06 september 2025

Stilo, pagina 16, foto 1

Portret van een onbekende man
We zien een carte de visite met een ovaal uitgesneden portret van een man met achterover gekamd haar en een wat uitwaaierende snor en sik. De wangen zijn gladgeschoren. Zijn ogen staan vrij wijd open, wat extra opvalt door hun lichte kleur.

Hij is netjes gekleed in hemd, das, jas en vest. Aan het vest hangt iets dat op een horlogeketting lijkt. Opvallend is dat het jasje links twee revers­openingen heeft. Jasjes met twee revers­openingen (knoopsgaten in de revers aan dezelfde kant) kwamen in die tijd wel voor, maar waren ongebruikelijk in de alledaagse mode. Het bovenste knoopsgat had een functie (voor een bloem of ketting), het tweede diende eerder als modegril of elegant accent.

De rand van de foto is zwart. Onder de foto staan in gouden letters de gegevens van de fotograaf:
Georg Wassmuth, Wien

Op de achterkant vinden we opnieuw in goud op zwart een illustratie, opgebouwd uit de initialen van de fotograaf, met daaronder:

Photografisches Atelier
Georg Wassmuth
Wien
Leopoldstadt, Circusgasse 50
Eingang von der Novarragasse [sic]
Das Atelier befindet sich rückwärts im Garten

(Lithograaf: Bernhard Wachtl, Wien.)

Het lastige bij deze fotograaf is dat zijn naam zowel als Wassmuth en Wasmuth voorkomt in archief- en objectbeschrijvingen. Ook het adres verschijnt in verschillende spellingen: Circusgasse, Circus-Gasse of Zirkusgasse. Toch bestaan er meerdere goed gedocumenteerde afdrukken van zijn werk in museale collecties en in de handel, zodat dit atelier bepaald niet obscuur genoemd kan worden.


Zie Stilo, pagina 25, foto 1.

Stilo, pagina 15, foto 1

Busteportret van een jongeman

Portret van een onbekende man
We zien een busteportret van een zelfbewuste, net gecoiffeerde jongeman met een opvallende snor die in opstaande punten eindigt. Zelfs bij inzoomen blijft onduidelijk of de snor is geretoucheerd of niet (zie hieronder). De man draagt een overhemd met stijve, opstaande boorden, een fraaie stropdas met natuurmotieven en een keurig dichtgeknoopt jasje. Wie goed kijkt, ziet nog net de rand van een donker vest of een trui onder het jasje.

De foto heeft een sterk lichtvignet. De achtergrond lijkt niet egaal, maar voorzien van een motief. Mogelijk is dat slechts de indruk die ontstaat door het bruinige kleurverval van de foto. Helaas is de afdruk licht beschadigd, vooral ter hoogte van de rechterschouder (voor de kijker links).

Onder de foto zien we de gegevens van de fotograaf:

Alb. Voisard
I. Wiener Kinder Photograph
VI. Mariahilferstr. 89
Im Garten

De achterkant van het donkergrijze karton is blanco, behalve een handgeschreven nummer 32732 in potlood.

De naam van de fotograaf verrast enigszins na de vorige foto. Ook die was van zijn hand, maar daar gebruikte hij een andere vermelding én de algehele uitstraling was totaal verschillend. Voisard was veelzijdig, zullen we maar zeggen.

Albert Voisard (1862‑1932) is een van de weinige Weense fotografen met een eigen Wikipedia‑pagina (Duits). Het lijkt erop dat Voisard vanaf 1894 actief was op dit adres. Hij was gespecialiseerd in kinderfotografie, maar dit portret bewijst – net als het vorige – dat hij heel wat meer in zijn mars had. De Wikipedia-pagina bevat nog veel informatie voor geïnteresseerden, maar voor ons doel is dit voldoende.

Men vraagt zich af of er destijds niet lacherig is gereageerd op een kabinetfoto van een volwassen man met daaronder de vermelding Wiener Kinder Photograph. Tegenwoordig zou dat waarschijnlijk wel zo zijn, maar het waren andere tijden.
Uitsnede van eerste foto in dit artikel, gescand op een hogere resolutie
Achterzijde van de kabinetfoto met handgeschreven nummer 32732 in potlood

05 september 2025

Stilo, pagina 14, foto 1

Onbekende vrouw, busteportret
Portret van een onbekende vrouw
We zien een busteportret van een zorgvuldig geklede vrouw, haar haar stijlvol opgestoken. Ze draagt een donkere jurk met een rozenmotief en een eenvoudige halsketting die het geheel ingetogen completeert.

De kabinetkaart roept door zijn lichte toon de sfeer op van een Japanse prent. In de loop der jaren is de foto verweerd tot zachte, geelbruine tinten. Het vignet en het vergeelde karton vormen samen een licht en fragiel geheel, met rechtsonder het bescheiden rode stempel dat het beeld afrondt.

We kunnen vermoeden hoe het er in nieuwstaat moet hebben uitgezien, maar juist de sporen van de tijd hebben dit portret een extra dimensie van zachtheid en waardigheid gegeven.

De naam onder de foto is:

Alb. Voisard
VI. Mariahilferstr. 89
Im Garten

De achterkant van het karton is blanco, behalve een handgeschreven nummer 34617 in potlood.

Albert Voisard (1862–1932) is een van de weinige Weense fotografen met een eigen Wikipedia‑pagina (Duits). Het lijkt erop dat Voisard vanaf 1894 actief was op dit adres. Hij was gespecialiseerd in kinderfotografie, maar dit portret bewijst dat hij heel wat meer in zijn mars had. De Wikipedia-pagina bevat nog veel informatie voor geïnteresseerden, maar voor ons doel is dit voldoende.

Wie de vrouw was, en wat het nummer op de achterkant betekent, zullen we waarschijnlijk nooit weten. Maar deze momentopname is nu in elk geval vereeuwigd.
Achterzijde van de foto met handgeschreven nummer 34617 in potlood

Stilo, pagina 13, foto 1

Portret van onbekende man

Portret van onbekende man
Op deze kabinetfoto zien we een busteportret van een gedistingeerde, wat oudere man met grijs haar, een puntige snor en een volle sik. Zijn wangen zijn gladgeschoren en hij is netjes gekleed. De foto heeft een sterk lichtvignet, kenmerkend voor deze fotograaf en een verschijnsel dat we sowieso vaak zien in deze periode.

Rechts onder de foto staat:
Emil Preim
Floridsdorf

Op de achterzijde zien we een jugendstilafbeelding, zoals we die al bij verschillende kabinetfoto’s van Emil Preim zijn tegengekomen. Zie bijvoorbeeld pagina 7, foto 3 voor meer informatie.



Stilo, pagina 12, foto 1

Portret van onbekend gezin

Portret van onbekend gezin
Op deze kabinetfoto – de enige foto op deze pagina van ons album – zien we een gezin dat een duidelijke pose heeft aangenomen. Deze opstelling zie je nog steeds vaak, bijvoorbeeld bij heden­daagse televisie­series waarin voor marketing­doeleinden een overzichts­opname van alle hoofdrolspelers wordt gemaakt. Iedereen lijkt in zijn eigen wereld te vertoeven: vader kijkt naar links, moeder naar rechts. De zoon lijkt het meest op zijn gemak en kijkt recht vooruit. De dochter leek dat ook van plan te zijn, maar haar blik is toch afgedwaald. Niet één universum, maar vier.

Alle gezinsleden zijn speciaal voor de gelegenheid gekleed: de staande vader en zoon in pak (de jongen in kniebroek) met corsage en iets dat op een horlogeketting lijkt, de zittende moeder en de staande dochter in nette blouse en rok. De pose is aangenomen vóór een studiogordijn en op een bontvel.

Onder de foto staat:

Johann Dastl
Wien XXI.
Überfuhrstr. 15
Filiale Auersthal
Bahnstr. 160

Op de achterkant zien we onder een fantasiewapen met de initialen JD:

Fotografisches Atelier
Johann Dastl
(Floridsdorf)
Wien XXI.
Überfuhrstr. 15
Bei der Jedleseeer Kirche.

Filiale: Auersthal
Bahnstrasse 160.

Vergrösserungen und Verkleinerungen nach jedem Bilde.
Die Platte bleibt für Nachbestellungen aufbewahrt.

(Lithograf: Bernh. Wachtl, Wien)


Achterzijde van de kabinetfoto met de informatie die in dit artikel besproken wordt
Wat kunnen we met deze informatie?
De kaart toont een standaard­lay‑out van Bernhard Wachtl, die veel voor Weense fotografen drukte (vaak rond 1890‑1910).

Floridsdorf werd in 1904/05 officieel het 21e district van Wenen. Het gebruik van ‘Wien XXI’ helpt dus bij het dateren: de kaart is van ná die inlijving.

Auersthal (Neder-Oostenrijk) als filiaaladres suggereert dat Dastl actief was in de regio en niet alleen in de stad.

Maar:

Dastl komt niet in de Lehmann-adresboeken voor (mogelijk een klein of kortlopend atelier, of onder een andere spelling zoals Döstl of Dostal).

Regionale ateliers werden vaak niet volledig opgenomen in de Weense lijsten, zeker niet als er een filiaal buiten de stad was.

Eigenlijk komen we niet veel verder. Wat kunnen we doen? De mensen op de foto hebben in elk geval bestaan. We gaan ervan uit dat Johann Dastl ook heeft bestaan. Daarom plaatsen we deze informatie in de hoop dat iemand er ooit iets aan heeft.



04 september 2025

Stilo, pagina 11, foto 3

Portret van een onbekende man

Portret van onbekende man
Deze kabinetfoto toont een ovaal uitgesneden portret van een oudere man. Het is een beeld zonder franje. De man draagt een overhemd met das en daaroverheen een donkere overjas. Hij kijkt recht in de camera.

De achtergrond is egaal. Onder de foto staat geen naam van een fotograaf. De achterkant van de foto is egaal zwart.

Stilo, pagina 11, foto 2

Foto van onbekende man en kind

Foto van onbekende man en kind
We zien een portret van een onbekende zittende man met een kind op schoot, waarschijnlijk een jongen. De man draagt een uniform met een medaille, en het kind lijkt zich in bijpassende stijl te hebben gekleed.

Onder de foto zien we in goud een getekende harp, met links en rechts de woorden Visite en Portrait.

De medaille is vrijwel zeker een Oostenrijks-Hongaarse onderscheiding met het monogram van Franz Joseph I, waarschijnlijk een variant van de Zivil-Verdienstmedaille. Sommige militair-maritieme en ook bepaalde jubileummedailles hebben evenwel een vergelijkbare ophanging en kunnen op civiele varianten lijken.

Het uniform is vermoedelijk dat van een staatsbeambte (spoorwegen/post/douane) en niet dat van een militair: de platte rechte pet met band, de sobere knopenrij en kraag, en de borstzakken met hun knoopopstelling passen beter bij burgerlijke staatsdiensten.
Uitsnede van de medaille die op de foto hierboven te zien is
De achterkant van de foto toont een fraaie illustratie van drie cherubijnen met elfachtige vleugels die bezig zijn met een camera en het ontwikkelen van foto’s, met daaronder in krulletters het woord Souvenir.
De achterzijde van de foto met een fraaie illustratie van drie cherubijnen met elfachtige vleugels die bezig zijn met een camera en het ontwikkelen van foto’s, met daaronder in krulletters het woord Souvenir
Bij een zoektocht naar de herkomst van deze afbeelding kwam ik terecht op de eerder genoemde site Typopassage, waar ik al eens bruikbare informatie heb gevonden. Op een van de pagina’s vond ik een soort oerversie van de afbeelding, vervaardigd door Bernard Wachtl in de geschatte periode 1900-1910 (zie hieronder).

Ruwere versie van de illustratie van drie cherubijnen die bezig zijn met een camera en het ontwikkelen van foto’s, met daaronder in krulletters het woord Souvenir
Onze versie is iets meer gestileerd, of uitgewerkt zo je wilt, maar de verschillende onderdelen zijn duidelijk herkenbaar. Ik plaats een kopie van deze versie in dit artikel, maar houd er rekening mee dat die afkomstig is van typopassage.com en hier alleen wordt getoond voor vergelijkingsdoeleinden.

Stilo, pagina 11, foto 1

Foto van onbekende vrouw

Foto van onbekende vrouw
We zien een fraai portret van een onbekende vrouw in zwarte kleding met pofschouders. Het haar is naar achteren gekamd en lijkt in de nek te zijn samengebonden met een strik van kant of een vergelijkbaar materiaal. De foto is zo scherp dat, na inzoomen, fijne rimpeltjes op het voorhoofd zichtbaar worden.

Onder de foto zien we in het midden een bekroond, door griffioenen geflankeerd wapenschild met initialen, met links en rechts daarvan:

J.K. Schmidt
II. Wintergasse 17.
u. Wallensteinstr. 23.

Op de achterzijde zien we hetzelfde wapenschildje en de tekst:

Atelier J.K. Schmidt
Wien
II. Wintergasse 17
Wallensteinstr. 23
Brigittenau

Die Platten bleiben für Nachbestellungen aufbewahrt.
Vervielfältigung vorbehalten.

Platten No. ..........
--1897--

(Lith. K. Krziwanek, Wien)

Op sagen.info vinden we:
Schmidt, Johann Konrad, (1841-1904)
Ortsschulrat und Hausbesitzer in der Brigittenau, betreibt ein Atelier in der Wintergasse 17 und eine Filiale XX, Wallensteinstraße (ab 1897).

Oftewel:
Schmidt, Johann Konrad (1841-1904)
Plaatselijk schoolraadslid en huiseigenaar in de Brigittenau, runt een atelier in de Wintergasse 17 en een filiaal in het 20e district, Wallensteinstraße (vanaf 1897).

Op online marktplaatsen zijn veel foto’s van dit atelier te vinden, dus obscuur is het bepaald niet te noemen.
Achterzijde van de CdV, met de gegevens die in dit artikel besproken worden

Stilo, pagina 10, foto 3

Foto van onbekende vrouw en man

Foto van onbekende vrouw en man
We zien een kabinetfoto van een zittende vrouw (links) en een staande man. De man legt zijn rechterhand op de rug van de vrouw; zijn linkerhand rust losjes op een tafel. Beiden zijn donker gekleed. De vrouw draagt een hoofddoek en de man een lange jas tot kniehoogte. Als we de blik wat naar beneden richten, zien we dat vloer en wand een wat onafgewerkte indruk maken. Mogelijk gaat het om een tijdelijke studiosetting, wat ook de aanwezigheid van buitenkleding zou kunnen verklaren.

De man heeft een indrukwekkende snor. Mede door de plaatsing in het album (op één pagina met de twee vorige foto’s), en door de haarlijn van de vrouw, die overeen lijkt te komen met die van de dame op de vorige foto, zouden we geneigd kunnen zijn te denken dat dit dezelfde twee mensen zijn op latere leeftijd. Uiteraard moeten we er wel voor waken te snel conclusies te trekken.

Opvallend is verder dat er iets met de ogen van de vrouw aan de hand lijkt te zijn (zie de uitsnedes hieronder).

Uitsnede van gezicht van de vrouw
Uitsnede van gezicht van de man

Onder de foto staat:
A. Wech
Fotograf
Brünn

De achterzijde van de foto is deels tweetalig (Tsjechisch en Duits). We lezen:

Photographisches Atelier
A. Wech
v Brně | Brünn
Silnicni ulice č. 91 | Strassengasse No. 91

Die Platten bleiben für Nachbestellungen aufbewahrt | Plotna se pro další objednávky uschová.

(Lithograaf: R. Türkel, Wien, VII)
Achterzijde van de CdV met de gegevens die hier worden besproken
De Tsjechische stad Brno (waar het hier dus om gaat) maakte van de oprichting van Oostenrijk-Hongarije in 1867 tot het uiteenvallen van het rijk in 1918 deel uit van de dubbelmonarchie. In die periode was Brno een belangrijk cultureel en economisch centrum binnen de regio Moravië. Na de val van Oostenrijk-Hongarije werd Brno onderdeel van de nieuw gevormde staat Tsjechoslowakije.

In een brochure van het Národní památkový ústav (NPÚ) staat dat fotograaf Anton Wech zijn onderneming in oktober 1893 liet registreren aan de Wawrastrasse. Zie hier voor een vergelijkbare CdV-achterkant met het adres Wawrastrasse 71 (tegenwoordig Hybešova).

De fotograaf was ook buiten Brno actief. Volgens dezelfde NPÚ-brochure werkte Wech ook in Vyškov.

Lithograaf R. Türkel is vooralsnog lastiger te traceren, maar zijn naam duikt in elk geval op in een tijdlijn naast bekende namen als Wachtl en Krziwanek (op de site Typopassage, Typography and Graphic Design Micro‑Museum).



Stilo, pagina 10, foto 2

Portret van onbekende vrouw

Portret van onbekende vrouw
We zien een dame van middelbare leeftijd in hooggesloten zwarte kleding. Ze draagt geen oorbellen of halsketting. Haar haar is strak naar achteren gekamd en haar blik is onbestemd enernstig.

Onder de foto zien we links een bekroond wapenschild, geflankeerd door twee griffioenen, in het midden in krulletters de naam Bernh. Schneider en rechts in blokletters het adres Wien XIII. Linzerstr. 123.

De achterzijde is identiek aan die van de vorige foto. Mogelijk vormt deze foto een setje met die opname: in het album zijn de twee naast elkaar geplaatst, met de gezichten naar elkaar toe.


Stilo, pagina 10, foto 1

Portret van onbekende man

Portret van onbekende man
Deze carte de visite toont een goed verzorgde man met een net kapsel, een indrukwekkende snor met opstaande punten en een doordringende blik. Hij draagt een wit overhemd met opstaande boorden, een strik en een jasje.

Onder de foto zien we links een bekroond wapenschild geflankeerd door twee griffioenen, in het midden in krulletters de naam Bernh. Schneider en rechts in blokletters het adres Wien XIII. Linzerstr. 123.

Op de achterzijde zien we linksboven een wapenschildje met de initialen BS, en daaronder de tekst:

Bernh. Schneider
Photographisches Atelier
Wien
XIII. Penzing
Linzerstrasse 123

Die Platte bleibt für Nachbestellungen aufbewahrt.

(Lithograaf: Bernh. Wachtl, Wien)
Achterzijde van de CdV van Bernh. Schneider met de gegevens die in dit artikel besproken worden

Keine Datensätze gefunden
Bij deze fotograaf moet ik de handdoek in de ring gooien. De naam is op dit moment in geen enkel overzicht te vinden en ook de reguliere zoekmachines en Europeana leveren niets op. Als ik op het adres zoek, vind ik wel treffers in Oostenrijkse krantenarchieven, maar dan blijkt het pand steeds in gebruik te zijn door mensen met andere namen. Ook Wien Geschichte Wiki geeft niet thuis bij Linzerstrasse of Linzer Straße 123.

Deze foto vormt mogelijk een setje met de volgende foto.