Uit het atelier van de weduwe

Portret van een onbekende vrouw

We zien een studioportret van een vrouw, staand en frontaal afgebeeld, in een sobere donkere jurk met hooggesloten kraag en een lichtgekleurde strik. Haar haar is strak naar achteren gekamd en haar blik is gericht op de camera. De foto is sterk vervaagd: gelaatstrekken en details zijn nog net zichtbaar, maar het beeld is verzonken in sepia en slijtage. De randen zijn afgerond en vertonen vlekken en verkleuring, verspreid over het oppervlak.

De achterzijde vermeldt in sierlijke typografie:

Wed. J. van Koningsveld
Photographisch Atelier Zutphen
(Zaadmarkt hoek Kerkstraatje)
en
Deventer

Dit duidt op een opname uit het atelier van een vrouwelijke fotograaf (een zeldzaamheid in die tijd) en plaatst het beeld stevig in de context van de late 19e eeuw.

Online is de weduwe ook te vinden onder de naam Veuve J. van Koningsveld. Er zijn sowieso aardig wat foto’s van haar hand bekend, maar er bestaat nog geen onomstotelijke, online bron die ‘Wed. J. van Koningsveld’ koppelt aan de locatie ‘Zaadmarkt hoek Kerkstraatje’ in Zutphen. Of we lezen het niet helemaal goed, of de weduwe heeft hier slechts kort gewerkt, of de bronnen bestaan wel maar zijn nog niet gedigitaliseerd. In elk geval levert deze blogpost voortaan een treffer op voor het geval een toekomstige onderzoeker een soortgelijk tijdsdocument tegenkomt als het onze.

Voor de datering is nog aardig dat op fotografen.nl bij onze fotografe de periode ‘Zutphen 1886‑1889’ wordt vermeld. Dat is op zich een vrij beperkte werkperiode.

‘Wed. J. van Koningsveld’ verwijst natuurlijk naar de weduwe van J. van Koningsveld. Jacobus van Koningsveld (Deventer, 4 maart 1824 – Den Haag, 30 juli 1866) was een Nederlandse kunstschilder en fotograaf. Op Wikipedia staat mooi: “Zijn weduwe zette na zijn overlijden de zaak voort.” Maar had die dame zelf geen naam?

Het gaat hier om Lucie Blachet (1828‑1907). Op Wikitree is een korte biografische schets te vinden, plus een afbeelding van een krantenartikel waarin beide namen officieel aan elkaar worden gekoppeld.

Er is voor zover bekend geen bewaard gebleven portretfoto van Lucie van Koningsveld-Blachet zelf, maar ze wordt wel erkend als een van de eerste vrouwelijke fotografen in Nederland. Haar naam komt voor in biografische bronnen, maar tot nu toe zonder visuele documentatie. Lucie van Koningsveld-Blachet was de grootmoeder van Loes van Groningen.

Op de Zaadmarkt in Zutphen bevinden zich twee panden die in aanmerking komen voor de aanduiding 'hoek Kerkstraatje', namelijk nummer 98A (gebouwd in 1700) en 100 (het zogenaamde Ten Broeck Huis, gebouwd in 1600). Over de gebouwen zelf is veel te vinden, over de geschiedenis ervan wel iets maar niet veel, en over vorige bewoners vooralsnog nagenoeg niets. Maar alles is een work in progress dus we kijken over een paar jaar misschien nog wel eens.

Bron: Google Street View, jul 2025.

Zie ook: 

Collectie Gelderland > foto met adressering Zutphen, Saadmarkt. 

Wikimedia Commons > foto met adressering Zutphen, Zaadmarkt.

Events, dear boy, events

Portret van een onbekend stel

Studioportret van een jong stel, vermoedelijk op hun trouwdag, genomen in een binnenstudio met gedecoreerde achtergrond. De man staat in donker kostuum met witte strik en handschoenen; de vrouw zit in een licht mantelpak met clochehoed, witte kousen en Mary Jane-schoenen. Ze houdt een royaal bruidsboeket vast, deels verpakt in decoratief papier of een ander semitransparant materiaal, zoals tule.

Wat opvalt, is dat de man een gebruind uiterlijk heeft, wat op een beroep in de buitenlucht zou kunnen wijzen. Bij nadere beschouwing lijkt het boeket enigszins te zijn gaan schuiven: enkele bloemen hangen losjes naar voren en met name het snijgroen is aan het verzakken, alsof het de fotosessie nét niet heeft gehaald. Eigenlijk geeft dit het portret een levendige, haast documentaire kwaliteit.

De foto is sepia-getint en ongesigneerd. Gezien de kledingstijl en fotografische techniek dateert het beeld vermoedelijk uit de periode 1928‑1932. De herkomst is onbekend.

Als we de toestand van de achterkant in ogenschouw nemen, kunnen we waarschijnlijk wel stellen dat deze foto enige tijd aan een muur of iets dergelijks geplakt is geweest. Na verwijdering heeft dit een welhaast abstract kunstwerk opgeleverd. Zie hieronder.

Toko Mas Horloge Hoa Hoeng

Uit een familiearchief:

Bij benadering:

Goud- en horlogewinkel Hoa Hoeng, Kramatplein 66 D, Senen, Batavia‑C.

Verkoop en vervaardiging van gouden sieraden en horloges in moderne stijlen.

Werk en kwaliteit gegarandeerd goed. Redelijke prijzen.

Garantieverklaring (in het Chinees) voor drie maanden op aankoop of reparatie.

Gezien de context (een bon van een juwelier) is het bedrag van ƒ 75 heel aannemelijk: voor die tijd was dit een aanzienlijk maar niet buitensporig bedrag voor een gouden sieraad of een goed horloge. De kwitantie is mogelijk uit de jaren 1930‑1940 maar in elk geval van vóór 1949.



Het bedrag à ƒ 75 in 1938 zou nu ongeveer uitkomen op 700 à 800 euro.

Daarheen en weer terug

Portret van een gezelschap in een tuin

Op deze foto zien we vier personen in wat een deftige tuin lijkt te zijn, rond een tafel met een bloemenvaas en een fontein op de achtergrond. Twee vrouwen zitten aan weerszijden van het tafeltje, terwijl een jongere man links op een ligstoel zit en een oudere man rechts achter het gezelschap staat. De kleding is formeel: de mannen dragen driedelige pakken met dassen, de vrouwen lange japonnen met ruches en kanten details. Voor de tafel ligt een hond, mogelijk van het gezelschap zelf.

De opname is waarschijnlijk gemaakt tussen 1875 en 1885, gezien de stijl van de kleding en de opbouw van het tafereel. Het is een buitenopname, wat in deze periode nog vrij bijzonder was. De fotografen waren de Thompson Brothers, gevestigd aan 11 Camden Square, Peckham S.E., destijds een wijk in zuidoost-Londen. De toevoeging ‘S.E.’ stond toen al voor het postdistrict South East London, waardoor het niet nodig was ‘London’ te vermelden.

Op de achterzijde is in handschrift te lezen: Jan Bouwkamp, Eerbeek. Het is onduidelijk of dit de naam van een van de geportretteerden is, of van een latere eigenaar van de foto. Tot nu toe is er geen directe link gevonden tussen een Jan Bouwkamp en Eerbeek, maar de vermelding suggereert in elk geval een Nederlandse connectie. Misschien familie of vrienden die in Londen woonden of reisden?

Voor een hedendaags publiek kan de adressering 11 Camden Square, Peckham S.E. wat vreemd of verwarrend aandoen. Tegenwoordig ligt Camden Square immers in North London, terwijl Peckham juist in het zuidoosten van de stad ligt, op flinke afstand van elkaar. In de 19e eeuw kwamen echter vaker gelijkluidende straatnamen in verschillende Londense wijken voor, en werd de toevoeging S.E. (South East) gebruikt om het betreffende stadsdeel aan te duiden. Het lijkt er dus op dat dit Camden Square destijds een kleinere, lokale straat in Peckham was, en niet de bekende locatie in het huidige stadsdeel Camden.

Na enig zoeken blijkt dat Camden Square, SE15, Peckham inderdaad voorkomt in een online straatnamenlijst, met de opmerking: Camden Square appears on maps between 1860 and 1900 (Peckham). Daarmee is die onduidelijkheid in elk geval weggenomen.

Not My Day, Olga Shtonda

Not My Day, Olga Shtonda. eigen werk.

  Genomineerd voor de World Illustration Awards 2021.

Velleper ansichtkaart

We hebben een ansichtkaart, maar wat zien we allemaal?

Voorkant (afbeeldingskant)

Velp – Beekhuizen
De afbeelding toont een ansichtkaart van het verdwenen Hotel Beekhuizen in Velp. Het hotel werd in 1844 gebouwd op het landgoed Beekhuizen en had een Zwitserse chaletstijl. Tegenwoordig staat er op dezelfde locatie een modern Boutique Hotel Beekhuizen. Het hotel ligt midden in Nationaal Park Veluwezoom, een gebied van circa 5.000 hectare met heuvels, bossen en heidevelden.

In het Gelders Archief is een bijna identieke foto te vinden, met een uitgebreider begeleidend verhaal.¹ De omgeving is veelvuldig bezongen door dichters als Elizabeth Maria Post² en François HaverSchmidt³ (Piet Paaltjens).

Achterkant (adreskant)

De kaart is gemarkeerd als BRIEFKAART (CARTE POSTALE) in rode hoofdletters bovenaan, gevolgd door de aanduiding Algemeene Postvereeniging (Union postale universelle). Een verticale rode lijn verdeelt de kaart in twee helften: links voor de afzender, rechts voor het adres en de postzegel.

De postzegel is een rode Nederlandse cijferpostzegel van 1 cent (1899), afgestempeld Velp, 15 juli 1906.

Het adres is handgeschreven (mogelijk in potlood):
Den Heer L. Rosseel Jr⁴
Den Haag, Honsholredijkstraat 175⁵

Afzendergedeelte: linksboven een stempel A .37. en een aankomststempel ’s‑Gravenhage, 16 juli 1906.
De voorgedrukte velden voor naam, adres en plaats zijn niet ingevuld. De handtekening van de afzender is onleesbaar.

Drukker: onderaan staat vermeld: Dr. Trenkler Co Leipzig 1906 Vlp. 7 — een bekende Duitse uitgever van prentbriefkaarten.⁶

De kaart toont lichte verouderingssporen zoals verkleuring en vlekjes, passend bij het vroege 20e-eeuwse karakter.

Voetnoten

1. De tekst bij de afbeelding in het Gelders Archief bevat een aardig fragment:
   “Op 10 november 1980 werd het hotel door een dakbrand opnieuw zwaar beschadigd. Twee jaar later brandde de rest af. De kelder staat nog als een soort bunker midden in het bos.” Hoe de situatie rond dit bunkerachtige artefact nu is, is niet bekend. (Laatst gewijzigd: 8 september 2025.)

2. “Elizabeth Maria Post (1755‑1812) kon Biljoen en Beekhuizen zo vaak bezoeken als ze wilde. Zij woonde in Velp en had van Van Spaen de sleutel van een van de tuinhuisjes op Beekhuizen gekregen, om er in stilte te kunnen werken.” Uit: Gezangen der liefde – Dichteres Elizabeth Maria Post over Beekhuizen.

3. De naam HaverSchmidt wordt met twee hoofdletters geschreven omdat het eigenlijk een samengestelde achternaam zou zijn. De spelling werd zo gekozen om de historische oorsprong te benadrukken, hoewel de officiële geboorteakte alleen Haverschmidt (met een kleine s) vermeldt. Zie De namendetective.

4. In het Adresboek 1900‑1901, ’s‑Gravenhage vinden we op pag. 465: Rosseel, L. – brievenbesteller, Hondsholredijkstr. 175.
   

   De L. Rosseel die enkele jaren later het dagblad Land en volk haalde omdat hij “35 jaren in dienst der Posterijen” was, is naar alle waarschijnlijkheid dezelfde man. Overigens moeten we niet vergeten dat onze kaart geadreseerd is aan L. Rosseel Jr.

5. Tegenwoordig de Honselersdijkstraat; zie denhaag.wiki. De spelling Hondsholredijkstraat, met extra d, zoals in het Adresboek 1900‑1901, lijkt een incidentele variant of typografische vergissing in de gemeentelijke documenten. Er zijn geen bronnen die deze vorm bevestigen als officiële naam.

6. Dr. Trenkler & Co. zijn we al eens tegengekomen bij een andere bespreking van een ansichtkaart uit Velp. Zie aldaar.

Gestrand op Mars

Gestrand op Mars

Bovenstaand juweeltje lag zomaar voor een paar eurodubbeltjes te koop bij een kringloop­winkel. Later pas las ik dat dit een boekje is ...“dat elke jongen met pit zal verslinden”.

Het werkje is van Lester del Rey en de oorspronkelijke titel Marooned on Mars (1952) heeft veel uitgaven gekend, waarvan sommige vroege versies tegenwoordig een aardig kapitaaltje kunnen opbrengen. Dat geldt zeer waarschijnlijk niet voor deze uitgave voor scouts. Voor in het boekje staat dat de tekeningen in deze editie van Rein van Looy zijn. Er wordt niet expliciet vermeld dat hij ook de omslag­illustratie heeft gemaakt, maar aangezien er geen andere naam wordt genoemd, gaan we daar maar even van uit.

Dat omslag, met die typische pulp-illustratie, is overigens precies de reden dat ik voor het boekje viel. Bij diezelfde kringloopwinkel lag trouwens een hele verzameling uit deze reeks Junior-boekjes, maar ondanks de weggeefprijs heb ik me weten te beperken tot drie stuks.

Het boekje is uitgebracht in de reeks Junior Jongensboeken, een boekenreeks van N.V. Uitgeverij De Verkenner in Baarn, in samenwerking met de Nederlandse Padvinders (later opgegaan in Scouting Nederland). De reeks liep van 1950 tot en met 1963 en is dus voor veel mensen ‘van vóór hun tijd’.

Crayon, pagina 14, foto 1

Portret van drie onbekende vrouwen

Op deze fotobriefkaart zien we drie vrouwen in een studio, waarschijnlijk uit het begin van de 20e eeuw. Twee vrouwen zitten aan weerszijden van een zeshoekig tafeltje met een opvallend geometrisch tafelkleed, terwijl de derde vrouw erachter staat. Ze dragen vrij formele kleding met kanten kragen, sieraden en opgestoken kapsels. De achtergrond bestaat uit een geschilderd decor met planten en een draperie, en de vloer is bedekt met een kleed en een bontje. Het geheel straalt een ingetogen, gestileerde sfeer uit.

Het vlekje op de mond van de vrouw links is een latere beschadiging. Wanneer de foto schuin wordt bekeken, is goed te zien dat de kaart waarschijnlijk een tijd in een lijst met passe-partout heeft gezeten: de randen daarvan zijn nog enigszins zichtbaar.

De achterkant van de foto heeft een standaard ansichtkaart­indeling, maar bevat helaas geen gegevens van de fotograaf. Maar niet getreurd. Dit is de laatste foto uit ons album, en dit decor hebben we inmiddels al twee keer eerder gezien: op pagina 5 en op pagina 8 van album Crayon. Daaruit kunnen we afleiden dat deze foto hoogst­waarschijnlijk is gemaakt in de studio van Joh. Plettenburg, aan de Pijpenstraat in Enschede. Zie de collage hieronder.

Crayon, pagina 13, foto 1

Portret van een onbekende vrouw

Op deze fotobriefkaart staat een vrouw in een studio-opstelling, gekleed in een lange, donkere jurk met een hooggesloten kanten kraag en sierlijke details op het borststuk en de mouwen. Ze draagt een lange ketting en haar haar is opgestoken in een volumineuze stijl. Haar rechterhand rust op een wit tafeltje met een vaas vol chrysanten, terwijl haar linkerhand de rugleuning van een decoratieve witte stoel vasthoudt. Op de achtergrond is een geschilderd decor met zware draperieën en een tuinzicht te zien. De vloer is bedekt met een rijk patroon. Het geheel straalt de formele sfeer van een vroeg-20e‑eeuwse studio uit.

Op de achterkant zien we de bekende ansichtkaartindeling en, bij nadere beschouwing, een stempel met de tekst Atelier P. Weise. Het adres is deels onleesbaar, maar gelukkig hebben we Weise al meerdere keren voorbij zien komen en weten we inmiddels dat hij enige tijd werkzaam was aan de Korte Haaksbergerstraat 46 in Enschede. En inderdaad, met dat inzicht lijkt het adres op het stempel overeen te komen. Zie hier voor meer posts over deze fotograaf.

Uit het gaatje en de roestvlekjes op de voorkant kunnen we afleiden dat deze foto ergens heeft gehangen aan een punaise of iets dergelijks.

Crayon, pagina 12, foto 1

Portret van een onbekende vrouw

Deze fotobriefkaart is de eerste van drie in dit album. Gangbare termen voor dit soort objecten zijn ook foto-ansichtkaart, ansichtfoto en postkaartfoto, en dan vergeten we er wellicht nog een paar. Het gaat in elk geval om een echte foto (meestal een zilvergelatine-afdruk) op speciaal karton met een standaard ansichtkaartindeling op de achterkant. De ene zijde toont dus een foto (portret, landschap, gebouw, etc.), terwijl de andere zijde is vormgegeven als briefkaart: met adreslijnen, een postzegelvakje en soms een scheidingslijn tussen bericht en adres. Sommige studio’s drukten hun naam op de fotokant of in de adreszone.

Deze sepia-getinte fotobriefkaart toont een vrouw in een lange, donkere jurk met decoratieve details op het lijfje en de mouwen. Ze draagt een brede hoed, versierd met bloemen of veren, en een lange ketting hangt over haar jurk. Haar rechterhand rust op een tafeltje met een vaas bloemen, terwijl de achtergrond bestaat uit een gordijn, houten lambrisering en een decoratief scherm. De achterkant van de kaart is bedrukt als ansichtkaart, met bovenaan de vermelding: H. A. Smit, Fotograaf, Almelo. Het witte vlak onder het eigenlijke portret is bewust aangebracht, zodat iemand hier eventueel een boodschap kon schrijven.

Deze fotograaf zijn we al eerder tegengekomen, op pagina 5 van dit album. Zie daar voor meer informatie.

Crayon, pagina 11, foto 1

Portret van een onbekende vrouw

Dit is de enige kabinetfoto in het album (10,5 × 15,5 cm), en het is een plaatje. Het portret toont een vrouw van voren, gefotografeerd vanaf de borst omhoog. Ze draagt een hooggesloten blouse met fijn kant en florale borduursels, gecombineerd met verticale plooien op de mouwen. Haar haar is opgestoken in een volumineuze knot, en ze draagt een choker met parels en een lange ketting. De zachte belichting en vignettering geven het beeld een ingetogen, tijdloze uitstraling.

De foto is gemaakt door Joh. Plettenburg, Pijpenstraat 1, Enschede. Klik hier om alle posts over Plettenburg te bekijken. Op pagina 5, foto 1 vind je in elk geval meer informatie over deze fotograaf.

Crayon, pagina 9, foto 3

Portret van een onbekende vrouw

Dit is de laatste carte de visite uit het fotoalbum Crayon. Daarna volgen alleen nog enkele losse foto’s in andere formaten.

Deze CdV toont een vrouw in een donkere, hooggesloten jurk met sierlijke borduursels op het borststuk. De kleur van de jurk lijkt lichter dan wat we doorgaans zien bij dit soort portretten, maar de exacte tint is vooralsnog niet te achterhalen. De vrouw staat naast een rijk versierde stoel en rust met één hand op de leuning. De geschilderde studioachtergrond toont links een klein tafeltje met een vaas of beeldje, en op de achtergrond een decoratief gordijn. Onder de foto staat Atelier P. Weise – Enschede gedrukt. Net als bij alle foto’s van deze fotograaf die we eerder in dit album zijn tegengekomen, is de achterkant blanco.

Klik hier om alle posts over P. Weise te bekijken. Op pagina 5, foto 4 vind je in elk geval meer informatie over deze fotograaf.

Crayon, pagina 9, foto 2

Portret van een onbekende vrouw

Deze carte de visite toont een vrouw in een donkere, hooggesloten jurk met lange mouwen, staand in een studio-opstelling. Ze rust met één hand op een klein rond tafeltje waarop een beeldje staat, en naast haar bevindt zich een gestoffeerde stoel. De achtergrond bestaat uit een geschilderd decor met architecturale elementen en een landschap. Onder de foto staat gedrukt: Atelier P. Weise – Enschede.

P. Weise zijn we inmiddels vaker tegengekomen. Als je hier klikt, zie je alle posts over deze fotograaf op een rijtje.

Crayon, pagina 9, foto 1

Portret van een onbekende vrouw

Een vrouw staat rechtop in een studio-interieur, gekleed in een donkere, formele jurk met een hooggesloten hals en decoratief kant of patroon bij de kraag. Haar haar is strak naar achteren gekamd en ze rust met één arm op een sierlijk bewerkte zuil met daarop een reliëf van de Nederlandse leeuw. Op het studiogordijn zien we een afbeelding van een houten meubel, wat de setting een meer statige uitstraling geeft. Onder de foto staat gedrukt: J. Knijff, Veenendaal. Fotograaf. De achterkant van de CdV is blanco.

J. Knijff komt niet voor in de huidige online fotografenregisters of archieven. Daarmee is hij al de tweede Veenendaalse fotograaf uit dit fotoalbum die moeilijk te traceren is (waarbij ‘moeilijk’ in feite neerkomt op ‘nagenoeg onmogelijk’). De geraadpleegde bronnen zijn, net als de vorige keer: diverse zoekmachines, Delpher, en de websites van het Gemeentearchief Veenendaal en HV Oud Veenendaal.

(Ingekleurd met Palette.fm)

Crayon, pagina 8, foto 4

Portret van onbekend koppel

We zien een staande man (links) naast een zittende vrouw. Beide geportretteerden zijn keurig gekleed: hij in een donker pak met strik, vest en horlogeketting; zij in een rijk gedetailleerde, geborduurde donkere jurk met een witte kraag. Ze lijkt op een rieten stoel te zitten. De achtergrond is egaal en van de vloer is nauwelijks iets te zien, maar we mogen aannemen dat de foto in een studio is genomen.

Onder de foto staat links de naam G. Hubers en rechts Hengelo (O), Enschede’schestraat R 15.

Op de achterzijde van de CdV zien we een fraai ontworpen liggende compositie. Linksboven bevindt zich een cirkelvormig monogram met de letters GH, omringd door een decoratieve rand met strepen en stippen. De naam G. HUBERS staat prominent in hoofdletters op een diagonaal geplaatste donkerbruine banner met sierlijke krullen aan beide uiteinden. Daaronder, gecentreerd, de plaatsnaam HENGELO (OVERIJSSEL), weergegeven in een decoratieve zonnestraal­compositie met stralen die naar buiten lopen. Rechtsonder staat het adres van het atelier: Enschede’schestraat – R 15, gezet in een schreefletter. Linksonder lezen we in kleinere letters:
“Het cliché blijft voor nabestelling bewaard. Specialiteit voor het vergroten in onveranderlijken kooldruk.”

De combinatie van zonnestraal­compositie, monogram en de vermelding van kooldruk wijst op een periode rond 1895‑1910.

Informatie over het procédé kooldruk is te vinden op Wikipedia. Deze techniek wordt tegenwoordig niet meer standaard toegepast, maar is net als andere oudere fotografische processen nog wel in trek onder bijvoorbeeld kunstfotografen.

G. Hubers (1863‑1927) maakte onder andere een bekende foto van de Markt in Borne, die later werd gebruikt voor een prentbriefkaart. Zijn werk duikt ook op bij online veilingen en marktplaatsen.

Onze G. Hubers moet niet worden verward met zijn zoon Gerrit Berend Hendrik Hubers (1901‑1989), die eveneens fotograaf was en ook actief was aan de Enschedeschestraat.