
Lorenz Johnen, geboren 6 februari 1877 te Koblenz, zoon van Johann Johnen en Maria, geboren Friedel;
Maria Mohr, geboren 27 augustus 1872 te Unzenberg (Hunsrück), dochter van Jakob Mohr en Elisabeth Höfer, overleden 5 april 1933 te Zürich;
Getrouwd op 11 november 1909 bij het huwelijksbureau op de linker-Rijnoever in Koblenz.
Ondanks al deze informatie kon ik aanvankelijk weinig over de genoemde personen vinden. Op ancestry.com blijkt echter dat ‘Lorenz Johnen’ voluit Hermann Lorenz Johnen heet, terwijl ‘Maria Mohr’ voluit Anna Maria Mohr heet. In de screenshot hieronder is te zien dat dit inderdaad de juiste personen lijken te zijn. Ze komen voor in een bestaande stamboom, maar die is alleen zichtbaar voor wie een (betaalde) account heeft bij ancestry.com – en dat gaat voor mijn doel te ver. Nu maar hopen dat geïnteresseerden deze foto ooit tegenkomen bij een nieuwe zoekactie.
Het ‘linksrheinische Standesamt’ duidde in 1909 vrijwel zeker op het stads-Standesamt in het Rathaus in de Koblenzer Altstadt (Jesuitenplatz/Gymnasialstraße-complex, nu bij Willi-Hörter-Platz). Dat was (en is) de plek waar de huwelijken van het stadsdeel op de linker-Rijnoever werden voltrokken. Op de rechteroever had je destijds aparte zuständigkeiten zoals Ehrenbreitstein en Koblenz-Land. (Bron: Stadt Koblenz.)
De huidige gemeentelijke informatie noemt expliciet de ingang van het Standesamt in het historische Rathaus aan de Jesuitenplatz/Gymnasialstraße, wat dezelfde locatie is waar nu het Trauzimmer is gevestigd. Dat is de klassieke zetel van het stads-Standesamt. (Bron: Stadt Koblenz.)
In het Rijnland werd de burgerlijke stand al ‘linksrheinisch’ gestructureerd sinds de Franse tijd; de scheiding in links/rechts ten opzichte van de Rijn vindt daar zijn oorsprong. (Bron: WGfF.)
Foto van een groep mensen
We zien een man in Duits uniform te midden van zeven lachende vrouwen, terwijl ernaast één man in pak staat die als enige wegkijkt van de camera en er bovendien een stuk ernstiger uitziet. De groep lijkt op een balkon of gaanderij van een gebouw te staan.
Het uniform en de kraagspiegels van de centrale figuur zijn voor een kenner waarschijnlijk goed te duiden, maar voor een leek is dat een stuk lastiger. Met mijn beperkte kennis vermoed ik dat het om een Wehrmacht-uniform gaat.
Op de achterkant van de foto staat alleen met de hand geschreven de naam ‘Johnen’ en een hoofdletter ‘E’.
Op het eerste gezicht lijkt hij een hitlersnor te hebben, maar na beeldbewerking blijkt het te gaan om een smalle snor die doorloopt tot voorbij de mondhoeken – een traditionele stijl die destijds vaker door oudere mannen werd gedragen. In de oorlogsjaren werd de tandenborstelsnor steeds meer met Hitler geassocieerd, waardoor veel Duitsers die stijl juist vermeden.
Foto van twee ouderen met kind
Op deze foto zien we een oudere man (links) en vrouw met een meisje tussen hen in. De man draagt een pak met stropdas, de vrouw een overschort. Het meisje draagt een jurkje en heeft een strik in het haar. Ze houdt een pop in haar handen en voor haar staat een speelgoedhond. De personen staan op de onderste trede van een laag trapje voor de deur van een huis.
