Hipstamatic: Hamilton + Polina

Twee werelden

November 2025.

Naar de letter van Tolkien: Jansson in Midden-aarde

In 1960 werd de Zweedstalige Finse illustrator Tove Jansson gevraagd om de illustraties te maken voor de nieuwe Zweedse vertaling van J.R.R. Tolkiens The Hobbit. Het verzoek kwam van niemand minder dan kinderboeken­schrijfster Astrid Lindgren. Jansson hoefde er niet lang over na te denken en stortte zich enthousiast op het project. Twee jaar later verscheen Bilbo – en hobbits äventyr, compleet met haar karakteristieke illustraties.

Opvallend is vooral hoe Jansson Gollem verbeeldde: als een imposante, bijna monsterlijke verschijning. In Tove Jansson (The Illustrators) schrijft Paul Gravett hierover: “Haar Gollem torende monsterlijk groot, tot verrassing van Tolkien zelf, die zich realiseerde dat hij nooit de grootte van Gollem had verduidelijkt en daarom in de tweede editie toevoegde dat hij een ‘klein, slijmerig schepsel’ was.”

Aanwijsplaten (629)

Meer aanwijsplaten

När brevlådan får vitaminchock

Tack så mycket, Solan!

De unheimische uitstraling

Foto van een onbekende man en jongen

We zien een afbeelding van twee personen: een volwassen man die op een stoel zit en een jongen die naast hem staat, met één arm op de schouder van de man. Wellicht gaat het om vader en zoon. Beide dragen formele kleding, inclusief jas en pantalon; de jongen houdt een hoed in zijn hand. De achtergrond bestaat uit een gordijn en een neutrale studio-opstelling.

De foto is afkomstig van het fotografisch atelier van A. van der Noot, gevestigd aan de Houtmarkt 15 in ’s-Gravenhage (Den Haag), een straat die inmiddels niet meer onder die naam bestaat. Op denhaag.wiki vind je een aardig artikel met leuke afbeeldingen en foto’s.

Er zijn geen directe vermeldingen van A. van der Noot in de huidige online fotografenregisters of archieven, maar op basis van stijl en typografie is het aannemelijk dat hij actief was rond 1860‑1890, in de bloeitijd van de CdV en kabinetfoto’s.

In de 19e eeuw gold het retoucheren van portretten als een teken van vakmanschap. Fotografen accentueerden de ogen met penseel of potlood, voegden bijvoorbeeld een witte stip toe in de pupil en gaven zo glans en vitaliteit aan hun modellen. Voor tijdgenoten was dit geen vervreemding, maar juist een manier om de technische beperkingen van de fotografie te overstijgen en de geportretteerde waardigheid te geven.

Voor de moderne kijker werkt deze ingreep anders. De ogen lijken soms veel te zwaar aangezet, waardoor het portret een ontegenzeggelijk spookachtige of unheimische uitstraling krijgt. Dat verschil in perceptie laat zien hoe sterk de visuele normen zijn verschoven: wat ooit verfijning was, ervaren wij nu als kunstmatigheid. Een portret als dit zouden we vandaag de dag zelfs creepy kunnen noemen.

Aanwijsplaten (628)

Meer aanwijsplaten

Als je dan toch in x bent, kun je net zo goed langs y

Den Haag, boekhandel en toko Moesson, november 2025.

De kleinkinderen vertellen

In Indische gezinnen lijkt het grote zwijgen eindelijk doorbroken. Fotomuseum Den Haag speelt hierop in en heeft daarmee meteen een goede formule in handen voor toekomstige tentoonstellingen. De combinatie van fotografie en ruimtelijke presentatie is formidabel. Dat betekent natuurlijk wel dat je het beste zelf kunt gaan kijken. Alle informatie vind je hier.

Generasi 3.0 - De verhalen die wij dragen

Fotomuseum Den Haag, 11 oktober 2025 - 22 maart 2026

Een kaart uit Chemnitz

Karl-Marx-Stadt, het Karl-Marx-Monument, ook wel de Nischel genoemd, het op één na grootste Karl Marx-hoofd ter wereld. Je gaat je natuurlijk wel afvragen wat de beste man daar zelf van gevonden zou hebben. In elk geval levert het fraaie ansichtkaarten op. Dank!

Hipstamatic: Frosty + Polina

Elly, pagina 20, foto 1

[Zonder bijschrift]

Twee peuters zitten op een lichte deken op het gras, gekleed in luchtige, mouwloze outfits. Op de achtergrond zien we planten en een gebouw met pannendak. De foto straalt een zachte intimiteit uit, versterkt door het ronde kader en de sepia­tint die het beeld een dromerige, bijna tijdloze kwaliteit geven.

Met deze foto bereiken we het einde van fotoalbum Elly. Met een diameter van 6,5 centimeter is dit bovendien de kleinste opname in het album. Daarna volgen vier lege pagina’s: het album is dus niet vol geraakt en is dat waarschijnlijk ook nooit geweest, want er zijn geen sporen van verwijderde foto’s.

Afsluitend kunnen we stellen dat we een roerend inkijkje hebben gehad in een relatief korte periode in de levens van Elly, Jopie en Alice, plus een aantal sporadisch langskomende figuren. We hebben niet kunnen ontdekken hoe deze mensen voluit hebben geheten en wat er van ze geworden is.

Als we dit in de tijd plaatsen en bedenken dat er in dit deel van de wereld binnen enkele jaren ingrijpende gebeurtenissen zullen plaatsvinden, is het niet vreemd als we niet meer over deze mensen te weten zullen komen. Dat is niet erg. Door de foto's te digitaliseren is er in elk geval een miniem hoekje van het internet ingericht voor eventuele nabestaanden en andere geïnteresseerden.

Elly, pagina 19, foto 1

[Zonder bijschrift]

We zien twee jonge kinderen samen in een houten box met verticale spijlen, geplaatst op een betegelde vloer. De setting ademt rust en tropische eenvoud: een palmblad in de hoek van de foto wijst op een warme, zonnige omgeving. Buiten de box ligt een klein object dat achteloos achtergelaten lijkt.



De foto ademt een subtiele, haast meditatieve rust die je met recht als ‘zen-kwaliteit’ kunt omschrijven. Die indruk ontstaat niet door één element, maar door een samenspel van visuele en emotionele factoren. De houten box met verticale spijlen vormt een strak, herhalend patroon dat visueel rust geeft. De compositie is overzichtelijk en zonder overbodige details. De lege vloer rondom de box, de sobere muur, en het zachte licht geven de scène ademruimte. Er is niets dat drukt of afleidt. Het palmblad voegt een organisch element toe, zonder de rust te verstoren. De vergrijsde kleuren en ouderdomsvlekken dragen bij aan een gevoel van vergankelijkheid en contemplatie. Hoewel de kinderen in een beschermde ruimte zitten, is er geen directe ouderlijke aanwezigheid. Dat maakt de scène autonoom, alsof de kinderen even losstaan van de wereld. Een moment van innerlijke rust.

Elly, pagina 18, foto 1 en 2

[Zonder bijschrift]

Op pagina 18 van ons album zien we tweemaal Elly en Alice in de buitenlucht. Op de foto rechts wordt Alice voortgeduwd in een fraaie, opvouwbare wandelwagen. Volgens sommige bronnen gaat het hier om een ‘Engelsche kinderwagen’ (zie de advertentie van een handelaar in Solo onderaan).

In Nederlands-Indië lijkt het bezit van zo’n kinderwagen een teken van status te zijn geweest. Europese gezinnen – met name ambtenaren, artsen en ondernemers – lieten dergelijke wagens vaak overkomen uit Nederland of kochten ze bij gespecialiseerde winkels in Batavia, Soerabaja of Bandoeng. Lokale ambachts­lieden konden ook onderdelen repareren of aanpassen aan het tropische klimaat.

De nieuwe vorstenlanden, 18‑02‑1930

Elly, pagina 17, foto 2

[Zonder bijschrift]

Voor deze foto keren we weer even terug naar het gezelschap van pagina 16. De groep volwassenen is dezelfde; Alice is niet op de foto te zien. Gezien de belichting lijkt de foto wat later op de dag te zijn genomen.