Katholieke begraafplaats Zutphen – impressie

De Katholieke begraafplaats in Zutphen ligt direct naast de Algemene begraafplaats en is te bereiken via dezelfde hoofdingang en een bruggetje met de prachtige naam Galileeënbrug (vernoemd naar het voormalige kloosterterrein). De foto’s zijn gemaakt eind september 2025.

Een paar jaar geleden kwam ik op heiligen.net onderstaande afbeelding tegen, waarvan ik dacht dat die behoorlijk obscuur was: een foto van een wandschildering van Johannes de Evangelist als adelaar (Battisterio, Parma, Italië, circa 1200). Als je evenwel de derde foto hierboven bekijkt, en inzoomt op de afbeelding boven in het kruis, zie je het hoofd van Sint Johannes, precies zo afgebeeld. Een leermoment, zullen we maar zeggen.

Velp, Kerkstraat

We hebben een ansichtkaart, maar wat zien we allemaal?

Voorkant (afbeeldingskant)

Afbeelding:
De afbeelding toont een ingekleurde prentbriefkaart van de Kerkstraat in Velp (Gelderland), vermoedelijk uit het begin van de 20e eeuw. De statige laanstructuur met bomen die we op de kaart zien, is weinig veranderd. De villa’s op de ansichtkaart lijken overeen te komen met de huidige panden aan de Kerkstraat rond nummer 34.

Gedrukte tekst:
VELP Kerkstraat
Dr. Trenkler & Co., Leipzig – Nachdruck verboten.

Dr. Trenkler & Co. uit Leipzig werd in 1894 opgericht door Bruno Trenkler, een chemicus die zich specialiseerde in grafische reproductietechnieken. Het bedrijf stond bekend om zijn ansicht­kaarten, foto­reproducties, reclame-uitingen, catalogi en zelfs drukplaten. Rond 1909 werkten er meer dan 700 mensen in de fabriek aan de Eichstädtstraße in Leipzig, met een indrukwekkend machinepark van circa 130 persen. Zie onder meer de website van de Vereniging Documentatie Prentbriefkaarten (VDP) en Wikipedia (Duitse editie).

Handgeschreven tekst:
Lieve Nora en Toos, hartelijk dank voor je briefje en regels onderaan. Het gaat mij goed, maar veel was mij eerst toch vreemd.
[onleesbaar] 29 mei 1905
o.a. de lange avonden, tot 8.30 licht en 's nachts al voor 4 uur!
Kom je eens bij me kijken?

[onleesbaar] Aug. v. [onleesbaar]

Achterkant (adreskant)

Gedrukte tekst:
BRIEFKAART
(CARTE POSTALE)
Algemeene Postvereeniging (Union postale universelle)
Zijde voor adres bestemd. (Côté réservé à l'adresse.)

Aan:

Handgeschreven tekst:

Mejuffrouw H. (?) Doornik

p/a WelEdelGeb. Heer Pereira de Mattos

[onleesbaar]

halte Delangoe

Solo

Het is het handigst het adres van achter naar voren te bespreken.

Solo (ook wel Surakarta, Soerakarta of Sala) is een stad op het eiland Java. Deze vorstelijke residentie ligt in Midden-Java aan de rivier de Solo (Bengawan Solo), ongeveer zestig kilometer ten noordoosten van Yogyakarta.

Halte Delangoe verwijst naar een station (“halte”) op de lijn Solo‑Djocja (oude spelling).

Het station bestaat nog steeds. 

Over de aanleg van die spoorlijn was destijds veel te doen, vooral financieel. Al kort na het akkoord werd voorzien dat als gevolg van misrekeningen het “geraamde aanlegkapitaal van ƒ 14.000.000 vermoedelijk met ƒ 3.000.000 zou worden overschreden” – er is sindsdien eigenlijk niet veel veranderd.

Het onleesbare deel tussen de namen en “halte Delangoe” kan natuurlijk van alles betekenen, maar ondanks verschillende zoekacties is niet duidelijk wat er precies staat.

De naam Pereira de Mattos is een Portugees-Joodse familienaam, die in Nederland onder meer voorkomt in Amsterdam en Den Haag. Via Delpher zijn enkele personen met die naam gevonden in een Indische context, maar de beschikbare informatie is te beperkt om verdere conclusies te trekken.

Ook de achternaam Doornik komt in Nederlands-Indië voor, maar ook hier is het spoor te dun om verder te volgen.

Tot slot is het aardig om terug te keren naar het handgeschreven fragment:

“o.a. de lange avonden, tot 8.30 licht en 's nachts al voor 4 uur!”

Als we aannemen dat de afzender, net als de ontvanger, uit Nederlands-Indië kwam, is die verbazing goed te begrijpen. Doordat Java dicht bij de evenaar ligt, komt de zon daar vrijwel het hele jaar op rond 05.30‑06.00 uur en gaat ze onder rond 17.30‑18.00 uur, met hooguit vijftien minuten verschil tussen de seizoenen. Het is dus niet gek als je dan verrast bent door de veel grotere variatie in daglengte in Nederland.

Mooi om te bedenken dat deze kaart uiteindelijk weer in Nederland is opgedoken, en wel in Duiven, vlak bij Velp. Wat we zien is een kaart die na jaren en allerlei omzwervingen bijna op zijn beginpunt is teruggekeerd.

Algemene begraafplaats Zutphen – impressie

De Algemene begraafplaats in Zutphen, aangelegd in 1829. 

De foto's zijn gemaakt eind september 2025.

Binche ? ou Louvain ?

Uitgeknipt deel van groepsfoto
We zien de rechterkant van een groepsfoto, die wat slordig is uitgeknipt. Ongeveer in het midden is een blauwe stip gezet boven een van de figuren. Op de achterkant van de foto staat de volgende tekst:

Papa, Adrien Leroy
étudiant. Binche ? ou
Louvain ?

De lezing van ‘Papa’ is enigszins twijfelachtig, maar met die interpretatie ontstaat wel de volgende, redelijk coherente vertaling:

Papa, Adrien Leroy
student. Binche? of
Leuven?

Er bestaan genealogische vermeldingen van personen met de naam Leroy in Binche, maar de beschikbare informatie is vooralsnog onvoldoende om verdere conclusies te trekken.

De blik

Foto van een onbekende vrouw
Op dit busteportret zien we een jonge vrouw die de toeschouwer met een wat lome blik aankijkt. Ze heeft lang, naar achteren gekamd blond haar, vastgezet met een soort strik of haarband. Ze draagt een geborduurd jakje met een grote sluitspeld, en daaronder een witte blouse waarvan de boorden zichtbaar zijn. Om de hals draagt ze een donkere choker of iets dergelijks, met daaraan een rond hangertje.

Onder de foto staat in goudkleurige letters op een donkerbruine achtergrond links H.W. Wollrabe, Hofphotograaf, en rechts ’s‑Gravenhage, Noordeinde 96.

De achterzijde van de carte de visite is uitgevoerd in liggende oriëntatie, op donkerbruin karton met goudkleurige lithografie. Centraal staan de naam en het adres van fotograaf H.W. Wollrabe, met de prestigieuze vermelding Hofphotograaf van Z.M. den Koning en van wijlen H.M. de Koningin. De typografie is rijk en klassiek, met sierlijke kapitalen en decoratieve accenten. Linksonder zien we een allegorische cherubijnachtige figuur met een camera, omgeven door florale motieven en gestileerde ornamenten – een visuele verwijzing naar de kunstzinnige en ambachtelijke aard van het fotografisch vak.

Over Heinrich Wilhelm Wollrabe (Hamburg, 1 december 1843 – Den Haag, 27 maart 1928) is veel bekend. Op de website van het Rijksmuseum zijn werken van zijn hand te zien, variërend van foto’s van onbekenden tot portretten van koningin Wilhelmina. Wollrabe, hof­fotograaf van koningin Emma, vervaardigde ook het tweede staatsieportret van Wilhelmina.

Ook op Wikimedia Commons zijn veel werken van Wollrabe te vinden.

Volgens RKD Research (het wetenschappelijk platform voor kunsthistorisch onderzoek) had Wollrabe zijn studio aan het Noordeinde 96 van 1877 tot 1910. Hoewel het pand oorspronkelijk uit de 17e eeuw stamt, werd het in 1916 zo ingrijpend verbouwd dat van de oude structuur vrijwel niets is overgebleven. Ofschoon het huidige gebouw op zichzelf interessant is, is de directe link met Wollrabe inmiddels grotendeels verdwenen.

Vreemde eenden

Groepsportret

We zien een groepje van drie personen: een staande jonge vrouw, een zittend meisje of jonge vrouw en een klein staand kind, waarschijnlijk ook een meisje, al is dat niet met zekerheid te zeggen. De foto heeft de tand des tijds niet al te goed doorstaan, maar juist daardoor heeft hij een bijzondere charme. Er staat geen naam van de fotograaf op de voorkant en de achterkant is blanco, dus we moeten alle aanwijzingen uit de afbeelding zelf halen.

De geportretteerden dragen lange, rechte mantels zonder uitgesproken taille, wat past bij de soberdere mode van rond 1910–1915. De grote haarstrikken waren toen bijzonder in trek in veel Europese landen. De kapsels en hoofddeksels ogen eenvoudig en praktisch, zonder de extravagantie van de mode van vóór 1910.

Het kind draagt een cape met striksluiting en een nauwsluitend mutsje, typerend voor kindermode in de eerste decennia van de 20e eeuw. De combinatie van warme kleding en een studio-opname wijst mogelijk op een portretmoment in de koudere maanden.

De sepia-tint en zachte focus zijn kenmerkend voor vroege 20e-eeuwse studiofotografie. De achtergrond lijkt een beschilderd doek met vage decoratieve vormen, typerend voor de periode rond 1910, toen veel fotografen overschakelden van gedetailleerde decors naar neutralere, effen achtergronden.

Bij wijze van experiment zie je hier een door AI-bewerkt detail van het groepsportret. Het is allemaal wel erg gladjes, maar desalniettemin werkt het, tot op zekere hoogte dan. Het origineel heeft een zekere je ne sais quoi die in de AI-versie volledig is gladgetrokken. Het is een beetje als hogere literatuur versus de Hollywood-versie. Het is lastig om precies te zeggen waarom, maar dat stond hierboven eigenlijk ook al.

Pakje Kunst - Peter Kooij

Peter Kooij

Pakje Kunst

Photographie Belge, Verviers

Portretten van twee onbekende dames

We zien twee cartes de visite met portretten van vrouwen in driekwartfiguur, beide leunend op een witte stoel. De vrouw op foto 1 draagt een lange, hooggesloten jurk in stemmig zwart, gecombineerd met een subtiele, dunne ketting. De achtergrond is donker. De vrouw op foto 2 is gekleed in typische zomer­kleding: een lichte, wijde matrozen­blouse met sjaaltje en een donkere rok, eveneens met een dunne ketting. Hier vormt een geschilderd landschap met horizon de achtergrond. Opvallend is dat op beide foto’s dezelfde stoel lijkt te zijn gebruikt.

Onder beide foto’s staat links een wapenschildje en rechts de tekst Photographie Belge, Verviers, Crapaurue 57. Hoewel de tekst identiek is, verschillen vormgeving en lettertype.

Op de achterzijde zien we dezelfde gegevens, aangevuld met de regels “Spécialités d'agrandissements” en “Les clichés sont conservés”.

De twee achterzijden vertonen een verwante typografische opbouw, maar verschillen in enkele grafische details. Zo is de drukinkt bij foto 1 donkerblauw en bij foto 2 donkerbruin. De omlijning rond de tekst heeft bij foto 1 rechte hoeken, terwijl die bij foto 2 afgerond zijn. Ook de decoratieve vierkantjes verschillen in vorm. Een vermelding van de lithograaf ontbreekt op beide exemplaren.

Volgens de site FOMU (Directory of Belgian Photographers) was Atelier Photographie Belge op dit adres actief tussen 1900 en 1907. Daarmee kunnen deze foto’s vrij nauwkeurig worden gedateerd. Volgens dezelfde bron was de man achter het atelier Henri Jassin.

“A most disagreeable and threatening sort of restlessness spoiled all my happiness”

“I was very busy – there was much to be done for I like cleanliness indoors, and there was the garden; gradually a most disagreeable and threatening sort of restlessness spoiled all my happiness and took away my peace. It is hard to describe, but it was as though I couldn't stop hurrying. I lingered over nothing, neither work nor loveliness. As soon as I began a thing I longed for it to be over; and my smallest jobs I could see and count ahead of me in endless time. I hurried to get them done and when they were done I had no spirit in me to enjoy the time saved by the haste. Precious sights slipped past me: one short gaze at a lovely thing, the moon or the evening star over the fields, or a flower or the face of my really beloved old neighbour, and I would shoot away to something else. Thus concentration began to slip [...].”

– Margiad Evans, A Ray of Darkness

Nieuw exoskelet

Buitenmolen, Zevenaar, 30 september 2025.

De hartelijke groeten van uw leerling

We hebben een ansichtkaart. Op de voorkant:

Kasteel Biljoen, Velp.

Op de achterkant:

Tekst links (bericht; onder voorbehoud natuurlijk)

Mijnheer

Daar u mij om een kaartje gevraagd hebt wil ik u niet teleurstellen.  

Ik heb 'n mooie kaart voor u uitgezocht.  

In Velp is 't anders slecht weer om vacantie te houden.  

Sneeuw en weer dooien.  

Maandagmiddag kom ik weer om 3 uur op de les,  

en de hartelijke groeten van uw leerling Herman  

Tekst rechts (adres; idem)

WelEd Heer Droog  

Willem Beukelszstraat 24  

Vlaardingen  

(Z.H.)

Stempels: Arnhem (Gelderland), ca. jaren ’20, waarschijnlijk augustus 1922.

Zegels: 4x 1½ cent violet, 'Vliegende Duif'-serie (1920‑1930), ontworpen door Chris Lebeau.

Tegenwoordig is er in Rotterdam een Willem Beukelsz­straat, en in Vlaardingen een Willem Beukelszoon­straat, dus de uitgeschreven versie. Er zijn aanwijzingen dat de kortere spelling ‘Willem Beukelszstraat’ in het verleden ook in Vlaardingen werd gebruikt, zij het incidenteel of informeel, en dit is natuurlijk ook zo’n aanwijzing. Dit bemoeilijkt wel het zoeken trouwens, dus misschien is het verstandig het hier gewoon bij te laten.

L. De Laetre, Gent

Portret van een onbekende vrouw

Op dit portret ten voeten uit zien we een staande vrouw met donker, deels opgestoken haar. Ze draagt een donkere lange jurk met een witte hals en witte manchetten. Haar linkerarm rust ogenschijnlijk nonchalant op een houten stoel. Achter de stoel staat een dressoir met enkele planten. De wand daarachter is kaal. Op de vloer ligt een tapijt met een repetitief patroon. Opvallend aan deze CdV is dat de boven- en onderkant van de foto met de hand zijn afgeknipt, en niet al te netjes.

Gelukkig hebben we de achterkant nog. Daarop staan de gegevens van de fotograaf:

L. De Laetre

Photographe

Breveté pour groupes

Rue Digue de Brabant No. 15

GAND

Bij het zoeken naar deze gegevens hebben we geluk: in Gandavum² (online tijdschrift over Gentse stadsgeschiedenis) verscheen in 2017 een uitgebreid artikel over deze fotograaf: Louis De Laetre (1815‑1897), de Gentse 'douanier Rousseau'.

Daar lezen we dat Louis De Laetre (soms ook gespeld als Delaetre, De Lattre of Delattre) niet alleen fotograaf was, maar ook bankier, huisschilder, kunstschilder en zelfs ‘vliegende man’. Een goed geschreven en rijk geïllustreerd artikel: absoluut een aanrader.

30 september 2025 (Re: 21 juli 1922)

30 september 2025 (Re: 21 juli 1922) 

Als je dan toch in Zutphen bent, kun je ook wel een beleefdheidsbezoekje brengen aan het graf van Jacobus Koridon en Maria Bronsink op de Algemene begraafplaats. 

11:06 di-dah-dit

Station Zutphen, 30 september 2025.

Aanwijsplaten (623)

Meer aanwijsplaten