25 oktober 2025
Gestrand op Mars
Crayon, pagina 14, foto 1
Het vlekje op de mond van de vrouw links is een latere beschadiging. Wanneer de foto schuin wordt bekeken, is goed te zien dat de kaart waarschijnlijk een tijd in een lijst met passe-partout heeft gezeten: de randen daarvan zijn nog enigszins zichtbaar.
24 oktober 2025
Crayon, pagina 13, foto 1
Crayon, pagina 12, foto 1
Deze sepia-getinte fotobriefkaart toont een vrouw in een lange, donkere jurk met decoratieve details op het lijfje en de mouwen. Ze draagt een brede hoed, versierd met bloemen of veren, en een lange ketting hangt over haar jurk. Haar rechterhand rust op een tafeltje met een vaas bloemen, terwijl de achtergrond bestaat uit een gordijn, houten lambrisering en een decoratief scherm. De achterkant van de kaart is bedrukt als ansichtkaart, met bovenaan de vermelding: H. A. Smit, Fotograaf, Almelo. Het witte vlak onder het eigenlijke portret is bewust aangebracht, zodat iemand hier eventueel een boodschap kon schrijven.
Crayon, pagina 11, foto 1
De foto is gemaakt door Joh. Plettenburg, Pijpenstraat 1, Enschede. Klik hier om alle posts over Plettenburg te bekijken. Op pagina 5, foto 1 vind je in elk geval meer informatie over deze fotograaf.
23 oktober 2025
Crayon, pagina 9, foto 3
Deze CdV toont een vrouw in een donkere, hooggesloten jurk met sierlijke borduursels op het borststuk. De kleur van de jurk lijkt lichter dan wat we doorgaans zien bij dit soort portretten, maar de exacte tint is vooralsnog niet te achterhalen. De vrouw staat naast een rijk versierde stoel en rust met één hand op de leuning. De geschilderde studioachtergrond toont links een klein tafeltje met een vaas of beeldje, en op de achtergrond een decoratief gordijn. Onder de foto staat Atelier P. Weise – Enschede gedrukt. Net als bij alle foto’s van deze fotograaf die we eerder in dit album zijn tegengekomen, is de achterkant blanco.
Klik hier om alle posts over P. Weise te bekijken. Op pagina 5, foto 4 vind je in elk geval meer informatie over deze fotograaf.
Crayon, pagina 9, foto 2
Crayon, pagina 9, foto 1
Crayon, pagina 8, foto 4
Onder de foto staat links de naam G. Hubers en rechts Hengelo (O), Enschede’schestraat R 15.
Op de achterzijde van de CdV zien we een fraai ontworpen liggende compositie. Linksboven bevindt zich een cirkelvormig monogram met de letters GH, omringd door een decoratieve rand met strepen en stippen. De naam G. HUBERS staat prominent in hoofdletters op een diagonaal geplaatste donkerbruine banner met sierlijke krullen aan beide uiteinden. Daaronder, gecentreerd, de plaatsnaam HENGELO (OVERIJSSEL), weergegeven in een decoratieve zonnestraalcompositie met stralen die naar buiten lopen. Rechtsonder staat het adres van het atelier: Enschede’schestraat – R 15, gezet in een schreefletter. Linksonder lezen we in kleinere letters:
“Het cliché blijft voor nabestelling bewaard. Specialiteit voor het vergroten in onveranderlijken kooldruk.”
De combinatie van zonnestraalcompositie, monogram en de vermelding van kooldruk wijst op een periode rond 1895‑1910.
Informatie over het procédé kooldruk is te vinden op Wikipedia. Deze techniek wordt tegenwoordig niet meer standaard toegepast, maar is net als andere oudere fotografische processen nog wel in trek onder bijvoorbeeld kunstfotografen.
G. Hubers (1863‑1927) maakte onder andere een bekende foto van de Markt in Borne, die later werd gebruikt voor een prentbriefkaart. Zijn werk duikt ook op bij online veilingen en marktplaatsen.
22 oktober 2025
Crayon, pagina 8, foto 3
De foto is wat gevlekt, maar dat versterkt eerder dan dat het stoort: het draagt bij aan de dromerige, bijna sprookjesachtige sfeer. Het geheel roept onwillekeurig associaties op met de fotoportretten van jonge meisjes die Lewis Carroll in dezelfde periode maakte. Tegelijk is duidelijk dat het meisje het poseren behoorlijk spannend vond; zie haar gespannen rechterhand.
De firma Alex. Lindner uit Berlijn was gespecialiseerd in het vervaardigen van kartons voor carte-de-visite-fotografie (CdV’s) rond het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw (ca. 1880‑1910).
Crayon, pagina 8, foto 2
Onder de foto zien we een aardige variatie op een bekend thema: een andere versie van de signatuur van de fotograaf. Hier geen wapenschild of logo, maar enkel links de naam J. Plettenburg en rechts het adres Pijpenstraat 1, Enschedé. Inderdaad: Pijpenstraat met een huisnummer, en hier is ook niet gekozen voor de ligatuur met puntjes (ÿ), zoals bij sommige eerder geziene CdV’s, maar voor twee losse letters. En niet onbelangrijk: Enschede is hier gespeld met accent aigu: Enschedé.
Dit blijkt een historische spellingvariant te zijn, bedoeld om de juiste uitspraak van de plaatsnaam te verduidelijken: met de klemtoon op de laatste lettergreep. Tegenwoordig is deze schrijfwijze ongebruikelijk, maar in de 19e en vroege 20e eeuw kwam die incidenteel voor in drukwerk zoals CdV’s, advertenties en briefhoofden.
Volgens Onze Taal is Enschede een “raar woord” met drie verschillende klinkers: è, uh, ee. De spelling Enschedé zou dus een poging kunnen zijn geweest om de laatste klank (de lange ee) expliciet te maken. In het radioprogramma De Taalstaat werd dit ook besproken: de naam wijkt af van andere plaatsnamen en leidt regelmatig tot uitspraakverwarring.
21 oktober 2025
Crayon, pagina 8, foto 1
Die hoge tafel hebben we eerder gezien. Die boeken ook. En eigenlijk deze hele studiosetting, inclusief het studiogordijn. Als je een heel album met foto’s uit dezelfde regio bekijkt, kan er al snel een moment komen waarop je de rekwisieten van een bepaalde fotograaf begint te herkennen. In dit geval is de terugkerende fotograaf Joh. Plettenburg, Enschede, Pijpenstraat, en de achtergrond herkennen we van de eerste foto op pagina 5 van het album Crayon.
NB: je kunt de tag met zijn naam bij dit artikel gebruiken om al zijn foto’s op dit blog terug te vinden.
Het wapenschild in de signatuur van de fotograaf hebben we al eens besproken, in het artikel over pagina 6, foto 4 van het album. Net als bij veel foto’s uit deze regio en periode is de achterkant van de CdV blanco.
Crayon, pagina 7, foto 2
Onder de foto zien we links een Nederlands wapenschild met twee gekroonde leeuwen en de nationale wapenspreuk Je Maintiendrai, in het midden de naam Joh. Plettenburg, en rechts het adres Enschede, Pijpenstraat.
Deze fotograaf zijn we eerder in dit fotoalbum tegengekomen. Zie deze pagina voor de eerste kennismaking met Plettenburg (pagina 5, foto 1). Bij de tweede foto van deze fotograaf in dit album (pagina 6, foto 4) gingen we wat dieper in op het wapenschild.
Crayon, pagina 7, foto 1
En? Ja, aan die linkerhand draagt ze twee ringen. Het is inmiddels een terugkerend detail op foto’s van (jonge) dames uit Enschede uit die periode; zo rond 1910, schatten we nu.

































