04 september 2025

Stilo, pagina 11, foto 3

Portret van een onbekende man

Portret van onbekende man
Deze kabinetfoto toont een ovaal uitgesneden portret van een oudere man. Het is een beeld zonder franje. De man draagt een overhemd met das en daaroverheen een donkere overjas. Hij kijkt recht in de camera.

De achtergrond is egaal. Onder de foto staat geen naam van een fotograaf. De achterkant van de foto is egaal zwart.

Stilo, pagina 11, foto 2

Foto van onbekende man en kind

Foto van onbekende man en kind
We zien een portret van een onbekende zittende man met een kind op schoot, waarschijnlijk een jongen. De man draagt een uniform met een medaille, en het kind lijkt zich in bijpassende stijl te hebben gekleed.

Onder de foto zien we in goud een getekende harp, met links en rechts de woorden Visite en Portrait.

De medaille is vrijwel zeker een Oostenrijks-Hongaarse onderscheiding met het monogram van Franz Joseph I, waarschijnlijk een variant van de Zivil-Verdienstmedaille. Sommige militair-maritieme en ook bepaalde jubileummedailles hebben evenwel een vergelijkbare ophanging en kunnen op civiele varianten lijken.

Het uniform is vermoedelijk dat van een staatsbeambte (spoorwegen/post/douane) en niet dat van een militair: de platte rechte pet met band, de sobere knopenrij en kraag, en de borstzakken met hun knoopopstelling passen beter bij burgerlijke staatsdiensten.
Uitsnede van de medaille die op de foto hierboven te zien is
De achterkant van de foto toont een fraaie illustratie van drie cherubijnen met elfachtige vleugels die bezig zijn met een camera en het ontwikkelen van foto’s, met daaronder in krulletters het woord Souvenir.
De achterzijde van de foto met een fraaie illustratie van drie cherubijnen met elfachtige vleugels die bezig zijn met een camera en het ontwikkelen van foto’s, met daaronder in krulletters het woord Souvenir
Bij een zoektocht naar de herkomst van deze afbeelding kwam ik terecht op de eerder genoemde site Typopassage, waar ik al eens bruikbare informatie heb gevonden. Op een van de pagina’s vond ik een soort oerversie van de afbeelding, vervaardigd door Bernard Wachtl in de geschatte periode 1900-1910 (zie hieronder).

Ruwere versie van de illustratie van drie cherubijnen die bezig zijn met een camera en het ontwikkelen van foto’s, met daaronder in krulletters het woord Souvenir
Onze versie is iets meer gestileerd, of uitgewerkt zo je wilt, maar de verschillende onderdelen zijn duidelijk herkenbaar. Ik plaats een kopie van deze versie in dit artikel, maar houd er rekening mee dat die afkomstig is van typopassage.com en hier alleen wordt getoond voor vergelijkingsdoeleinden.

Stilo, pagina 11, foto 1

Foto van onbekende vrouw

Foto van onbekende vrouw
We zien een fraai portret van een onbekende vrouw in zwarte kleding met pofschouders. Het haar is naar achteren gekamd en lijkt in de nek te zijn samengebonden met een strik van kant of een vergelijkbaar materiaal. De foto is zo scherp dat, na inzoomen, fijne rimpeltjes op het voorhoofd zichtbaar worden.

Onder de foto zien we in het midden een bekroond, door griffioenen geflankeerd wapenschild met initialen, met links en rechts daarvan:

J.K. Schmidt
II. Wintergasse 17.
u. Wallensteinstr. 23.

Op de achterzijde zien we hetzelfde wapenschildje en de tekst:

Atelier J.K. Schmidt
Wien
II. Wintergasse 17
Wallensteinstr. 23
Brigittenau

Die Platten bleiben für Nachbestellungen aufbewahrt.
Vervielfältigung vorbehalten.

Platten No. ..........
--1897--

(Lith. K. Krziwanek, Wien)

Op sagen.info vinden we:
Schmidt, Johann Konrad, (1841-1904)
Ortsschulrat und Hausbesitzer in der Brigittenau, betreibt ein Atelier in der Wintergasse 17 und eine Filiale XX, Wallensteinstraße (ab 1897).

Oftewel:
Schmidt, Johann Konrad (1841-1904)
Plaatselijk schoolraadslid en huiseigenaar in de Brigittenau, runt een atelier in de Wintergasse 17 en een filiaal in het 20e district, Wallensteinstraße (vanaf 1897).

Op online marktplaatsen zijn veel foto’s van dit atelier te vinden, dus obscuur is het bepaald niet te noemen.
Achterzijde van de CdV, met de gegevens die in dit artikel besproken worden

Stilo, pagina 10, foto 3

Foto van onbekende vrouw en man

Foto van onbekende vrouw en man
We zien een kabinetfoto van een zittende vrouw (links) en een staande man. De man legt zijn rechterhand op de rug van de vrouw; zijn linkerhand rust losjes op een tafel. Beiden zijn donker gekleed. De vrouw draagt een hoofddoek en de man een lange jas tot kniehoogte. Als we de blik wat naar beneden richten, zien we dat vloer en wand een wat onafgewerkte indruk maken. Mogelijk gaat het om een tijdelijke studiosetting, wat ook de aanwezigheid van buitenkleding zou kunnen verklaren.

De man heeft een indrukwekkende snor. Mede door de plaatsing in het album (op één pagina met de twee vorige foto’s), en door de haarlijn van de vrouw, die overeen lijkt te komen met die van de dame op de vorige foto, zouden we geneigd kunnen zijn te denken dat dit dezelfde twee mensen zijn op latere leeftijd. Uiteraard moeten we er wel voor waken te snel conclusies te trekken.

Opvallend is verder dat er iets met de ogen van de vrouw aan de hand lijkt te zijn (zie de uitsnedes hieronder).

Uitsnede van gezicht van de vrouw
Uitsnede van gezicht van de man

Onder de foto staat:
A. Wech
Fotograf
Brünn

De achterzijde van de foto is deels tweetalig (Tsjechisch en Duits). We lezen:

Photographisches Atelier
A. Wech
v Brně | Brünn
Silnicni ulice č. 91 | Strassengasse No. 91

Die Platten bleiben für Nachbestellungen aufbewahrt | Plotna se pro další objednávky uschová.

(Lithograaf: R. Türkel, Wien, VII)
Achterzijde van de CdV met de gegevens die hier worden besproken
De Tsjechische stad Brno (waar het hier dus om gaat) maakte van de oprichting van Oostenrijk-Hongarije in 1867 tot het uiteenvallen van het rijk in 1918 deel uit van de dubbelmonarchie. In die periode was Brno een belangrijk cultureel en economisch centrum binnen de regio Moravië. Na de val van Oostenrijk-Hongarije werd Brno onderdeel van de nieuw gevormde staat Tsjechoslowakije.

In een brochure van het Národní památkový ústav (NPÚ) staat dat fotograaf Anton Wech zijn onderneming in oktober 1893 liet registreren aan de Wawrastrasse. Zie hier voor een vergelijkbare CdV-achterkant met het adres Wawrastrasse 71 (tegenwoordig Hybešova).

De fotograaf was ook buiten Brno actief. Volgens dezelfde NPÚ-brochure werkte Wech ook in Vyškov.

Lithograaf R. Türkel is vooralsnog lastiger te traceren, maar zijn naam duikt in elk geval op in een tijdlijn naast bekende namen als Wachtl en Krziwanek (op de site Typopassage, Typography and Graphic Design Micro‑Museum).



Stilo, pagina 10, foto 2

Portret van onbekende vrouw

Portret van onbekende vrouw
We zien een dame van middelbare leeftijd in hooggesloten zwarte kleding. Ze draagt geen oorbellen of halsketting. Haar haar is strak naar achteren gekamd en haar blik is onbestemd enernstig.

Onder de foto zien we links een bekroond wapenschild, geflankeerd door twee griffioenen, in het midden in krulletters de naam Bernh. Schneider en rechts in blokletters het adres Wien XIII. Linzerstr. 123.

De achterzijde is identiek aan die van de vorige foto. Mogelijk vormt deze foto een setje met die opname: in het album zijn de twee naast elkaar geplaatst, met de gezichten naar elkaar toe.


Stilo, pagina 10, foto 1

Portret van onbekende man

Portret van onbekende man
Deze carte de visite toont een goed verzorgde man met een net kapsel, een indrukwekkende snor met opstaande punten en een doordringende blik. Hij draagt een wit overhemd met opstaande boorden, een strik en een jasje.

Onder de foto zien we links een bekroond wapenschild geflankeerd door twee griffioenen, in het midden in krulletters de naam Bernh. Schneider en rechts in blokletters het adres Wien XIII. Linzerstr. 123.

Op de achterzijde zien we linksboven een wapenschildje met de initialen BS, en daaronder de tekst:

Bernh. Schneider
Photographisches Atelier
Wien
XIII. Penzing
Linzerstrasse 123

Die Platte bleibt für Nachbestellungen aufbewahrt.

(Lithograaf: Bernh. Wachtl, Wien)
Achterzijde van de CdV van Bernh. Schneider met de gegevens die in dit artikel besproken worden

Keine Datensätze gefunden
Bij deze fotograaf moet ik de handdoek in de ring gooien. De naam is op dit moment in geen enkel overzicht te vinden en ook de reguliere zoekmachines en Europeana leveren niets op. Als ik op het adres zoek, vind ik wel treffers in Oostenrijkse krantenarchieven, maar dan blijkt het pand steeds in gebruik te zijn door mensen met andere namen. Ook Wien Geschichte Wiki geeft niet thuis bij Linzerstrasse of Linzer Straße 123.

Deze foto vormt mogelijk een setje met de volgende foto.


01 september 2025

Stilo, pagina 9, foto 2

Foto van onbekende vrouw met baby

Foto van onbekende vrouw met baby
We zien een carte de visite met een foto van een vrouw (rechts) op een stoel en een baby die op een bontvel op een rijk bewerkte tafel zit. Ze houden de hoofden tegen elkaar. De vrouw draagt een fraaie donkere jurk met een hooggesloten wit front. De baby lijkt een donkere hansop te dragen met een kraagje of slabbetje van wit materiaal. Bij de benen van de baby zien we bewegingsonscherpte. De vrouw houdt met haar linkerhand de rechterhand van de baby vast, terwijl beiden in de camera kijken.

De foto lijkt vaak ter hand te zijn genomen. Rechtsonder zien we vlekkerige gebruikssporen, en de rechterhoek van de foto laat los van het karton, heeft een vouw en vertoont ook een klein scheurtje. Helemaal onder in het karton zit een klein gaatje.

Onder de foto zien we in het midden de initialen EP, en links en rechts daarvan de tekst:

Emil Preim
Floridsdorf bei Wien
Pragerstrasse 5.

De achterzijde van de CdV is dezelfde als die van foto 1 op pagina 3 van dit album.


Stilo, pagina 9, foto’s 1 en 3

Carte de visite met foto van een onbekende baby

Twee foto’s van dezelfde baby
We zien een carte de visite en een kabinetfoto, waarop in beide gevallen dezelfde baby is afgebeeld. Wie eerder baby- of kinderfoto’s van deze fotograaf heeft gezien, zal de gebruikte attributen (stoel en bontvel) inmiddels herkennen. Het kind heeft iets in de handen, maar het is niet duidelijk wat.

Onder beide foto’s zien we links een fantasiewapen en rechts de naam van de fotograaf:

Emil Preim
Wien XXI.
Floridsdorf
Pragerstr. 5.

De achterzijde van de CdV is blanco, iets wat we bij Emil Preim niet eerder zijn tegengekomen. De achterzijde van de kabinetfoto draagt dezelfde illustratie die we ook zagen bij foto 1 op pagina 8 van dit album.
Kabinetfoto van een onbekende baby
Het is vooral interessant om te zien dat beide foto’s, die waarschijnlijk rond dezelfde tijd zijn gemaakt, verschillend kleurverval vertonen. De CdV heeft een duidelijke lichtblauwe tint gekregen, terwijl de grotere kabinetfoto juist een zweem van sepiatinten laat zien. De twee foto’s zijn dus waarschijnlijk op een verschillende manier behandeld of nabehandeld. In Reilly’s The Albumen & Salted Paper Book (zie hier) wordt uitgelegd wat hiervan de oorzaken kunnen zijn.
Carte de visite en kabinetfoto met dezelfde afgebeelde baby naast elkaar

Stilo, pagina 8, foto 3

Foto van twee kinderen

Foto van twee kinderen
We zien een jongen (links) en een meisje poseren voor de foto. De jongen draagt een matrozenpak, het meisje een fraaie jurk en strikken in het haar.

Onder de foto staat links een fantasiewapen en rechts de naam van de fotograaf:

Emil Preim
Floridsdorf

Op de achterzijde vinden we een van de inmiddels bekende jugendstil­ontwerp­varianten die door deze fotograaf werden gebruikt, met de tekst:

Photogr. Atelier
E. Preim
Floridsdorf

Daarnaast is er handgeschreven tekst te zien, iets wat we tot nu toe pas één keer eerder in dit album zijn tegengekomen. Rechts naast de afbeelding staat in grijs potlood waarschijnlijk: Feurl (het zou ook Feuerl kunnen zijn, maar de ‘u’ lijkt duidelijk). Onderaan, over de gedrukte letters heen:
Hansi, 5½ J
Anna, 4 J
en rechts daarvan:
1905

De reguliere zoekmachines leveren niets op voor deze twee naamvarianten. Op myheritage.com verschijnt de variant Feurl wel een enkele keer, maar veel is het niet. De lezers moeten het dus voorlopig met deze eenvoudige vermelding doen.

Achterzijde van de CdV met de gegevens die in dit artikel worden besproken

Stilo, pagina 8, foto 2

Foto van twee kinderen

Foto van twee kinderen
We zien een jongen (links) en een meisje, gekleed in kleding die doet denken aan klederdracht, vooral in het geval van het meisje. De twee staan naast een metalen hekje, op een soort bontvel. De jongen lijkt iets ouder dan het meisje.

Onder de foto zien we rechts de naam van de fotograaf:

Emil Preim
Floridsdorf

De achterzijde is dezelfde als bij foto 3 op pagina 7. Ook heeft deze foto dezelfde lichtblauwe vervaltint die we daar zagen, waardoor je zou kunnen denken dat beide foto’s in dezelfde periode zijn gemaakt.

Achterzijde van de CdV met jugendstilafbeelding van vrouwenhoofd met erboven de tekst 'Photogr. Atelier E. Preim' en eronder de tekst 'Floridsdrof'

Stilo, pagina 8, foto 1

Portret van onbekende baby

Portret van onbekende baby
We zien een baby met een flinke zonnehoed. Half over de klep van de hoed, aan de linkerkant, lijkt iets te staan dat doet denken aan een ongelukkige, vette vingerafdruk.

Onder de foto zien we links een fantasierijk wapenschild en rechts de naam van de fotograaf:

Emil Preim
WIEN XXI.,

Floridsdorf
Pragerstr. 5

Achterkant van de CdV met de gegevens die in dit artikel worden besproken

Op de achterzijde zien we een jugendstil­afbeelding zoals we die al bij verschillende kabinetfoto’s van Emil Preim zijn tegengekomen. Maar wacht. Na de verhandeling over de verschillende versies van deze illustratie die we naar aanleiding van de vorige foto hebben gehouden (de glimlachende versie zonder vermelding van de lithograaf versus de ernstig kijkende versie mét vermelding van lithograaf K. Krziwanek), krijgen we hier een soort tussen­versie: niet zo uitgesproken glimlachend als bij de kabinetfoto’s, maar duidelijk vrolijker dan de variant die we bij de laatste foto zagen.

Ook zijn er nu meer gegevens op de achterkant vermeld:

Photogr. Atelier
E. Preim

WIEN XXI.,

Floridsdorf
Pragerstrasse 5.

Vergelijking van de achterkanten van foto 1 van pagina 8, foto 3 van pagina 7, en foto 3 van pagina 2
Zo ontstaat inmiddels een bont geheel van verschillende versies van deze afbeelding. Voorlopig ga ik er niet van uit dat we ze in chronologische volgorde hebben ontdekt, waardoor het nog wat gissen blijft welke de oerversie is en welke uiteindelijk de laatst gebruikte variant moet zijn geweest.